Ürümchi shehiridiki xitay ahalilirining namayishigha körsitilgen “Perqliq mu'amile”

Muxbirimiz irade
2015.04.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
mejburiy-cheqiliwatqan-Uyghur-qoro-jay-oy.JPG Saqchilarni ishqa sélip mejburiy chéqiliwatqan bulaqbéshi kochisidiki Uyghurlarning qoru-jayliri. 2012-Yil, ürümchi.
RFA/Qutlan


Ürümchi shehiri midung rayonidiki 300 neper xitay ahalisi öy mülk shérkitige naraziliq bildürüp namayish qilghan. Namayish meydanigha qoralliq qisim saqchiliri yétip kélip, namayishchilarni qopalliq bilen tarqaqlashturushqa urun'ghan. Kélip chiqqan sürkilishte yarilinish ehwalliri körülgen. On nechche kishi tutup kétilgen.

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, peyshenbe küni ürümchining midung rayonigha qarashliq “Xu'adu jingshing ahaliler rayoni” da olturushluq 300 dek ahale özliri olturuwatqan binani salghan öy mülk shérkitining özlirini aldighanliqini ilgiri sürüp namayish qilghan. Melum bolushiche, bu shérket bir küni tuyuqsizla mezkur olturaq rayondiki ahaliler mehellisige kirip - chiqish üchün 7 yildin béri ishlitip kéliwatqan kochining bashqa bir shérketke tewelikini ilgiri sürüp yolni tosap qoyghan. Buning bilen bu ahaliler rayonida olturidighan kishiler amalsiz kengliki 4 métirmu kelmeydighan kichik bir tar yolni ishlitishke mejbur bolghan. Bu tar yolda hem aptomobil, hem adem mangghachqa bixeterlik jehettinmu ahalilerge köp qolaysizliq ep kelgen. Ahaliler bu shérkettin qandaq bolup özliri yillardin béri ishlitip kéliwatqan yolning emdilikte bashqa shérketke tewe bolup qalghanliqini sorighinida, shérket ulargha biz burun bu kochini ijarige éliwatattuq. Emdi uni qayturup bérishimiz kérek, dégen. Kéyin kishiler sürüshtürüsh arqiliq bu öy mülk shérkitining bu yolni aptomobiltoxtitish meydani qilip pul tapmaqchi bolghanliqidin xewer tapqan.

Buning bilen, xu'adu jingshing rayonidiki 300 dek ahale peyshenbe küni kocha éghizida olturuwélish arqiliq yol tosup namayish qilghan. Istansimiz muxbirlirining igilishiche, namayish bolup alahezel bir sa'et ötkendin kéyin yüzge yéqin qalqanliq saqchilar neq meydan'gha yétip kélip, namayishchilargha qopalliq bilen zorawanliq qilghan. Ularni urup yiqitip, bezilirini yarilandurghan. Namayishchilardin 14 nepirini qolgha alghan. Qolgha élin'ghanlar yérim kéche bolghanda qoyuwétilgen.

Istansimiz muxibirigha ehwal bayan qilip bergen xu'ang ependi neq meydan'gha yétip kelgen saqchilarning “Namayish basturush qisimliri” ning saqchiliri ikenlikini, ularning yétip kéle - kelmeyla adem urushqa bashlighanliqini éytip bergen.

Yene bir ling famililikning éytishiche, bu öy mülk shérkitining xadimliri bir küni yérim kéchide topa ittirish mashinisi bilen oghriliqche kélip, yolni koliwetmekchi bolghanda ahaliler bayqap qélip, ularni tosup qalghan. U hazirqi bu tar yolda adem we aptomobil hemmisi teng méngip özlirining bixeterlikige tehdit peyda qiliwatqanliqini éytip “Bir shexsining menpe'eti omumning menpe'etidinmu üstün turamdu? eger ahalilerdin birige bir néme bolsa kim ige bolidu?” dégen.

Istansimiz muxbiri midung rayonluq hökümetke téléfon qilip ehwalni sorighanda téléfon'gha chiqqan xadim da'irilerning hazir kélishtürüsh üchün xizmet bashlighanliqini, biraq téxi bir netije chiqmighanliqini éytqan. U ahaliler wekilliri bilen shérket terepni uchrishishqa orunlashturidighanliqini éytqan.

Muxbirimiz yene mezkur öy mülk shérkitige téléfon qilghinida, téléfon'gha chiqqan kishi qarshi terepning muxbirliqini uqqan haman téléfonni qoyuwetken.

Xitayda mushu sahege a'it qanun - nizamlarning toluq bolmasliqi, bolsimu buni tekshürüp turidighan, nazaret qilidighan apparatlarning kargha kelmesliki we eng muhimi xitayda keng tarqalghan chiriklik yüzidin mana mushuninggha oxshaydighan öy mülk, yer - jay majiraliri bek köp uchraydighan bir ehwal. Biraq Uyghur közetküchiler, xitay üchün normal bolghan bir weqeni Uyghur élida yüz bergenliki üchün alahide qiliwatqan bir nuqtining del bu xil mesililerde ijra qiliniwatqan perqliq siyaset, perqliq mu'amile ikenlikini eskertti.

Amérikidiki weziyet analizchsi'i ilshat hesen ependi eger bu namayishni Uyghurlar qilghan bolsa uning tamamen perqliq bir aqiwet bilen netijilinidighanliqini bildürdi. U Uyghurlar alliqachan “Térorchi, zorawan” dep oqqa tutulghan bolatti, dédi. Ilshat hesen sözide, xitay ölkiliride puqralarning menpe'eti depsende qilinidighan ehwallar köp uchrisimu, emma hökümetning Uyghur élidiki xitaylargha tutqan pozitisyisining oxshimaydighanliqini, chünki her bir xitay köchmini xitay hökümiti üchün Uyghur éligha tikilgen bir qarargah bolghanliqi üchün, hökümet ularning menpe'etini qet'iy qoghdaydighanliqini, ularni razi qilip, Uyghur élida dawamliq tutup turushqa kapaletlik qilidighanliqini, shunga bu xu'adu jingshing ahaliler rayonidiki bu xitaylarning mesilisiningmu shübhisizki hel bolidighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.