Д у қ "дуня мусапирлар күни" дә хәлқара җәмийәтни уйғур мусапирлириға игә чиқишқа чақирди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2018-06-20
Share
dolqun-eysa-musapir-uyghur.jpg Д у қ иҗраийә комитети мудири долқун әйса әпәнди "хәлқара уйғур мусапирлар мәсилиси" йиғинида сөз қилмақта. 2016-Йили 26-апрел, берлин.
RFA/Erkin Tarim

20-Июн дуня мусапирлар күнидур.

Уйғурларниң вәзийити күнсайин еғирлишиватқан бүгүнки күндә дуня уйғур қурултийи дуня мусапирлар күни мунасивити билән баянат елан қилип, демократик әлләрни вә хәлқара җәмийәтни уйғур мусапирлириға ярдәм қолини узитишқа чақирди.

Д у қ ниң рәиси долқун әйса әпәнди бу мунасивәт билән радийомиз зияритини қобул қилип, уйғур мусапирлар мәсилиси вә униң җиддийлики һәққидә пикир баян қилди.

20-Июн күнидики "дуня мусапирлар күни" 2001-йилидин бери дуняниң һәр қайси җайлиридики бесим вә зулум түпәйлидин юртлирини ташлап қечишқа мәҗбур қалған мусапирларни хатириләйдиған күндур. Бүгүн хәлқара тәшкилатлар елан қилған доклатларға асасланғанда, дуня бойичә юртини ташлап қечишқа мәҗбур болған мусапирларниң сани тарихтики әң юқири пәллигә йәткән. Һазир дуняниң һәрқайси җайлиридики мусапирларниң омумий сани 68 милйон икән, явропа әллиригә беривелиш үчүн йолда өлгән кишиләрниң сани 38 миң икән. Д у қ ниң рәиси долқун әйса әпәнди бу һәқтә тәпсилий мәлумат бәрди.

Биз игилигән мәлуматларға асасланғанда, түркийәдә икки хил мусапирлар бар болуп, буларниң биринчиси түркийәдә панаһлиқ тилигәнләр, иккинчи хили болса түркийәдики бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар ишханисиға панаһлиқ илтимаси сунуп, үчинчи бир дөләткә кетишни күтүватқан мусапирлардур. Д у қ бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар ишханисиға илтимас қилған уйғур мусапирларниң түркийәдин үчинчи дөләткә кетиши үчүн йол меңиватқан болуп, долқун әйса әпәнди бу һәқтики хизмәтләр тоғрисида мәлумат бәрди.

"хәлқара мусапирлар әһдинамиси" ниң 33-маддисидики бәлгилимилиригә асасән мусапирлар өзлири кәлгән дөләтләрдә бесим вә зулумға учриған болса қайтуруветишкә болмайдикән. Һазирғичә түркийәдин хитайға қайтуруп берилгән уйғур мусапирлар йоқ икән. Лекин түркийәдә үчинчи бир дөләткә кетишни күтүватқан мусапирларниң көплүки түпәйлидин рәсмийәтлири созулуп кәткәчкә бәзи уйғур мусапирлар иқтисадий җәһәттин қийинчилиқларға дучар болмақта икән. Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған түркийәдики уйғур мусапирлардин абдулла җамал әпәнди өзиниң әслидә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң түркийәдики мусапирлар ишханисиға илтимас қилғанлиқини, мәзкур ишханиниң уни түркийәниң мәлум бир вилайитигә тәқсим қилғанлиқини, у вилайәттә җенини бақалмай истанбулға кетишкә мәҗбур болғанлиқини вә турмушиниң қейин икәнликини баян қилди.

Бәзи уйғур мусапирлар тәқсим қилинған районда өзиниң тиришчанлиқи, түрк хәлқиниң ярдими билән хели яхши турмуш көчүрүватқан болуп, булардин бири түркийәниң қарабүк наһийәсигә тәқсим қилинған мәхмутҗан турсундур. У түрк хәлқиниң ярдими, өзиниң тиришчанлиқи билән яхши турмуш көчүрүватқанлиқини баян қилди.

Биз игилигән мәлуматларға асасланғанда, түркийәдә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң мусапирлар ишханисиға илтимас қилип, үчинчи бир дөләтниң қобул қилишини күтүватқан 100 аилә уйғур бар икән. Булар қайси дөләтләргә кетишни арзу қилиду? улар немә үчүн түркийәдә қалмайду? бу һәқтики соалимизға җаваб бәргән мәхмутҗан турсун әпәнди өзиниң вәтәндә оқутқучи икәнликини, хитай даирилири тәрипидин оқуғучиларға ғәрб дөләтлириниң мәдәнийити тәрғиб қилдиң дәй әйиблинип хизмәттин бошитиветилгәнликини, шуңа явропа дөләтлиригә кетишни халайдиғанлиқини баян қилди.

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар комитетиниң доклатиға асасланғанда, дуняниң һәрқайси җайлиридики мусапирларниң омуми сани 68 милйонға йәткән болуп, буларниң ичидә 3 милйон 200 миң мусапир тәрәққий қилған дөләтләрдә панаһлиқ тилигән. Буларниң ичидә әң көп мусапир панаһлиқ тилигән дөләт германийә икән. Сүрийәдин 2011-йилидин буян 5 милйон 900 йүз миң киши мусапир болған. Униңдин қалса афғанистан билән сомалидин қечип чиққанларниң сани әң көп икән. Түркийәдә 5 милйон әтрапида мусапир бар болуп, дуняда биринчи орунда туридикән. Түркийә әң көп уйғур мусапир бар дөләт һесаблиниду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт