Muhajirettiki Uyghurlar arisida tutqundiki uruq-tughqanlirining ehwalini ashkarilaydighanlar köpeymekte

Muxbirimiz méhriban
2018-06-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Ürümchi shehrining döngköwrük baziridiki kocha charlawatqan saqchilar. 2013-Yili, 22-noyabir
Ürümchi shehrining döngköwrük baziridiki kocha charlawatqan saqchilar. 2013-Yili, 22-noyabir
Reuters

Yéqindin buyan muhajirettiki Uyghurlar arisida, dunyaning herqaysi jayliridin radiyomizgha inkas yollap, xitay hökümet da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghan uruq-tughqanlirining ehwalini we özlirining Uyghur diyaridin mejburiy ayrilishidiki seweblerni anglitidighanlar barghanche köpeydi. 2017-Yili yawropadiki melum döletke kélip yerleshken arzu xanim ene shularning biri.

Arzu xanim yéqinda radiyomizgha inkas yollap, özining 2016-yilining axiri nuqtiliq a'ililerni nazaret qilish kücheygen, keng-kölemlik tutqun deslep bashlan'ghan mezgilde, sayahet wizisi bilen baliliri élip chet'elge chiqish yoli arqiliq tutqundin qutulup qalghanliqini we kichikidinla diniy terbiye küchlük bolghan a'ilide ösüp-yétilgen özining chet'elge chiqip kétishi qatarliq sewebler tüpeylidin, uning 10 nechche uruq-tughqinining tutqun qilinip, nöwette ürümchidiki yighiwélish lagérlirigha qamalghanliqini bildürdi.

Arzu xanimning bayanidin melum bolushiche, u Uyghur diyaridin ayrilish aldida Uyghur diyarining merkizi bolghan ürümchide barghanche kücheygen bir qatar qattiq tedbirler u we uninggha oxshash bir türküm Uyghurlarni ana yurtini tashlap chiqip kétishke mejbur qilghan.

Arzu xanimning eslishiche eyni chaghda ürümchidiki yuqiri sür'etlik yolda kimlik tekshürgen xitay saqchilirining nareside oghlining aldida uninggha qoral tenglep heywe qilishi, uning öyi jaylashqan ürümchidiki Uyghurlar olturaq rayonigha omumyüzlük ornitilghan közitish kaméraliri, saqchilarning kéchiliri ürümchidiki yekke tijaretchiler mehellisidiki Uyghurlarning öylirige xalighanche kirip, adem tutushi qatarliq ehwallar uni éqiwatqan tijaritini tashlap eng qisqa waqit ichide balilirini élip chet'elge chiqip kétishke mejbur qilghan.

Arzu xanim bayanida yene özi chet'elge chiqip ketkendin kéyin ata-anisi we bashqa qérindashlirining béshigha kelgen éghir külpetlerni bayan qildi.

Ziyaritimiz axirida arzu xanimdin u bayan qilghan ehwallarni uning öz awazi bilen anglitishqa néme seweb bolghanliqini sorighinimizda, u nöwette muhajirettiki Uyghurlar arisida wats'ap, feysbok qatarliq ijtima'iy taratqularda élip bériliwatqan tutqundiki uruq-tughqanlarning ehwalini dunyagha ashkarilash herikiti, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we gherb démokratik döletlerdiki kishilik hoquq organlirining xitay hökümitining bir milyondin artuq Uyghurni "Qayta terbiyelesh"namida yighiwélish lagérlirigha qamash herikitini toxtitish chaqiriqliri türtke bolghanliqini bildürdi. U yene bolupmu radiyomiz qatarliq xelq'ara axbarat wasitiliride ashkariliniwatqan xitayning yighiwélish lagérlirigha qamalghan Uyghurlar heqqidiki uchurlarning barghanche köpiyishi, jümlidin Uyghur diyarida künsayin éghirlishiwatqan weziyet we öz uruq-tughqanlirining mushundaq éghir qismetlerge duchar bolghanliqi özini emdi süküt qilmasliqqa ündigenlikini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit ependi ziyaritimizni qobul qilip, nöwette xitay hökümitining her xil bésim we tehditliri seweblik muhajirette yashawatqan Uyghurlar arisida tutqun qilishqa we türlük jazalashlargha uchrighan uruq-tughqanlirining ehwalini dunyagha ashkarilashtin qorqush psixikisining yenila éghir bolsimu, lékin gherb démokratik döletliride yashawatqan xéli köp qisim Uyghurlarning tutqundiki uruq-tughqanlirining ehwali heqqide dunya Uyghur qurultiyi, kishilik hoquq teshkilatliri we özi turuwatqan dölet hökümetlirining munasiwetlik organlirigha melumat bériwatqanliqini bildürdi.

Dilshat rishit ependining qarishiche, muhajirettiki Uyghurlarning yurtida tutqun qilin'ghan uruq-tughqanlirini kimliki boyiche taratqularda ashkarilishi, nöwette jiddiy diqqet nuqtisi boluwatqan bir milyondin artuq Uyghurning "Yépiq terbiyelesh merkezliri" namidiki yighiwélish lagérliri mesilisini birinchi qol ispatlar bilen teminleydiken. Uning qarishiche, téximu muhimi, bu melumatlar tutqundiki Uyghurlarning iz-dérikining sürüshte qilinishi üchünmu paydiliq iken.

Toluq bet