Uyghur élida réstoran'gha kirmekchi bolsingiz, "kimlikingizni éliwélishni untumang"

Muxbirimiz gülchéhre
2017-03-06
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Toy baghiqigha kimlikni untulup qalmasliq üchün yézilghan eskertish.
Toy baghiqigha kimlikni untulup qalmasliq üchün yézilghan eskertish.
Social Media

Uyghur éli weziyitige da'ir xewerlerdin nöwette, xitayning muqimliqqa mes'ul kattiwashlirining uyghur élining her qaysi jaylirida, her sahede muqimliq tedbirlirini qattiq ijra qiliwatqanliqi melum. Da'iriler uyghur éli miqyasida jem'iyetning herqaysi sahe, her qatlamlirida "qattiq zerbe bérish jéngini chongqurlashturush" namidiki muqimliq yéngi tedbirliride "muqimliqni qoghdashni hemmini bésip chüshidighan keskin wezipe dep bilish, yochuq, qarighu rayon, kontrolsiz nuqta bolmasliqni ishqa ashurush, qattiq mudapi'e körüsh, her waqit teyyar halette turush kérek" dégendek telep boyiche yenimu jiddiy tedbirlerni almaqta.

Bu heqtiki inkas we igileshlirimizdin, uyghurlar zich olturaqlashqan bezi jaylarda hetta réstoranlarda tamaq yémekchi bolghan istémalchilarningmu kimlik körsitishi telep qiliniwatqanliqi ashkarilandi.

Gumidiki pichaqliq hujumdin kéyinla uyghur éli weziyitining yenimu jiddiyleshkenliki her tereptin ashkarilanmaqta. 27-Féwral da'irilerning uyghur élining ürümchi, qeshqer, xoten qatarliq jaylirida xitay qoralliq qisimliri arqa-arqidin "heywe bilen chöchütüsh, qoralliq küch körsitish" témisidiki térrorluqqa qarshi turup, muqimliqni qoghdash qesemyad yighinlirini uyushturghan idi da'iriler buning bilen teng barliq bixeterlik apparatlirini jiddiy halette turushqa, barliq idare, organlarni 24 sa'etlik muqimliq weziyitini qoghdashqa orunlashturup konkrét orunlashturushlar élip barghan. Yéqindin buyan bu heqte radi'omizgha kéliwatqan bir qisim uchurlardin, uyghur élining her qaysi chong sheher, nahiyiliride qoralliq eskerler charlash élip barghanda bronéwiklarni qollanmaqta. Barliq ish béjirish orunliri, ammiwi sorunlargha kirip-chiqqanda birdek kimlik tekshürüsh yolgha qoyuluwatqanliqi melum.

Bezi heddidin ashqan tedbirlerning yerlik xelqning normal hayatigha rohiy bésim shekillendürgendin bashqa yene, kündilik turmushi, xizmet, oqushliri we ijtima'iy alaqe hemde pa'aliyetlirigimu qulaysizliqlar élip kelgenlikini shikayet qilmaqta. Bu heqte yéqinda bir muhajir, özining yéqinda türkiyedin tughqanlirini yoqlash üchün yurtqa barghanda, melum réstoran'gha kimliki yoq kirelmigenlikini, sewebi da'irilerning yéqinda alghan muqimliq tedbirlirining biri süpitide, barliq uyghur ashxana we réstoranlarningmu kimliksiz xéridar qobul qilmasliqini uqturghan bolghachqa, hetta xéridarlarning pasportiningmu inawetke élinmay, peqet kimlik telep qilin'ghanliqini inkas qilghan idi. Yéqinqi künlerde buning yene bir süretlik delili ijtima'iy taratqularda taraldi. Bu bir toy baghaqchisining tartilghan süriti bolup, baghaqqa (kimlikingizni éliwélishni untumang) dep alahide eskertish qoshup qoyulghan. Chet'ellerde yashawatqan uyghurlar we közetküchilerde ghelitilik, bimenilik hés qildurghan bu muqimliq charisining qandaq, qaysi jaylarda yürgüzülüwatqanliqini igilesh üchün, uyghur élining bir qisim jayliridin uchur igilep körduq.

Deslep uyghur élidiki sayahet nuqtiliridin, buyluqtiki bir uyghur réstorandin ehwal igilep körduq, réstoranning közetchisi, réstoran'gha kirgen xéridarlardin kimlik telep qilinidighanliqini bildürdi we pasport bolsimu boliwéridighanliqinimu eskertip qoydi.

Aqsu shehiridiki bir uyghur réstoranining közetküchiliridin biri ziyaritimizni qobul qilip, yéqindin buyan saqchilarning charlashni kücheytkenlikini, réstoran'gha kirip-chiqqanlarnimu tizimlap qoyuwatqanliqini éytti.

Xotenning lop nahiyisidiki bir kichik uyghur ashxana xojayini, bu ashxanigha kirgenlerning kimlikini tekshürüsh uqturushini alghanliqini, da'irilerningmu ashxanigha kélip tekshürüp turidighanliqini, burundin kiriwatqan xéridarlarni kimliking yoqken dep tamaq bérishni ret qilalmaydighanliqi, amma yuqirining bésimi bolghachqa arida xijilchiliqta qéliwatqanliqini éytti.

Qeshqerning yéngisher nahiyisidiki bir uyghur réstoranining xizmetchisimu oxshashla bu réstorandimu xéridarlarning kimlikini tekshürüp andin mulazimet qiliwatqanliqini, bu xil tedbirning yürgüzülüshini munasiwetlik orunlar nazaret qilip turuwatqanliqini, bu jiddiy weziyette sodiningmu burunqidin astilap qalghanliqini, sirtta bolsa saqchi aptomobilliri we bronéwiklarning charlap ötüp turuwatqanliqini,weziyetning alahide jiddiy boluwatqanliqini bildürdi.

Biz ashxana we réstoranlarning kimlik tekshürüshni mulazimetning aldinqi sherti qilishidiki seweb we bu heqtiki uqturushning mezmuni heqqide qeshqer yéngisher nahiyilik hökümettin tepsiliy melumat élishqa tirishqan bolsaqmu, téléfonni alghan xadim bu heqte jawab bérishni ret qildi.

Qeshqer shehiridiki bir saqchi punkitidin réstoranlarda kimlik tekshürüshning qachandin bashlap yolgha qoyuluwatqanliqini soriduq, so'alimizgha jawab bergen ayal saqchi, buning, yéngi tedbirning biri ikenlikini eskertti.

Xitay da'irilirining uyghur élidiki yéngi muqimliq tedbirliride, aldini élish tedbirlirini kücheytip, qoghdash küchlirining seplinishi, nöwetchilik, muhapizet qilish qatarliq bixeterlik, tizginlesh teleplirini kücheytkenliki, bolupmu réstoranlargha oxshash adem zich jaylar we nuqtiliq sorunlarda alahide muqimliqni qoghdash weziyitini shekillendürüp,"térrorluqqa qarshi turup, muqimliqni qoghdash xelq urushini yaxshi qilish kérek" sho'ari bilen jem'iyette aldini élish, kontrol qilish torini keng yéyiwatqanliqi melum bolmaqta.

Toluq bet