2014-Yili yüz bergen Uyghurlarning qarshiliq heriketliri (1)

Muxbirimiz méhriban
2014.12.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
poyiz-istansisi-wagzal-partlash.jpg Ürümchi wogzalida partlash weqesi yüz bergendin kéyin, qoralliq küchlerning etrapni charlap, qamal qilghan körünüshi. 2014-Yili 30-aprél, ürümchi.
EyePress News

2014-Yili xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturushi eng küchlük bolghan bir yil bolush bilen bille Uyghurlarning qarshiliq heriketliri we qanliq toqunushlar 2009-yildin buyan eng köp yüz bergen bir yil boldi. Xelq'arada zor tesir körsetken weqelerdin 1-mart künming poyiz istansidiki pichaqliq hujum, 30-aprél ürümchi poyiz istansisi partlitish hujumi, 22-may ürümchi etigenlik bazar partlitish hujumi, 28-iyul yeken élishqu-xangdi yéziliridiki isyan, 30-iyul héytgah jamesi imami jüme tahirning pichaqlinip öltürülüsh weqesidin bashqa xitay metbu'atlirining özide élan qilin'ghan weqeler 30 din ashqan.

Xitay hökümet da'iriliri Uyghurlarning bu xil qarshiliq hujumlirini xelq'aragha térrorluq hujumi dep élan qilip, weqelerge chétishliq Uyghurlarni ölümge höküm qilish, muddetsiz qamaq jazasi bérish qatarliq éghir jazalar bilen jazalidi. Emma chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri Uyghurlarning qarshiliq heriketlirini xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan diniy we milliy basturush siyasitige bolghan naraziliq sewebidin yüz bergenlikini ilgiri sürüp, xelq'ara musteqil tekshürüsh ömikining Uyghur lar weziyitini tekshürüshi kéreklikini ilgiri sürgen.

Töwende bu weqeler ichide hazirghiche ashkarilan'ghanlirini waqit tertipi boyiche eslitip ötmekchimiz.

1. 15-Yanwar aqsu awat yéngi ériq saqchixanisigha hujum qilish weqesi:

2014-Yili 15-yanwar küni aqsu awatning yéngi'ériq saqchixanisida toqunush yüz bérip 3 kishi ölgen. Radi'omiz muxbirining nahiye we yéziliq saqchi xadimliridin éniqlishiche, 3 neper pida'iy 15-yanwar charshenbe küni saqchixana aldida gözette turghan ikki neper yardemchi saqchigha orghaq bilen hujum qilip ularni yarilandurghan. Xitayning resmiy saqchiliri saqchixana ishxanisidin oq chiqirip, saqchixana binasigha hujum qilip kiriwatqan üch neper pida'iyni neq meydanda étiwetken.

2. 24-Yanwar aqsu toqsudiki zenjirsiman partlitish weqesi:

1-Ayning 24-küni aqsuning toqsu nahiye bazirida zenjirsiman partlitish weqesi yüz bergen. Xitayning tengritagh torining ashkarilishiche, ibrahim qahar bashchiliqidiki 17 neper pida'iydin, 6 nepiri hujumgha atlinish we nishanigha zerbe bérish dawamida hayatidin ayrilghan؛ 6 nepiri xitay saqchiliri teripidin étiwétilgen؛ 5 nepiri esir élin'ghan. Muxbirimizning toqsudin biwasite igiligen melumatliridin ashkarilinishiche, 17 neper pida'iyning bir qismi ibrahim qahar bashchiliqida 1-ayning 24-küni 3 motsiklit bilen, toqsu nahiye baziridiki köktat baziri we bir hösn tüzesh salonigha hujum qilghan. Pida'iylardin ikki nepiri saqchilarning qorshawida qalghanda özliri olturghan aptomobilni partlatqan.

3. 14-Féwral uchturpan toqquzaq baziri kocha charlawatqan saqchilargha hujum qilish weqesi:

2-Ayning 14-küni aqsu uchturpan toqquzaq bazirida yüz bergen kocha charlawatqan saqchilargha hujum qilish weqeside 11 adem ölgen.

Shinxu'a agéntliqining bu heqtiki xewiridin melum bolushiche, mexmut toxti bashchiliqidiki 13 kishilik bir pida'iylar guruppisi 6 aydin béri xitay hakimiyitige qarshi heriket élip bérishning idiye we téxnika jehettiki teyyarliqini qilghandin kéyin jüme küni, yeni 14-féwral küni uchturpan bazirida kocha charlawatqan saqchi aptomobillirigha hujum qilghan.

Radi'omiz muxbiri yerliktin igiligen ehwallardin ashkarilinishiche, pida'iylar gaz baklirini qoral süpitide qollinip 5 dane saqchi aptomobilini pachaqlap tashlighan. Xitay saqchiliri pida'iylardin 8 nepirini neq meydanda étiwetken؛ qorshawda qalghan 3 neper pida'iy özlirini partlitiwalghan؛ özini partlitishta xitay tereptin ikki saqchi we ikki puqra bolup 4 kishi yarilan'ghan.

4. 1-Mart künming poyiz istansisidiki pichaqliq hujum:

1 - Mart küni kechqurun shu yer waqti kech sa'et 9 etrapida qara niqab kiygen bir guruh kishi kunming poyiz istansisida shiddetlik pichaq hujumi élip barghan. Hujumning nishani xitaylargha qaritilghan bolup, taki 2 - mart shu yer waqti kéche sa'et 01:00 giche bolghan birqanche sa'etlik hujumda jem'iy 34 adem ölgen, 140 nechche adem yarilan'ghan.

Shinxu'a xewer tori pichaqliq hujumchilarning jem'iy 8 neper kishidin teshkillen'genlikini, weqeni abduréhim qurban qatarliq 8 kishining sadir qilghanliqini élan qilghan. Ularning ichide 6 nepiri er, 2 nepiri ayal ikenlikini ilgiri sürgen. Da'iriler yene eyni chaghdiki weqeni bir terep qilish jeryanida xitay saqchi terepning hujumchilardin 4 neper er kishini étip öltürgenlikini, bir neper ayalni yarilandurup tirik tutqanliqini élan qilghan. Xitay da'iriliri weqeni térrorluq hujumi dep békitken.

Eyni chaghda, 1-mart künming weqesidiki qalghan 7 gumandarning kimliki élan qilinmighan. 6-Ayning 30-künidiki xewiride kéyin tutqun qilin'ghan 4 neper gumandarlarning isimlirini élan qilghan bolup, bular, iskender exet, turghun toxtiniyaz, hüsen memet we patigül toxti.

Bulardin aldinqi üch nepiri térrorluq teshkilatini qurush, yéteklesh we pilanlash bilen eyiblen'gen, patigül toxti bolsa, térrorluq teshkilati we térrorluq hujumigha qatnishish bilen eyiblen'gen.

Xitay xewerliridin melum bolushiche, 30-iyun sotlan'ghan 3 er gumandar weqe sadir bolghan meydanda yoq bolup, bezi xewerlerde déyilginidek weqedin burun 27-mart küni tutulghan. Weqe heqqidiki kona-yéngi uchurlarda bu 8 neper pida'iyning awwal chet'elge chiqip kétishke heriket qilghanliqi, emma bu jeryanda özlirining 3 neper sepdishi tutulghandin kéyin, chet'elge chiqishtin waz kéchip mezkur hujumni élip barghanliqi xewer qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.