Xudson merkizide "Xitayning shinjangdiki saqchi döliti" témisida muhakime yighini ötküzüldi

Muxbirimiz eziz
2018-05-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Xudson merkizining tor békitidiki "Xitayning shinjangdiki saqchi döliti" témisidiki muhakime yighinining uqturushi. 2018-Yili 4-may. Washin'gton, amérika.
Xudson merkizining tor békitidiki "Xitayning shinjangdiki saqchi döliti" témisidiki muhakime yighinining uqturushi. 2018-Yili 4-may. Washin'gton, amérika.
hudson.org

Uyghurlar diyaridiki barghanséri éghirlap méngiwatqan siyasiy weziyet herqaysi axbarat wastiliriningla emes, yene mezkur rayon heqqide tetqiqat bilen shughulliniwatqan köpligen kishilerningmu diqqitini qozghap kéliwatqanliqi melum. Shuning bilen birge xitay hökümiti "Aptonom rayon" tesis qilghan Uyghurlar diyarida hazir qattiq siyasiy kontrolluqning otturigha chiqqanliqi hemde buninggha mas halda nöwette xitay kompartiyisining insanni shürkendürgidek milliy zulum ayrimichiliqi we yuqiri téxnikiliq kontrolluqni ijra qiliwatqanliqi seweblik pütkül rayonning ismi-jismigha layiq "Saqchi döliti" ge aylan'ghanliqi herqachan alaqidar mutexessislerning yazmilirida tekitlinip kelmekte. Mana mushu ehwallar heqqide nopuzluq alimlarning közqarashlirini anglap béqish meqsitide washin'gton shehiridiki xudson merkizi 4-may küni bir qisim shexslerni teklip qilip, bir qétimliq muhakime yighini ötküzdi.

Mezkur yighin heqqidiki élanda nöwette pütkül Uyghurlar diyarida ghayet zor saqchilar qoshunining seperwerlikke keltürülgenliki, shundaqla besh pirsenttin on pirsentkiche bolghan Uyghur nopusining "Yépiq terbiyilesh merkizi" namidiki yighiwélish lagérlirigha solan'ghanliqi, bu heriketlerning mahiyette xitay kompartiyisining Uyghur milliy medeniyiti we islam étiqadini weyran qilishqa urunushi süpitide otturigha chiqiwatqanliqi tekitlinidu.

Bügünki yighinining riyasetchisi, xudson merkizining tetqiqatchisi érik brawn yighinning bashlan'ghanliqini élan qilip, aldi bilen bügünki yighinning 4-may küni chaqirilishining bezi tarixiy weqelerge udul kelgenlikini bayan qildi. Shuningdek Uyghurlar diyarida "Saqchi döliti" berpa bolushi heqqidiki muhakime boluwatqan mushu waqittin 99 yil ilgiri xitayning béyjing we bashqa sheherliride xitay oqughuchilarning zor kölemlik namayish qilip jahan'girlikke, tengsiz iqtisad we siyasiy munasiwetlerge qarshi turghanliqini, nöwette Uyghurlar diyarida otturigha chiqiwatqan mushuninggha oxshap kétidighan ehwallarni muhakime qilish üchün bu yighinning chaqirilghanliqini tekitlep ötti. U bu heqte söz qilip: "Bu mesililer 1949-yili xitay hökümiti sherqiy türkistanni ishghal qiliwalghandin kéyin otturigha chiqqan ishlardur" dep körsetti.

Yighin'gha alahide teklip qilin'ghan mutexessislerdin amérikidiki jorjtawn uniwérsitétining tarix penliri proféssori, Uyghurlar tarixi heqqidiki mol hosulluq emgeklerning aptori jéymis milward aldi bilen söz élip xitay hökümiti we alimlirining herqachan "Shinjang ezeldin xitayning bir qismi" deydighan ibariler arqiliq söz bashlaydighanliqini, emma özining bundaq shekilde sözlimeydighanliqini, bundaq deydighan'gha waqtiningmu yoqluqini éytip yighin zalidiki omumiy keypiyatni yumuristik tuyghugha kötürdi.

Andin proféssor jéymis milward özining bügünche Uyghurlar diyarining hazirqi weziyitini qandaq shekilde chüshinish lazimliqi toghriliq sözlimekchi boluwatqanliqini tekitlep ötti. U nöwette Uyghurlar diyarida ghayet zor kölemlik tutqunning dawam qiliwatqanliqini, islam dinigha qarshi "Islam wehimisi" sheklidiki bir zor hujumning Uyghurlarni nishan qiliwatqanliqini, Uyghur tilining ma'arip saheside men'i qilinishi otturigha chiqiwatqanliqi, bulargha mas halda Uyghur medeniyitining herqaysi sahelirining birdek basturush obyékti boluwatqanliqini, emdilikte bolsa "Yépiq terbiyilesh merkizi" namidiki siyasiy lagérlar heqqide köplep xewerler melum boluwatqanliqini bayan qildi. U sözining dawamida Uyghurlar diyarida hazir xitay hökümiti éytqandek "Térrorluq tehditliri" ning mewjut emeslikini, buningdin nechche yil ilgiri yüz bergen ayrim shexslerning kichik kölemlik qarshiliq körsitish herikitini nöwettiki ghayet zor kölemlik basturush heriketlirining yolluq ikenlikige delil qiliwélishqa bolmaydighanliqini éytti. 

Arqidin amérikining loyola uniwérsitétining proféssori, Uyghur tarixi tetqiqat eserlirining aptori rayan sam söz aldi. U nuqtiliq qilip nöwette bir milyon'ghiche sandiki Uyghurning "Terbiyilesh merkezliri" namidiki lagérlargha qamalghanliqi heqqide köpligen xewerlerning otturigha chiqiwatqanliqi, buninggha bolsa haraq-tamaka istémali, Uyghur turmush adetliri, "Gumanliq" kishilerdin kelgen téléfonni élip salghanliqi, chet'elge chiqqanliqi dégendek "Tüki yoq" ishlarning seweb boluwatqanliqini, nöwette Uyghurlar diyarida uruq-tughqanliridin bir yaki birnechchidin kishi mushu xildiki yighiwélish lagérlirigha qamalmighan héchqandaq Uyghurning qalmighanliqini sözlep ötti.

Bügünki yighinda söz qilishqa teklip qilin'ghan kishilerdin yene erkinlik sariyining aliy tetqiqatchisi sarah kuk, "Dunya xristi'anlar ittipaqi" ning washin'gton shehiride turushluq xadimi luyiza gréw qatarliqlarmu ayrim-ayrim söz qilip, xitay hökümitining Uyghurlar diyarida "Saqchi döliti" berpa qilip chiqishidiki hel qilghuch amillar, buning Uyghurlarning eng eqelliy hayatigha qandaq selbiy tesirlerni körsitiwatqanliqi, shundaqla buninggha xelq'ara dunyaning jiddiy inkas qayturushi lazimliqi qatarliq mesililerni tekitlep ötti.

Yighin'gha anglighuchi bolup qatnashqan Uyghurlardin d u q ning ijra'iye komitéti mudiri ömer qanat ziyaritimizni qobul qildi. U, nöwette Uyghurlar diyaridiki négizlik mesililer mushu yosunda chet'el hökümetliri we mutexessislirining diqqitini qozghighudek bir halgha yétiwatqanda chet'ellerdiki Uyghur teshkilatlirining barliq imkaniyetlerdin paydilinip, özliri turushluq jaylardiki hökümetlerge Uyghurlarning ehwalini anglitish, shu arqiliq xitaygha bésim peyda qilishning zörürlükini tekitlep ötti.

Yighin'gha amérika hökümitining bir qisim xadimliri, washin'gton shehiridiki bir qisim Uyghur jama'iti, shuningdek her sahedin kelgen yüzge yéqin kishi qatnashti.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar! bügünki yighinning tepsilatigha qiziqsanglar diqqitinglar kéyinki anglitishlirimizda bolsun.

Toluq bet