Muhajirettiki Uyghurlarning tutqundiki qérindashliri heqqide éytqanliri (4)

Muxbirimiz méhriban
2018-06-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Melum "Terbiyelesh merkizi" ning aldida posta turuwatqan saqchilar. 2017-Yili 3-noyabir, xoten.
Melum "Terbiyelesh merkizi" ning aldida posta turuwatqan saqchilar. 2017-Yili 3-noyabir, xoten.
AP Photo/Ng Han Guan

Shiwétsiye puqrasi tughluq xemit: "Chet'elde yashash yolini tallighinim üchünla ata-anam tutqun qilindi"

Shiwétsiyede yashawatqan tughluq xemit ependi bügün ziyaritimizni qobul qilip, özining wetendiki ata-anisining bir yildin buyan ghulja shehiridiki boz türmiside qamaqta ikenlikidin xewer tapqanliqini bildürdi.

Shiwétsiyede yashawatqili 9 yil bolghan tughluq xemit ependining bayanidin melum bolushiche, uning ghulja shehiri naghrichi mehelliside olturushluq ata-anisi pénsiyige chiqqan dölet kadirliri iken. U ghuljidiki tonushliridin dadisi xemit abduraxman we apisi sa'adet bawudun xanimlarning 2017-yil 1-ayning 29-küni tutqun qilinip, qaradöng mehellisidiki boz türmisige élip kétilgenliki heqqide xewer alghan.

Tughluq xemitning bayanidin melum bolushiche, u bashqilardin da'irilerning uning ata-anisini tutqun qilishigha, ata-anisining chet'elde olturaqliship qalghan oghli bilen normal alaqide bolghanliqi we 2-3 yil ilgiri uning ata-anisi bilen türkiyede körüshkenliki üchünla da'iriler ularni tutqun qilip türmige solighan iken.

Dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependining qarishiche, shiwétsiye puqrasi bolghan tughluq xemitning ata-anisi we hedisining uning sewebidin tutqun qilinip erkinlikidin mehrum qilinishi nöwette muhajirette yashawatqan zor köpchilik Uyghurlarning wetende qalghan uruq-tughqanliri yüzliniwatqan omumiy ehwalning peqet bir örniki iken. 

Igilinishiche, nöwette gherb démokratik döletliri we türkiye qatarliq döletlerde yashawatqan Uyghurlarning zor köpchilikining yurtlirida qalghan ata-anisi we uruq-tughqanlirining tutqun qilinishigha ularning herqaysi döletlerde yashawatqan perzentliri we qérindashliri bilen normal uchur alaqiside bolghanliqi seweb bolghan iken. Bezi ata-anilarning tutqun qilinishigha ularning chet'ellerdiki uniwérsitétlarda oquwatqan balilirigha pul ewetkenliki seweb bolghan. Yene bezilerning tutqun qilinishigha ularning ilgiriki yillarda perzentliri we qérindashlirini yoqlap chet'ellerde sayahette bolghanliqi, xitay saqchilirining ularni chet'ellerde oquwatqan perzentlirini qayturup kélish teleplirini ret qilghanliqi qatarliqlar seweb bolghan.

Perhat muhemmidi ependi yene dunya Uyghur qurultiyining muhajirettiki Uyghurlarning uruq-tughqanlirining perzentliri bilen normal alaqide bolghanliqi seweblik tutqun qilinish mesilisige jiddiy diqqet qiliwatqanliqini bildürdi.

Tughluq xemit ependi ziyaritimiz axirida özining néme üchün ata-anisi we hedisining tutqun qilin'ghanliqini dunyagha ashkarilash qararigha kélishining sewebi heqqidimu toxtaldi.

U bu xil rezillikni qobul qilghili bolmaydighanliqini tekitlep, özining ilgiriki waqitlarda tutqundiki ata-anisi we türme sirtidiki bashqa uruq-tughqanlirigha yenimu köp xeter kélishidin ensirep, hetta xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan siyasiti yumshap Uyghur weziyitining ongshilishigha ümid baghlighini üchün bir mezgil süküt qilghanliqini bildürdi. Emma bu yil 4-ayning 29-küni ürümchi xelq bankisida ishlewatqan hedisi gülshat xemitningmu uning sewebidin tutqun qilin'ghanliqini anglighandin kéyin, özining bu xil chékidin ashqan rezillikni dunyagha ashkarilash qararigha kelgenlikini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependimu ziyaritimizni qobul qilip, muhajirette yashawatqan yenimu köpligen Uyghurlarning xitay da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghan ata-anisi we qérindashlirining ehwalini dunyagha anglitishqa yüzlinishining muhim ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi. 

Dilshat ependi sözide bügünkidek Uyghurlar keng da'iride tutqun qilinip, bir milyondin artuq Uyghur "Yighiwélish lagéri" gha qamiliwatqan éghir weziyette erkin, démokratik döletlerde yashawatqan Uyghurlarning öz tughqanlirining ehwalini dunyagha anglitishining démokratik döletler hökümetlirining xitay bilen bolghan munasiwitide her xil diplomatik yollar arqiliq xitaygha bésim ishlitishide muhim ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

Toluq bet