Türk proféssorning Uyghur ayali türkiyege qaytip kélelmigen

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-09-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Etrapi sim tor we qoralliq eskerler bilen qorshalghan "Terbiyelesh lagéri".
Etrapi sim tor we qoralliq eskerler bilen qorshalghan "Terbiyelesh lagéri".
Social Media

Türkiyediki "Önjü" gézitide "Dangliq proféssorning ayali sherqiy türkistandin chiqalmidi" mawzuluq maqale élan qilindi. 4-Séntebir küni élan qilin'ghan, seda önjeler xanim yazghan mezkur maqalide mundaq déyilgen: "Xitay hökümiti türkiyening tonulghan qedimki türk tili proféssorliridin erxan aydinning ayalini chet'elge chiqishqa ruxset qilmidi. 5 Aydin buyan sherqiy türkistandin chiqishigha ruxset qilinmaywatqan méhriban aydinning némishqa chiqqili qoyulmaywatqanliqi toghrisida téxi éniq melumat yoq".

Türkiyening malatya shehiridiki inönü uniwérsitétining qedimki türk tili oqutquchisi proféssor doktor erxan aydinning Uyghur ayali méhriban aydinning türkiye puqraliqi resmiyetliri téxi pütmigen bolup, 5 ay burun anisini yoqlap ürümchige ketkendin buyan türkiyege qaytip kélelmigen. "Önjü" gézitidiki xewerge asaslan'ghanda, méhriban xanimning yoldishi proféssor doktor erxan aydin ependi türkiye dölitining munasiwetlik organliri arqiliq ayalining iz-dériki heqqide uchur élishqa tirishqan bolsimu, lékin hazirghiche héchqandaq uchurgha ige bolalmighan.

Erxan aydin ependi muxbirgha bergen bayanatida ayali bilen ikkisining türkiye bilen xitay otturisidiki munasiwetni tereqqiy qildurush üchün köp xizmet körsetken bolsimu, biraq xitay hökümitining ayalining türkiyege qaytip kélishige ruxset qilmighanliqini ilgiri sürüp mundaq dégen: "2013-2014-Yillirida béyjing merkiziy milletler uniwérsitétida ders bériwatqan waqtimda xitay we türkiye dölitining qanuni boyiche toy qilduq. Ayalimmu oqutquchiliq qilidu. U, türkiyede xitayning medeniyet elchisidek ishlidi. 4-Ayning 9-küni anisi késel bolup qalghachqa bir heptilik ruxset élip ürümchige ketken idi. Emma xitay döliti ayalim méhribanning inönü uniwérsitétida oqutquchiliq qiliwatqanliqigha qarimastin türkiyege qaytip kélishige ruxset qilmidi. Toy xétimizni, ayalim méhribanning türkiyediki uniwérsitétta ishlewatqanliqi toghrisidiki kinishkilirini xitayning enqere elchixanisidin testiqlitip ewetken bolsammu, ayalimdin xewer kelmidi. 5 Aydin béri ayalimni körelmeywatimen. Biz türkiye-xitay munasiwitini tereqqiy qildurush üchün nurghun xizmet qilduq. Xitaygha qarshi héchqandaq pikrimiz yoq. Baldurraq ayalimning türkiyege qaytip kélishini telep qilimen".

Emma, méhribanning Uyghur diyarida tutqun qilin'ghan yaki atalmish "Terbiyilesh lagéri" dep atalghan "Jaza lagéri" gha solan'ghan-solanmighanliqi heqqidimu uchur yoq iken.

Türkiyede xitaygha qarshi héchqandaq siyasiy pa'aliyetkimu qatnashmighan oqughuchilar, ziyaretchiler, hetta xitay dölitining medeniyet, soda-iqtisad elchisidek xitay xizmet qilghan bezi kishilerningmu Uyghur diyarigha qaytip ketkendin "Jaza lagér" igha solinish ehwali yüz bergenliki inkas qilinmaqta idi.

Bundaq ehwallarni qandaq chüshinish kérek? bu heqte enqerediki istratégiyilik chüshenchiler instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, ghazi uniwérsitéti oqutquchisi proféssor doktor ekrem ariqoghlu ependiler bilen söhbet élip barduq. 

Bilge uniwérsitéti oqutquchisi doktor murat orxun ependi méhriban xanim we uning éri bilen ötken yili 9-ayda bir xelq'ara ilmiy muhakime yighinida tonushqan, emma murat orxun özini "Sherqiy türkistanliq Uyghur" dep tonushturghachqa ular achchiqlan'ghan. Murat orxun bu heqte melumat berdi.

Doktor erkin ekrem ependi xitaygha qarshi héchqandaq bir pa'aliyetke qatnashmighan kishinimu chet'elge chiqishqa ruxset qilmasliqidiki seweb néme? dégen so'alimizgha mundaq jawab berdi. 

"Axbarat wasitiliride xitayning bir milyon etrapida Uyghurni jaza lagérlirigha ekiriwalghanliqi yéziliwatidu. Barliq Uyghurlarni jazalawatidu, Uyghurlar xitayning bu siyasitidin sawaq alarmu?" dégen so'alimizgha, erkin ekrem öz qarashlirini bayan qildi. 

Proféssor doktor ekrem ariqoghlu ependi 2012-yili Uyghur diyarigha barghan bolup, köp sanda Uyghurning öyide méhman bolghan. U, Uyghur millitining medeniy bir millet ikenlikini, xitayning ularni ibadet qilghili qoymay, milliy kimlikini yoq qilishqa tirishiwatqanliqini, Uyghurlar jinayet sadir qilmisimu jazalawatqanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Biz onlighan Uyghurning öyide méhman bolduq, nahayiti medeniy, zorawan emes kishiler iken. Xitay hökümiti ularning öz kimliki bilen yashishigha ruxset qilmay, ziddiyet peyda qiliwatidu. Mesilen Uyghurlar ibadet qilghili meschitke barsa eskerler tekshüridiken, qeshqerde bularni öz közüm bilen kördüm. Qaysi millet bilen toy qilghan bolsa bolsun, qaysi dölette yashawatqan bolsa yashisun Uyghurlar bolidiken lagérgha qamawétiptu. Bigunah insanlargha bundaq qilish insan heq we hoquqlirigha xilap, xitay bu siyasitidin waz kéchishi kérek". 

4-Séntebir küni "Önjü" gézitide élan qilin'ghan xewerge asaslan'ghanda ürümchilik méhriban aydinning türkiyege qaytip kélishi üchün türkiye tashqi ishlar ministirliqi, xitay tashqi ishlar ministirliqi bilen körüshüwétiptu. 

Mezkur xewer 5-séntebir küni türkiyening eng chong gézitliridin "Xaber türk" géziti bilen "Höriyet géziti" qatarliq gézitlerde élan qilindi. Bulardin sirt malatyahaber.com Tor géziti we ijtima'iy taratqularda keng tarqitildi.

Toluq bet