Xongkongluqlarning démokratiye telep qilish herikiti barghanséri zoraymaqta

Muxbirimiz irade
2014-06-27
Share
hongkong-demokratiye-saylam.jpg Xongkongdiki bélet tashlash körünüshi
AFP


Hörmetlik radi'o anglighuchilar, xongkongdiki démokratik küchler teripidin xongkongda démokratik saylam ötküzüsh, xongkongluqlarning öz rehbirini özini saylap chiqishini emelge ashurush üchün bashlan'ghan bilet tashlash pa'aliyitige awaz qoshqanlarning sani 700 mingdin éiship ketti.

Mezkur bilet tashlash pa'aliyiti ötken jüme küni tor bet arqiliq bashlan'ghan. Gerche bu bilet tashlashning héchqandaq qanuniy küchi bolmisimu, emma u xongkongluqlarning özini - özini idare qilish iradisini, heqiqiy démokratiye arzusini namayen qilip béretti. Béyjing hökümiti 2017 - yili xongkongda omumi saylam arqiliq xongkong memuri rehbirini saylap chiqishqa qoshulghan bolsimu, biraq namzatlarning özining testiqidin ötüshi kéreklikige a'it cheklime békitish arqiliq, xongkongliqlarning qatttiq naraziliqini qozghighan. Xongkongluqlar buni heqiqiy saylam emes, dédi we öz lidirini tamamen öz iradisi boyiche tallap chiqish arzusini otturigha qoydi.

Mezkur démokratik heriketke "Merkezni ishghal qilish" herikiti dep nam bérildi.

"Merkezni ishghal qilish" herikiti deslep bu awaz bérish bashlan'ghanda bilet tashlaydighanlarning sanining yüzmingdin éshishi mumkinlikini perez qilishqan bolup, emma netije bolsa kütülgendin nechche hesse artuq boldi. Bundaq bolushida yéqinda xitay merkizi hökümitining xongkong siyasiti heqqide élan qilghan aq tashliq kitabi küchlük rol oynighan. Xitay merkizi hökümiti aq tashliq kitabta xongkongdiki démokratiye heriketliri tenqid qilin'ghan ibariler yer alghan idi. Uningda "Xongkongdiki bir qisim küchler qaymuqup, bir dölette ikki xil tüzümni emeliyleshtürüshke xilap heriketlerde bolmaqta" déyilgen. Wal sitrit zhurniligha pikir bayan qilghan bezi xongkongluqlar özlirining xitay hökümiti élan qilghan aq tashliq kitabtiki mezmunlardin narazi bolup, "Merkezni ishghal qilish" herikitige awaz qoshup, bilet tashlash oyigha kelgenlikini éytqan. Mezkur heriketning yétekchiliridin biri bolghan qanun proféssori bénniy tay eger hökümet bu heriketni körmeske sélip, namzatlarni xitay merkizi hökümitining belgilep bérishdin ötküzidighan tüzümni bikar qilmaydiken, u halda bizmu ammiwi qarshiliq körsitish yoligha mangimiz, dégen.

Emma, xitay hökümitidin xongkongluqlarning telipige ijabiy jawab qayturushning alametliri hazirche körülmidi. Uning eksiche, bilet tashlash pa'aliyiti bashlan'ghan küni pa'aliyet tor béti xakkirliq hujumigha uchrighan. Tor bixeterlik shérkiti bu xakkirliq hujumining hazirghiche özliri körgen eng murekkep bir qétimliq tor hujumi ikenlikini éytqan. Oxshash waqitta, xongkongdiki démokratiye terepdari gézit bolghan "Alma kündilik géziti" mu tor hujumigha uchrighan. Xelq'ara tijaret waqti gézitining xewer qilishiche, béyjing hökümiti xongkongdiki awaz tashlash pa'aliyiti bashlan'ghanda, xitaydiki wéybo tor bétide mezkur pa'aliyet heqqide munazire élip bérilishigha tosqunluq qilghan. Mushu heqte yézilghan témilarni öchürüp mangghan. Shu küni tor bette "22 - Iyun omumiy xelq awaz qoyush herikiti, xongkong, saylam, awaz bérish" qatarliq sözler hemmisi izdesh matoridin chekliwétilgen. Buning eksiche, xitaydiki axbarat wastiliride xongkongdiki "Meydan ishghal qilish" démokratik herikiti tenqid qilin'ghan, uni qanunsiz dégen maqaliler köplep yer alghan. Hökümetning awazi hésablinidighan "Yer shari waqti géziti" bir maqaliside, "Xongkong alahide rayon hökümiti bu heriketni alliqachan qanunsiz dep élan qildi. Bu bilet tashlash netijisining emeliy küchi yoq. Asasiy qanunning mahiyiti we aq tashliq kitabni qobul qilishni xalimighan bir qisim öktichiler "Omumiy xelq awaz bérish" we "Merkezni ishghal qilish" dégen'ge oxshash heriketlerni qollinish arqiliq merkizi hökümetni qorqutushqa urunmaqta" dégen ibarilerni ishletken. Igilinishiche, mezkur maqalige yézilghan nurghun inkaslar öchürüwétilgen. Emma bir tor bette mezkur maqalige qayturulghan inkaslarning biride, "Yer shari waqti géziti dégen bir exlet. Qéni sen bir milyard 300 milyon xelqning awaz bérishige yol qoyup baqe" dep inkas qayturghan bolsa, yene birsi buninggha "700 Mingdin artuq ademning iradisi héchnimige hési'ab emesmiken ? undaqta bir milyard 300 milyon awazmu héchnimige hésab emesmu dep so'al qoyghan.

