Хоңкоңлуқларниң демократийә тәләп қилиш һәрикити барғансери зораймақта

Мухбиримиз ирадә
2014-06-27
Share
hongkong-demokratiye-saylam.jpg Хоңкоңдики беләт ташлаш көрүнүши
AFP


Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, хоңкоңдики демократик күчләр тәрипидин хоңкоңда демократик сайлам өткүзүш, хоңкоңлуқларниң өз рәһбирини өзини сайлап чиқишини әмәлгә ашуруш үчүн башланған биләт ташлаш паалийитигә аваз қошқанларниң сани 700 миңдин еишип кәтти.

Мәзкур биләт ташлаш паалийити өткән җүмә күни тор бәт арқилиқ башланған. Гәрчә бу биләт ташлашниң һечқандақ қануний күчи болмисиму, әмма у хоңкоңлуқларниң өзини - өзини идарә қилиш ирадисини, һәқиқий демократийә арзусини намайән қилип берәтти. Бейҗиң һөкүмити 2017 - йили хоңкоңда омуми сайлам арқилиқ хоңкоң мәмури рәһбирини сайлап чиқишқа қошулған болсиму, бирақ намзатларниң өзиниң тәстиқидин өтүши керәкликигә аит чәклимә бекитиш арқилиқ, хоңкоңлиқларниң қатттиқ наразилиқини қозғиған. Хоңкоңлуқлар буни һәқиқий сайлам әмәс, деди вә өз лидирини тамамән өз ирадиси бойичә таллап чиқиш арзусини оттуриға қойди.

Мәзкур демократик һәрикәткә "мәркәзни ишғал қилиш" һәрикити дәп нам берилди.

"мәркәзни ишғал қилиш" һәрикити дәсләп бу аваз бериш башланғанда биләт ташлайдиғанларниң саниниң йүзмиңдин ешиши мумкинликини пәрәз қилишқан болуп, әмма нәтиҗә болса күтүлгәндин нәччә һәссә артуқ болди. Бундақ болушида йеқинда хитай мәркизи һөкүмитиниң хоңкоң сиясити һәққидә елан қилған ақ ташлиқ китаби күчлүк рол ойниған. Хитай мәркизи һөкүмити ақ ташлиқ китабта хоңкоңдики демократийә һәрикәтлири тәнқид қилинған ибариләр йәр алған иди. Униңда "хоңкоңдики бир қисим күчләр қаймуқуп, бир дөләттә икки хил түзүмни әмәлийләштүрүшкә хилап һәрикәтләрдә болмақта" дейилгән. Вал ситрит журнилиға пикир баян қилған бәзи хоңкоңлуқлар өзлириниң хитай һөкүмити елан қилған ақ ташлиқ китабтики мәзмунлардин нарази болуп, "мәркәзни ишғал қилиш" һәрикитигә аваз қошуп, биләт ташлаш ойиға кәлгәнликини ейтқан. Мәзкур һәрикәтниң йетәкчилиридин бири болған қанун профессори бенний тай әгәр һөкүмәт бу һәрикәтни көрмәскә селип, намзатларни хитай мәркизи һөкүмитиниң бәлгиләп беришдин өткүзидиған түзүмни бикар қилмайдикән, у һалда бизму аммиви қаршилиқ көрситиш йолиға маңимиз, дегән.

Әмма, хитай һөкүмитидин хоңкоңлуқларниң тәлипигә иҗабий җаваб қайтурушниң аламәтлири һазирчә көрүлмиди. Униң әксичә, биләт ташлаш паалийити башланған күни паалийәт тор бети хаккирлиқ һуҗумиға учриған. Тор бихәтәрлик шеркити бу хаккирлиқ һуҗуминиң һазирғичә өзлири көргән әң мурәккәп бир қетимлиқ тор һуҗуми икәнликини ейтқан. Охшаш вақитта, хоңкоңдики демократийә тәрәпдари гезит болған "алма күндилик гезити" му тор һуҗумиға учриған. Хәлқара тиҗарәт вақти гезитиниң хәвәр қилишичә, бейҗиң һөкүмити хоңкоңдики аваз ташлаш паалийити башланғанда, хитайдики вейбо тор бетидә мәзкур паалийәт һәққидә муназирә елип берилишиға тосқунлуқ қилған. Мушу һәқтә йезилған темиларни өчүрүп маңған. Шу күни тор бәттә "22 - июн омумий хәлқ аваз қоюш һәрикити, хоңкоң, сайлам, аваз бериш" қатарлиқ сөзләр һәммиси издәш маторидин чәкливетилгән. Буниң әксичә, хитайдики ахбарат вастилиридә хоңкоңдики "мәйдан ишғал қилиш" демократик һәрикити тәнқид қилинған, уни қанунсиз дегән мақалиләр көпләп йәр алған. Һөкүмәтниң авази һесаблинидиған "йәр шари вақти гезити" бир мақалисидә, "хоңкоң алаһидә район һөкүмити бу һәрикәтни аллиқачан қанунсиз дәп елан қилди. Бу биләт ташлаш нәтиҗисиниң әмәлий күчи йоқ. Асасий қанунниң маһийити вә ақ ташлиқ китабни қобул қилишни халимиған бир қисим өктичиләр "омумий хәлқ аваз бериш" вә "мәркәзни ишғал қилиш" дегәнгә охшаш һәрикәтләрни қоллиниш арқилиқ мәркизи һөкүмәтни қорқутушқа урунмақта" дегән ибариләрни ишләткән. Игилинишичә, мәзкур мақалигә йезилған нурғун инкаслар өчүрүветилгән. Әмма бир тор бәттә мәзкур мақалигә қайтурулған инкасларниң биридә, "йәр шари вақти гезити дегән бир әхләт. Қени сән бир милярд 300 милйон хәлқниң аваз беришигә йол қоюп бақә" дәп инкас қайтурған болса, йәнә бирси буниңға "700 миңдин артуқ адәмниң ирадиси һечнимигә һесиаб әмәсмикән ? ундақта бир милярд 300 милйон авазму һечнимигә һесаб әмәсму дәп соал қойған.

