Türkiyede Uyghurlarni qollap her xil yighin we namayishlar dawam qiliwatidu

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2014.12.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ilham-toxti-turkiye-namayish.jpg Xitay sot mehkimisining ilham toxti ependige ustidin chiqarghan naheq jazasigha naraziliq bildürüp élip bérilghan namayishtin körünüsh. 2014-Yili séntebir, enqere.
RFA/Arslan

Taylandta tutulup qalghan 300 musapirni qutuldurush we türkiyege keltürüsh üchün siyasiy partiyiler, ammiwi teshkilatlar türkiyening her qaysi sheherliride yighin we namayishlar uyushturup ularni qollaydighanliqini ipadilep bayanatlar élan qilmaqta.

Türkiyening eng chong muxalip partiyiliridin biri bolghan milletchi heriket partiyisining bash sékrétari ismet büyük'ataman taylandtiki tutulup qalghan musapirlargha alaqidar bir bayanat élan qildi.

Ijtima'iy uchur alaqe wasitisi twéttir arqiliq élan qilin'ghan bu bayanatta mundaq déyilgen: “Qanun tüzümliride gunahsiz dégen uqum bolmighan, sükütte turush, jawab bermeslik hoquqini öz ichige almighan xitay, pütün xelq'araliq teshkilatlarning doklatlirida, ipade, din we pa'aliyet erkinlikliri toghrisida dunyada eng nachar dep bahalan'ghan dölettur. Taylandtiki musapirlar lagéridiki 300 Uyghur türkliridin 21 kishini héchqandaq seweb körsetmestin köchmenler idarisining türmisige qamap qoyghan. Malayshiya, tayland we wiyétnamdin nechche ming Uyghur türkliri türkiyege kélishni xalaydu, eger ular xitaygha qayturulsa öltürülidu. Uyghur türkliri ana wetini türkiyedin bir awaz kütüwatidu. Bu toghrida dölitimiz néme ishlarni qildi yaki néme ish qilmaqchi otturigha chiqip xelq ammisigha ochuq élan qilish kérek.”

Bayanatta türkiye hökümitini agahlandurup Uyghurlargha ige chiqmighan teqdirde hökümet rehberlirining söz qilish hoquqini héch qobul qilmaydighanliqini ipadilep mundaq déyilgen: “Eger hökümet, qérindashlarni qutuldurushta sükütte qalidighan bolsa, öz irqdashlirini ularning teqdirige tashlap qoyidighan bolsa héchqandaq yerde ularning söz qilish hoquqini héch kim qobul qilmaydu. Sherqiy türkistanda éqiwatqan qan toxtilishi kérek. Qérindashlirimizni charisiz tashlap qoymasliq kérek. Mubarek jüme künide ulargha du'a qilimiz, ularni qollap-quwwetleymiz. Milletchi heriket partiyisi bolush süpitimiz bilen ige chaqisiz qalghan, özlirini qoghdiyalmighan Uyghur qérindashlirimizni himaye qilimiz. Her qandaq shert-shara'it astida bolsun ularning yénida bolimiz.”

Ülkü ojaqliri 300 Uyghurni türkiyege keltürüsh üchün imza toplash pa'aliyiti bashlatti

Türkiyening eng chong ammiwi teshkilatliridin biri bolghan ülkü ojaqliri enqere merkizi 300 Uyghurni türkiyege keltürüsh üchün imza toplash pa'aliyiti bashlatqan bolup bu munasiwet bilen ülkü ojaqliri teshkilatining bash re'isi oljay kilawuz ependi 2014-yili 12-ayning 5-küni bir bayanat élan qildi.

Ülkü ojaqliri teshkilatining resmi tor bétide élan qilin'ghan bayanatta mundaq déyilgen: “Yérim esirdin köprek waqittin buyan kommunist xitay ishghal astida qalghan sherqiy türkistanda Uyghur türklirige qarita zulum séstimliq halda dawam qiliwatidu. Rayonda irqdashlirimiz bir qirghinchliqqa uchrimaqta. Türk millitining izlirini sherqiy türkistan zéminidin öchürüshke urunmaqta. Xitay ishghalchi hakimiyiti rayonda yürgüzgen metbu'at we intérnét cheklimiliri bilen u yerde yüz bériwatqan paji'elerni dunya jama'itidin yoshurup kelmekte. Wetinini we eslimlirini tashlap xitay zulumidin qachqan irqdashlirimizning köz aldigha qoyghan xeterge tewekkülchiliki qanchilik éghir bésimni béshidin ötküzgenlikining ispatidur.”

Bayanatta yene, taylandtiki musapirlarni qutuldurush toghrisida toxtilip mundaq déyilgen: “Türkiyedin panahliq telep qilghanlar arisida kichik balilar we ayallarni öz ichige alghan 300 qérindishimiz xitaygha qayturulghan teqdirde wehshiylik bilen öltürülidighanliqi ochuq-ashkaridur. Bu heqiqet köz aldimizda turghan halette qérindashlirimizni xitaygha tapshurup bérish qetli'amgha ortaq bolghanliq hésablinidu. Bügünki kün'giche qiyin ehwalda qalghan her kishige quchaq achqan türkiye jumhuriyiti iriqdashlirimiz bilen bolghan tarixiy, medeniyet, diniy we insaniy baghlinishliq munasiwetlirimiz sewebidin tayland bilen kéreklik diplomatik uchrishishlarni jiddiy we derhal élip bérip Uyghur türklirining dölitimizge kélishini qolgha keltürüsh kérek.

Bayanatta yene, ulkü ojaqliri teshkilatining re'isi oljay kilawuz ependi bayanatta Uyghurlargha ige chiqmighan kishilik hoquq teshkilatlirini tenqid qilip mundaq dédi: “Zulumgha uchrighan musulman we türk bolghanda pütün dunya lal bolsimu, atalmish kishilik hoquq qoghdughuchiliri eyibleshtinmu bash tartqan bolsimu, Uyghur türkliri heqliq dawalirida hergiz yalghuz emes. Qérindashlirimizning yénida her zaman we qandaq shara'itta her bir ezasi jesur yüreklik we polattek iradilik ülkü ojaqliri teshkilati bardur. Uyghur türklirige bolghan qollashni éniqlashturush meqsitide teshkilatimiz teripidin bir imza toplash pa'aliyiti bashlitildi. Bu imza toplash munasiwiti bilen ülkü ojaqliri teshkilatining wilayet, nahiye, rayon we yézilardiki pütün shöbiliri we uniwérsitétlardiki teshkilatlar wezipilendürüldi. 300 Uyghur türki türkiyege kelsun dégen témida teshkilatimiz teripidin toplan'ghan pütün imzalar munasiwetlik rehberlerge we dölet organlirigha ewetilidu. Zulum we bésim sewebidin yurtlirini tashlap taylandqa kelgen qérindashlirimizning xitaygha qayturulup kétishini tosush üchün türkiyege keltürülüshi kéreklikini toghra dep qaraydighan pütün wijdan igilirini bu imza toplash pa'aliyitini qollap-quwwetlisehke chaqiriq qilimiz.

Ülkü ojaqliri teshkilati bolush süpitimiz bilen biz her zamandikige oxshash pütün mezlumlarning we pütün dunya türklirining yénida bolidighanliqimizni yene bir qétim tekrarlaymiz. Musulman türklerge péchetlen'gen derwazilar échilghiche qérindashlirimizning ehwalini her sahede otturigha qoyimiz we bu mesilini közitip turushni dawam qilimiz.

Erzurumda taylandtiki musapirlarni türkiyege keltürüsh toghrisida bayanat we namayish uyushturuldi

Erzurum shehiride ötügen zhurnilining ezaliridin terkib tapqan bir guruppa kishiler, xitay da'irilirining Uyghurlargha bésim qiliwatqanliqini eyiblep namayish élip bardi we bayanat élan qildi, türkiye hökümitini taylandtiki türk musapirlarni türkiyege keltürüshke chaqriq qildi.

Ötügen zhurnili erzurum shöbisining uyushturushi bilen erzurum shehiride Uyghurlarni qollap ötküzülgen namayishta namayishchilar “Erzurum uxlima, qérindashliringlar ige chiq!, türkiye uxlima, qérindashliringgha ige chiq” dégen'ge oxshash sho'arlarni towlidi. Namayish jeryanida muxbirlargha bayanat élan qilin'ghan bolup, ötügen zhurnilining erzurum shöbe wakaletchisi qasim chelebiy ependi söz qilip mundaq dédi: “Sherqiy türksitandin xitayning sheytanlarche yürgüzüwatqan zulumidin qéchip türkiyege kélishni xalighan 300 neper Uyghur qérindashlirimiz taylandta 9 aydin buyan tutup turuluwatidu. Bu qérindashlirimiz türkiyedin chiqish yoli izdenmekte, tayland 300 Uyghurni xitaygha tapshurup berse, bu, ularning jénigha zamin bolghanliq hésablinidu. Türkiyege kélishni xalighan bu qérindashlirimizni türkiyege keltürüsh türkiye jumhuriyitining irq, din we insaniy wezipisidur. Bu yerdin hökümetke chaqriq qilimiz, yüz minglighan süriyelik we iraq köchmenlerge quchaq achqan türkiye jumhuriyiti döliti, iraq türkliri uchrighan ümidsizlikke Uyghur türklirini uchratsa bolmaydu. Shuni yaxshi bilish kérekki, türkiye Uyghur türklirining öz wetinidur.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.