Хитайниң уйғур елида мәҗбурий һарақ, тамака сатқузуши чәтәл ахбаратлириниңму диққитини қозғиди

Мухбиримиз ирадә
2015-05-05
Share
noruz-haraq-305.jpg Хитай уйғур елидә ишләп чиқарған "норуз" маркилиқ һарақниң елан сүрити.
RFA archive


Хотән шәһириниң ласкөй базар ақташ кәнт аһалиләр комитетиниң дукан вә ашханиларда аз дегәндә 5 түрлүк һарақ вә 5 түрлүк тамака сетиш, әмәл қилмиғанларни қануний җавабкарлиққа тартиш һәққидә уқтуруш тарқатқанлиқи ашкариланғандин кейин, хәлқара мәтбуатларниңму диққитини қозғиди. Бүгүн вашингитон почтисиға охшаш бир қисим чәтәл ахбаратлири хитай һөкүмитиниң уйғурларниң диний етиқадини суслаштуруш үчүн уларни һарақ, тамакиға зорлаватқанлиқи һәққидә хәвәр тарқатти.

Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, хотән шәһири ласкөй базар ақташ кәнт аһалиләр кометити мәхсус уқтуруш тарқитип, кәнт тәвәликидики дукан вә ашханиларда аз дегәндә 5 түрлүк һарақ вә 5 түрлүк тамака қоюш, уни көзгә челиқидиған җайға қоюшни тәләп қилған. Униңда йәнә, уқтурушқа әмәл қилмиғанлар болса сиясий вә қануний җәһәттин җавабкарлиққа тартилидиғанлиқи әскәртилгән.

Истансимиз мухбириниң игиләшлири нәтиҗисидә, бу уқтурушниң базарлиқ һөкүмәтниң орунлаштурушиға асасән чиқирилғанлиқи мәлум болған иди. Хәвәр ингилизчә қилип тарқитилғандин кейин хәлқара мәтбуатларниңму диққитини қозғиди. Бүгүн вашингитон почтиси гезити истансиимизниң хәвири асасида “хитай, исламни аҗизлаштуруш үчүн мусулман дукан игилиригә һарақ, тамака сетишни буйруқ қилди” мавзусида хәвәр тарқатти. Хәвәрдә, хитай һөкүмитиниң уйғур елида йүргүзүватқан бесим сиясәтлири түпәйлидин йеқинқи йиллардин буян тохтимай вәқә чиқип, наразилиқниң күчийип кәткәнликини, әмма һөкүмәтниң буниңға қарши “қаттиқ зәрбә бериш” һәрикити қозғап, уйғурларни қаттиқ бастурса, йәнә бир яқтин уларниң динини һәр тәрәптин чәкләватқанлиқини, шуңа хитай һөкүмитиниң тамака чәкмәслик вә һарақ ичмәсликниму радикаллиқ, дәп қарап дукан вә ашхана игилирини һарақ, тамака сетишқа золаватқанлиқини баян қилған.

Вашингитон почтиси хәвиридә уқтурушта “һарақ, тамакини көзгә асан челиқидиған җайға қоюш, әмәл қилмиғанларни җазалаш” дәйдиған сөзләрниңму йәр алғанлиқини алаһидә тәкитлигән. Мақалидә йәнә хитай һөкүмитиниң уйғурларни террорлуқ, радикаллиқ билән әйибләйдиғанлиқи, әмма уйғурларниң буниңға қарши чиқип, әмәлийәттә хитай һөкүмити йүргүзүватқан сиясәтләрниң уйғурларни өз мәдәнийити вә кимликини қоғдап қелиш үчүн мушундақ йолға меңиватқанлиқини илгири сүрүватқанлиқи баян қилинған вә униңға австралийидики ла троб университетиниң тәтқиқатчиси җәймис лейлибондниң сөзини мисал кәлтүргән. Җәймис әпәнди сөзидә мундақ дегән:

- Хитай даирилири радикаллиқ мәсилисини һәл қилишқа кәлгәндә қараңғулуқта езип қалған адәмләргила охшайду. Улар уни чүшәнмигәнликтин пәқәт бурут, сақал, яғлиқ вә һарақ ичиш - ичмәсликкә есиливеливатиду. Бундақ сиясәтләр мәсилини һәл қилиш әмәс, әксичә вәзийәтни техиму өткүрләштүрүш үчүнла хизмәт қилиду вә уйғурларни техиму бәк ялғузлуққа иттириду. Уларниң өзлирини җәмийәт тәрипидин қарши елинмайдиған кишиләрдәк һес қилишиға йол ечип бериду.

Вашингитон почтиси гезити хәвиридә йәнә, уқтуруштин кейин ақташ кәнт тәвәсидики 60 дукан вә ашханиниң буйруқни иҗра қилғанлиқи, райондин бир намайиш болғанлиқи һәққидиму хәвәр тарқалмиғанлиқини, бирақ чиңхәйниң шиниң шәһиридики аталмиш һалал торт дукининиң чошқа мейи ишләткәнлики ашкарилинип қалғанда болса, туңган аммисиниң дуканға һуҗум қилип, уни уруп - чаққанлиқини селиштурма қилған.

Бүгүн бу һәқтики хәвәр йәнә, исраилийә дөләтлик хәвәрләр торидиму елан қилинди. “хитай динни суслаштуруш үчүн мусулманларни һарақ сетишқа зорлимақта” мавзусида елан қилинған хәвәрдә, “хитай һөкүмити райондики наразилиқ һуҗумлириниң алдини елиш үчүн ғәйри бир методни йолға қойди. Улар мусулман дуккандарларни һарақ сетишқа мәҗбурлиди” дейилгән.

Хәвәрдә, хитай һөкүмити районда йүз бериватқан вәқәләрни террорлуқ вәқәси дәп атисиму, әмма хәлқара җамаәтниң бундақ мәсилиләрдә давамлиқ хитай һөкүмитини тәнқид қилип кәлгәнлики баян қилинған. Униңда “ақташ райониниң кадири һөкүмәтниң бу йәрдә мәхсус динни суслаштуруш һәрикити қиливатқанлиқи, һарақ, тамака сетишни мәҗбур йолға қоюшниңму бу һәрикәтниң бир парчиси икәнликини ейтип бәргән. Бу уқтуруш хитай һөкүмитиниң йеқиндин буян динни суслаштуруш үчүн еливатқан тәдбирлири ичидики йәнә бир муһими. Илгири хитай һөкүмити кадирларни вә балиларни мәсчиткә бериштин, роза тутуштин чәклигән. Аяллар яғлиқ чегиштин, әрләр сақал қоюштин чәкләнгән” дәп йезилған вә бу һәрикәтләрниң ениқла ислам дининиң тәсирини азайтишни мәқсәт қилғанлиқи әскәртилгән.

Бу һәқтики хәвәрләр тивиттер торидиму кәң инкас қозғиди. Бу һәқтә йезилған бәзи инкасларда бу кишиләрниң бирдин - бир гунаһиниң хитай болмиғанлиқи йезилған болса, йәнә бәзи инкасларда хитайларниң уйғурларниң земинини бесивелип туруп, йәнә уларни өзигә охшаш болушқа мәҗбурлаватқанлиқини язған. Йәнә бәзиләр һарақ, тамака ташлашниң әслидә саламәтликкә пайдилиқ икәнликини, әмма хитай һөкүмитиниң бундақ яхши ишни өзгәртмәкчи болғанлиқиниң толиму ғәлитә икәнликини язған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт