Sherqiy jenubiy asiyagha qachqan Uyghurlar: zulum bizni wetenni terk étishke mejbur qildi

Ixtiyariy muxbirimiz ruqiye
2014-05-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Malayshiyada tutqun qilin'ghan Uyghur musapirlar. 2014-Yili mart.
Malayshiyada tutqun qilin'ghan Uyghur musapirlar. 2014-Yili mart.
dailysabah.com

Yéqinqi xewerlerde Uyghurlarning xitaygha chégridash sherqiy jenubiy asiya döletlirige türkümlep qéchip kéliwatqanliqi körsitilgen.

Bir qisim xewerlerde tayland qatarliq döletlerde 400 ge yéqin Uyghur musapir barliqi ilgiri sürülgen bolsimu, bezi xewerlerde bu kishilerning özlirining Uyghur ikenlikini étirap qilmighanliqi bildürülgen.

Muxbirimiz bu nöwet sherqiy jenubiy asiyadiki melum bir dölette bala-chaqiliri bilen möküp yashawatqan erniyaz ependini ziyaret qildi.

Erniyaz ependining bildürüshiche, uning bilen birge turuwatqan bir türküm Uyghur musapirlarning hemmisi sherqiy türkistandiki xitay zulumidin qéchip wetenni terk étishke mejbur bolghan.

Undaqta bu Uyghurlar qéchip chiqqandin kéyin qandaq qiyinchiliq we xeterlerge duch keldi?

So'al: yéqindin béri jenubiy asiya döletlirige topliship qéchiwatqan ehwallar mewjut, siz bu Uyghurlarning köpchilikni tonuydikensiz hem özingizning a'ilisi buning ichide, mushundaq bolushning asasiy sewebi néme?
Jawab: buning asasiy sewebi xitayning chékidin ashqan zulumi, basturushi. Biz öz wetinimizde wetensizge aylinip qalduq. Netijide wetinimizni terk étishke mejbur bolduq.

So'al: xitayning zulumdin bashqa sewebmu barmu? mesilen adem sodigerlirining aldap qiziqturushi dégendek?
Jawab: yaq undaq seweb yoq. Boldi, dégen teqdirdimu, ushshaq balilar ayallar tursa qandaqmu tewekkül qilghili bolsun? xitay kichik bala ayal kishi démey ezdi, pasport ishlep bermidi, shunga mushundaq qanunsiz yollarni özimiz talliduq.

So'al: zulumdin qutulush üchün wetinini tashlap chiqip kétish, shu wetenni zulum qilghuchigha tashlap bergenlik bolamdu qandaq sizningche?
Jawab: biz undaq meqsette chiqmiduq. Biz musulman, diniy erkinlikimiz boghuldi. Barliqimiz yoq qilindi. Esli islam dinimizdimu "Zulum qilghuchigha qarshi küresh qilish zulumgha uchrighuchining zimmisige chüshidu" dep éytilghan. Emma, töt adem bir yerge kelsila "Térrorchi" dep tutidu xitay. Xitayning öyliridin partlatquch qoralliri chiqsimu ular "Térrorist" emes, bizning öyimizdin chamghur aqlaydighan pichaq tügül kaltekning sunuqi chiqip qalsimu biz "Térrorist" hésablinip türmige tashlinimiz.

So'al: néme üchün bu qétim Uyghurlar özining wetinige chégradash bolmighan nahayiti yiraq bolghan jenubiy asiya döletlirini tallap qaldi?
Jawab: özimizge chégradash bolghan musulman döletler gerche özini "Musulman dölet" dep atisimu, bizni dawamliq xitaygha sétip keldi. Mesilen yéqinda bizge qandash, dep qaralghan qirghizistanmu chégrasida 12 qérindishimizni étiwetti. Shunga biz özimizning musulmanliridin bir yardemge érishelmigenliktin bashqa yiraq döletler arqiliq chiqishqa mejbur bolduq.

So'al: hazir xitaygha qoshna döletlerde sergerdanliqta yashawatqan Uyghurlar (bu sizningmu a'ilingizni öz ichige alidu) qandaq xeter we qiyinchiliqlargha uchrawatidu?
Jawab: biz nahayiti qiyin künlerni bashtin kechürduq. Yéqinda wiyétnamda 14 qérindishimizni tutuwélip 5 qérindishimizni qirghin qiliwetti. Qalghinini xitaygha qayturup berdi. Tutulup qalmighanlirimizmu qorqup kochigha chiqalmaymiz, shu dölettiki saqchilar körse ya tutup solap "Xitaygha qayturup bérimiz" deydu, yaki yanchuqimizni quruqdap qoyidu. Baliliri aghrip qalsa dawalitimiz, dep doxturxanigha aparsa dawalimaydighan, hetta yerlik saqchilargha dep tutup béridighan ishlar boldi. Iqtisadiy jehettimu nahayiti qiyniliwatimiz.

So'al: mushundaq qiyinchiliqlargha uchrighandin kéyin wetinidin chiqip ketkinige pushayman qilghanlar boldimu?
Jawab: yaq. Pushayman qilghanlar yoq. Biz turmushimizni ötküzüsh üchünla chiqqan bolsaqti pushayman qilishimiz mumkinti.

So'al: bu sözliringiz özingizgila wekillik qilamdu yaki shu yerdiki bashqa Uyghurlarghimu wekillik qilamdu?
Jawab: méning bu sözlirim mushu yerdiki mujahirettiki barliq qérindashlirimizgha wekillik qilidu, chünki biz xitayning zulumidin toyup barliqimizdin ayrilip chiqtuq.

Toluq bet