Хитай һөкүмити 1997 - йили хоңкоңни әнгилийәдин қайтурувалғанда "бир дөләттә икки хил түзүм"ни иҗра қилидиғанлиқини, хоңкоңниң демократийилик түзүмдә қелишиға капаләтлик қилидиғанлиқини вәдә қилған. Әмма 17 йилдин буян хоңкоң алаһидә райониниң алий әмәлдариниң хитай мәркизи һөкүмити тәрипидин тәйинлиниши, йәрлик һөкүмәтниң ишлириға илгириләп арилишиши, хоңкоңда мәтбуат - ахбарат әркинликиниң көрүнәрлик һалда чекинишигә охшаш әһваллар болса хоңкоңлуқларниң қаттиқ әндишини күчәйткән. Бүгүн, җүмә күни хоңкоңдики әдлийә сестимисида ишләйдиған миңға йеқин адвокат вә сотчилар һәммиси қара рәңлик кийим кийип, җимҗит меңиш усули арқилиқ намайиш қилип хитай һөкүмитиниң хоңкоңдики ишип бериватқан тәсиригә наразилиқ билдүрди. Бу, хоңкоңлуқларниң бейҗиң һөкүмитиниң хоңкоңлуқларниң ишиға арилишивелишиға болған наразилиқниң қаттиқ күчәйгәнликини көрситип беридиған йәнә бир муһим паалийәт һесаблинидикән. Вашингтон почтиси гезитиниң көрситишичә, хоңкоңлуқ адвокат вә сотчиларниң намайиш қилишиғиму йәнә шу ай бешида елан қилинған ақ ташлиқ китабта йәр алған сөзләр сәвәб болған. Чүнки униңда "вәтәнни сөйүш" сотчиларниң әң муһим вәзипилириниң бири, дәп көрситилгән. Униңда йәнә сотчилар шәһәрлик һөкүмәт әмәлдарлири билән охшаш катигорийигә қоюлған. Бүгүнки бу намайиш башламчилириниң бири болған деннис вок вашингтон почтисиға сөз қилип "мәнчә, бейҗиң һөкүмитиниң демәкчи болуватқини ениқ. Улар сотчиларни бир дава үстидин дава ачқанда алди билән сиясәтни ойла дәватиду. Бу бизниң хоңкоңдики сестимиға пүтүнләй хилап" дегән. Деннис вокниң ейтишичә, бүгүнки бу намайишқа аваз қошқан адвокатлар вә сотчиларниң сани 1700 нәпәр әтрапида икән. Әмма хоңкоң сақчи даирилири қатнашчилар санини 850 нәпәр, дегән. Намайиш хоңкоң сот мәһкимиси алдидики 3 минутлуқ сүкүттә туруш билән аяқлашқан. Хоңкоң баш адвокатлар уюшмиси 1000 дин артуқ баш адвокатқа вәкиллик қилидиған орган болуп, улар баянатида "сотчиларни һөкүмәт әмәлдарлири билән бир орунға тизип қоюшниң өзила сот дегән мустәқил әмәс, дегән уқумниң хәвәрчиси" дегән. 9000 Дин артуқ адвокатни тәмсил қилидиған "адвокатлар бирлики" баянатида қанунниң үстүнлүки вә әдлийиниң мустәқиллиқи"муқәддәс вә зөрүрдур" дәп көрсәтти.

Хоңкоңлуқлар, аваз бериш паалийитигә тоғрилап туруп ақ ташлиқ китаб елан қилишни өзлиригә берилгән агаһландуруш сегнали, дәп чүшәнгән иди. Әмма уларму юқириқидәк демократийә тәләп қилиш һәрикәтлиригә актиплиқ билән аваз қошуш арқилиқ өзлириниңму әркинликидин асанлиқчә ваз кәчмәйдиғанлиқини билдүрүп қойди. Чәтәлләрдики көзәткүчиләр хоңкоңлуқларниң батурлуқ билән хитай һөкүмитиниң тәһдитигә қарши чиқиватқанлиқини, бейҗиң һөкүмитиниң буни диққәткә елип, улар кочиларға чиқип қаршилиқ һәрикити башлаштин аввал сияситини өзгәртиши керәкликини мулаһизә қилишмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт