D u q “Dunya musapirlar küni” de xelq'ara jem'iyetni Uyghur musapirlirigha ige chiqishqa chaqirdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-06-20
Share
dolqun-eysa-musapir-uyghur.jpg D u q ijra'iye komitéti mudiri dolqun eysa ependi “Xelq'ara Uyghur musapirlar mesilisi” yighinida söz qilmaqta. 2016-Yili 26-aprél, bérlin.
RFA/Erkin Tarim

20-Iyun dunya musapirlar künidur.

Uyghurlarning weziyiti künsayin éghirlishiwatqan bügünki künde dunya Uyghur qurultiyi dunya musapirlar küni munasiwiti bilen bayanat élan qilip, démokratik ellerni we xelq'ara jem'iyetni Uyghur musapirlirigha yardem qolini uzitishqa chaqirdi.

D u q ning re'isi dolqun eysa ependi bu munasiwet bilen radiyomiz ziyaritini qobul qilip, Uyghur musapirlar mesilisi we uning jiddiyliki heqqide pikir bayan qildi.

20-Iyun künidiki “Dunya musapirlar küni” 2001-yilidin béri dunyaning her qaysi jayliridiki bésim we zulum tüpeylidin yurtlirini tashlap qéchishqa mejbur qalghan musapirlarni xatirileydighan kündur. Bügün xelq'ara teshkilatlar élan qilghan doklatlargha asaslan'ghanda, dunya boyiche yurtini tashlap qéchishqa mejbur bolghan musapirlarning sani tarixtiki eng yuqiri pellige yetken. Hazir dunyaning herqaysi jayliridiki musapirlarning omumiy sani 68 milyon iken, yawropa ellirige bériwélish üchün yolda ölgen kishilerning sani 38 ming iken. D u q ning re'isi dolqun eysa ependi bu heqte tepsiliy melumat berdi.

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda, türkiyede ikki xil musapirlar bar bolup, bularning birinchisi türkiyede panahliq tiligenler, ikkinchi xili bolsa türkiyediki birleshken döletler teshkilati musapirlar ishxanisigha panahliq iltimasi sunup, üchinchi bir döletke kétishni kütüwatqan musapirlardur. D u q birleshken döletler teshkilati musapirlar ishxanisigha iltimas qilghan Uyghur musapirlarning türkiyedin üchinchi döletke kétishi üchün yol méngiwatqan bolup, dolqun eysa ependi bu heqtiki xizmetler toghrisida melumat berdi.

“Xelq'ara musapirlar ehdinamisi” ning 33-maddisidiki belgilimilirige asasen musapirlar özliri kelgen döletlerde bésim we zulumgha uchrighan bolsa qayturuwétishke bolmaydiken. Hazirghiche türkiyedin xitaygha qayturup bérilgen Uyghur musapirlar yoq iken. Lékin türkiyede üchinchi bir döletke kétishni kütüwatqan musapirlarning köplüki tüpeylidin resmiyetliri sozulup ketkechke bezi Uyghur musapirlar iqtisadiy jehettin qiyinchiliqlargha duchar bolmaqta iken. Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan türkiyediki Uyghur musapirlardin abdulla jamal ependi özining eslide birleshken döletler teshkilatining türkiyediki musapirlar ishxanisigha iltimas qilghanliqini, mezkur ishxanining uni türkiyening melum bir wilayitige teqsim qilghanliqini, u wilayette jénini baqalmay istanbulgha kétishke mejbur bolghanliqini we turmushining qéyin ikenlikini bayan qildi.

Bezi Uyghur musapirlar teqsim qilin'ghan rayonda özining tirishchanliqi, türk xelqining yardimi bilen xéli yaxshi turmush köchürüwatqan bolup, bulardin biri türkiyening qarabük nahiyesige teqsim qilin'ghan mexmutjan tursundur. U türk xelqining yardimi, özining tirishchanliqi bilen yaxshi turmush köchürüwatqanliqini bayan qildi.

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda, türkiyede birleshken döletler teshkilatining musapirlar ishxanisigha iltimas qilip, üchinchi bir döletning qobul qilishini kütüwatqan 100 a'ile Uyghur bar iken. Bular qaysi döletlerge kétishni arzu qilidu? ular néme üchün türkiyede qalmaydu? bu heqtiki so'alimizgha jawab bergen mexmutjan tursun ependi özining wetende oqutquchi ikenlikini, xitay da'iriliri teripidin oqughuchilargha gherb döletlirining medeniyiti terghib qilding dey eyiblinip xizmettin boshitiwétilgenlikini, shunga yawropa döletlirige kétishni xalaydighanliqini bayan qildi.

Birleshken döletler teshkilati musapirlar komitétining doklatigha asaslan'ghanda, dunyaning herqaysi jayliridiki musapirlarning omumi sani 68 milyon'gha yetken bolup, bularning ichide 3 milyon 200 ming musapir tereqqiy qilghan döletlerde panahliq tiligen. Bularning ichide eng köp musapir panahliq tiligen dölet gérmaniye iken. Süriyedin 2011-yilidin buyan 5 milyon 900 yüz ming kishi musapir bolghan. Uningdin qalsa afghanistan bilen somalidin qéchip chiqqanlarning sani eng köp iken. Türkiyede 5 milyon etrapida musapir bar bolup, dunyada birinchi orunda turidiken. Türkiye eng köp Uyghur musapir bar dölet hésablinidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet