Wakaletsiz milletler teshkilati Uyghurlar toghrisida qarar qobul qildi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-06-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Wakaletsiz milletler teshkilatining 13-nöwetlik qurultiyida Uyghur wekilliridin mezkur teshkilatning pexriy re'isi erkin aliptékin ependi söz qilmaqta. 2017-Yili 27-iyun, shotlandiye.
Wakaletsiz milletler teshkilatining 13-nöwetlik qurultiyida Uyghur wekilliridin mezkur teshkilatning pexriy re'isi erkin aliptékin ependi söz qilmaqta. 2017-Yili 27-iyun, shotlandiye.
RFA/Ekrem

26-Iyun bashlan'ghan wakaletsiz milletler teshkilati 27-iyun küni Uyghurlar toghrisida muhim qararlar qobul qilghan.

Shotlandiye parlaméntida 26-iyun bashlan'ghan wakaletsiz milletler teshkilatining 13-nöwetlik qurultiyigha qatnishiwatqan Uyghur wekilliridin mezkur teshkilatning pexriy re'isi erkin aliptékin we ijra'iye komitéti ezasi dolqun eysa ependiler bügün neq meydandin melumat bérip, bügünki yighinda Uyghurlar toghruluq muhim qararlarning qobul qilin'ghanliqini tilgha aldi.

Dolqun eysa ependi bu qararlar heqqide toxtilishtin ilgiri, erkin aliptékin ependining tünügünki échilish murasimida wakaletsiz milletler teshkilati (u n p o) bash katipi marino basduxén ependige Uyghurlar mesilisige qoshqan hessisi üchün chimen doppa we bashqa xatire buyumliri teqdim qilip, Uyghur millitini namidin rehmetler bildürgenlikini eskertip ötti.

Bu qétimqi qurultaydin köp memnun bolghanliqini tilgha alghan erkin aliptékin ependi, wakaletsiz milletler teshkilatigha yene 5 millet we rayon xelqining yéngidin ezaliqqa qobul qilin'ghanliqini, uning omumiy eza sanining aldinqi yildiki 40 millet we dölettin, 45 ke köpeygenlikini tekitlidi.

Bügün wakaletsiz milletler teshkilati yighinining ikkinchi küni bolup, chüshtin burunqi yighinda bu teshkilatning ichki mesililiri muzakire qilinish bilen birge, herqaysi milletlerning nöwettiki weziyiti we bu milletler üchün qilidighan xizmetler muzakire qilin'ghan. Chüshtin kéyin bolsa, d u q teripidin hazirlan'ghan "Sherqiy türkistan heqqidiki qarar layihesi" muzakirige qoyulup, Uyghurlargha munasiwetlik bir qatar qararlar qobul qilin'ghan.

Qobul qilin'ghan qararlar wakaletsiz milletler teshkilatining "Xitay hökümitini qanuniy yollar arqiliq, xelq'araning közitishi astida kishilik hoquq di'aloglirini adaletlik shekillerde élip bérishqa we özini tekshürüshke chaqiridighanliqi, xitay hökümitining xelq'ara qanun we öz qanunliri da'iriside héch qandaq shert qoymastin, Uyghurlarning heq-hoquqlirigha hörmet qilishi lazimliqi, sherqiy türkistandiki Uyghur yazghuchiliri, tor bet sahibliri, sen'etkarlarning awazini boghushqa urunuwatqanliqini eyibleydighanliqi, xitay hökümitining Uyghurlarning heq-hoquq da'irisini taraytish üchün chiqiriwatqan türlük qanun-nizamlirini qattiq eyibleydighanliqi, xitayning qosh tilliq ma'arip siyasiti arqiliq Uyghur tilini emeldin qaldurushqa urunushtek assimilyatsiye siyasitini eyibleydighanliqi, Uyghurlarning sayahet erkinlikini cheklesh, pasportlirini yighiwélishtek qanunsizliqlarni derhal toxtitishqa chaqiridighanliqi, xitay hökümitini Uyghur muhajirlirining heq-hoquqlirigha hörmet qilishni hemde Uyghur ziyaliysi ilham toxti we uning oqughuchilirini derhal qoyup bérishke chaqiridighanliqi, xitayning 2009-yili yüz bergen ürümchi weqeside ölgen, qamalghan, iz-déreksiz ghayib bolghanlar heqqide éniq sanliq melumat bérishini we xelq'araliq musteqil bir tekshürüsh guruppisining sherqiy türkistan'gha kirishige ijazet bérishini soraydighanliqi, xitayning qarar méxanizmigha Uyghurlarningmu qatnashturulushi lazimliqini teshebbus qilidighanliqi, xelq'ara jem'iyetni Uyghurlar uchrawatqan insan heqliri depsendichilikige diqqet qilish we köngül bölüshke chaqirghanliqi" qatarliq keng mezmunlarni öz ichige alghan.

1991-Yili gollandiyening gaga shehiride qurulghan, deslepki yilliri re'islik sistémisida ish yürgüzgen bolsimu, kéyinki yilliri bash katipliq tüzümige özgertilgen wakaletsiz milletler teshkilatining bash katipi marino basduxén ependimu bügün ziyaritimizni qobul qilip, özlirining Uyghurlar mesilisige jiddiy köngül bölüshidiki sewebning, künséri éghirlishiwatqan xitay zulumigha janliq inkas bildürüshtin ibaret muhim bir mejburiyetni ada qilish ikenlikini otturigha qoydi.

U mundaq dédi: "Biz Uyghurlar bilen 20 nechche yildin buyan birlikte pa'aliyet élip bériwatimiz. Xitay hökümiti Uyghur we tibetliklerning heq-hoquqlirigha héchqachan hörmet qilghini yoq. Xitay hökümiti 1949-yilidin bashlap sherqiy türkistan we tibetni mustemlike qilghandin kéyin, özliri bergen aptonomiyelik hoquqlarghimu ri'aye qilmaywatidu. Xitay hökümiti yalghuz Uyghur we tibetlerning kishilik hoquqigha tajawuz qilipla qalmastin, xitay xelqi we bashqa az sanliq milletlerning heqlirinimu depsende qiliwatidu. Biz Uyghurlarni chüshinimiz we Uyghurlar üchün bejanidil xizmet qilishni muhim mejburiyet sanaymiz. Bizning dostluqimiz, xizmitimiz taki musteqil sherqiy türkistan döliti qurulghuche dawamlishidu."

Toluq bet