Xitay hökümiti 1997 - yili xongkongni en'giliyedin qayturuwalghanda "Bir dölette ikki xil tüzüm"ni ijra qilidighanliqini, xongkongning démokratiyilik tüzümde qélishigha kapaletlik qilidighanliqini wede qilghan. Emma 17 yildin buyan xongkong alahide rayonining aliy emeldarining xitay merkizi hökümiti teripidin teyinlinishi, yerlik hökümetning ishlirigha ilgirilep arilishishi, xongkongda metbu'at - axbarat erkinlikining körünerlik halda chékinishige oxshash ehwallar bolsa xongkongluqlarning qattiq endishini kücheytken. Bügün, jüme küni xongkongdiki edliye séstimisida ishleydighan minggha yéqin adwokat we sotchilar hemmisi qara renglik kiyim kiyip, jimjit méngish usuli arqiliq namayish qilip xitay hökümitining xongkongdiki iship bériwatqan tesirige naraziliq bildürdi. Bu, xongkongluqlarning béyjing hökümitining xongkongluqlarning ishigha arilishiwélishigha bolghan naraziliqning qattiq kücheygenlikini körsitip béridighan yene bir muhim pa'aliyet hésablinidiken. Washin'gton pochtisi gézitining körsitishiche, xongkongluq adwokat we sotchilarning namayish qilishighimu yene shu ay béshida élan qilin'ghan aq tashliq kitabta yer alghan sözler seweb bolghan. Chünki uningda "Wetenni söyüsh" sotchilarning eng muhim wezipilirining biri, dep körsitilgen. Uningda yene sotchilar sheherlik hökümet emeldarliri bilen oxshash katigoriyige qoyulghan. Bügünki bu namayish bashlamchilirining biri bolghan dénnis wok washin'gton pochtisigha söz qilip "Menche, béyjing hökümitining démekchi boluwatqini éniq. Ular sotchilarni bir dawa üstidin dawa achqanda aldi bilen siyasetni oyla dewatidu. Bu bizning xongkongdiki séstimigha pütünley xilap" dégen. Dénnis wokning éytishiche, bügünki bu namayishqa awaz qoshqan adwokatlar we sotchilarning sani 1700 neper etrapida iken. Emma xongkong saqchi da'iriliri qatnashchilar sanini 850 neper, dégen. Namayish xongkong sot mehkimisi aldidiki 3 minutluq sükütte turush bilen ayaqlashqan. Xongkong bash adwokatlar uyushmisi 1000 din artuq bash adwokatqa wekillik qilidighan organ bolup, ular bayanatida "Sotchilarni hökümet emeldarliri bilen bir orun'gha tizip qoyushning özila sot dégen musteqil emes, dégen uqumning xewerchisi" dégen. 9000 Din artuq adwokatni temsil qilidighan "Adwokatlar birliki" bayanatida qanunning üstünlüki we edliyining musteqilliqi"Muqeddes we zörürdur" dep körsetti.

Xongkongluqlar, awaz bérish pa'aliyitige toghrilap turup aq tashliq kitab élan qilishni özlirige bérilgen agahlandurush ségnali, dep chüshen'gen idi. Emma ularmu yuqiriqidek démokratiye telep qilish heriketlirige aktipliq bilen awaz qoshush arqiliq özliriningmu erkinlikidin asanliqche waz kechmeydighanliqini bildürüp qoydi. Chet'ellerdiki közetküchiler xongkongluqlarning baturluq bilen xitay hökümitining tehditige qarshi chiqiwatqanliqini, béyjing hökümitining buni diqqetke élip, ular kochilargha chiqip qarshiliq herikiti bashlashtin awwal siyasitini özgertishi kéreklikini mulahize qilishmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet