Хотән вилайити кәнтләргә мәхсус диний паалийәтләрни башқуридиған кадир әвәтти

Мухбиримиз ирадә
2016-10-21
Share
xoten-namaz-jamaet-305.png Хотәндики җамаәт
AFP


Хотән вилайитидә "кәнттә туруп мәсчит башқуруш" сиясити йолға қоюлуп, тунҗи түркүмдики 300 нәпәрдин ошуқ кадир кәнтләргә әвәтилгән. Бизниң йәрликтин игилигән учуримиздин қариғанда, бу кадирлар асаслиқ шу йәрликтики диний паалийәтләрни, имам - ахунумларни башқуруш вә шундақла аммини көзитиш вәзипилирини өтәйдикән. Мәсчитләрни көзитиш сиясити чәтәлләрдики уйғур паалийәтчилириниң тәнқидигә учриди.

Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, хитай һөкүмитиниң уйғур елидики диний сиясити хәлқара кишилик һоқуқ органлириниң тәнқидигә учрап кәлгән. Улар бу һәқтә елан қилған доклатлирида хитай һөкүмитиниң уйғурларниң әң асасий диний мәҗбурийәтлирини ада қилишиғиму арилишип, бесим сиясити йүргүзүватқанлиқини билдүргән иди. Бирақ, хитай һөкүмити хәлқараниң тәнқидигә қаримай, бу хил сиясәтлирини йәниму күчәйтип елип бериватқан болуп, хотән вилайитидә йолға қоюлушқа башлиған "кәнттә туруп мәсчит башқуруш" сиясити мана буни испатлап бәрмәктә. Хотән вилайәтлик теливизийисиниң хәвәрлиридин мәлум болушичә, хотән вилайитидә "кәнттә туруп мәсчит башқуруш" сиясити йолға қоюлған вә тунҗи түркүмдики кадирлар кәнтләргә узутуп қоюлған.

Хотән теливизийисниң хәвиридин қариғанда, хотән вилайити 17-өктәбир күни мәхсус мурасим билән мәсчит тәкшүрүш хизмити үчүн кәнтләргә чүшидиған тунҗи түркүмдики 352 нәпәр кадирни узитип қойған.

Узутуш мурасимида хотән вилайитиниң партком секретари җаң җенбяв мәхсус сөз қилип, "мәсчитләрдики диний паалийәтләрни башқуруш қарари аптоном районлуқ парткомниң баш нишанни зич чөридәп, иҗтимаий муқимлиқни қоғдаш пиринсипи бойичә һазирқи вәзийәтни тоғра тәһлил қилип туруп чиқарған қарари..." дегән. У шундақла төвәнгә чүшкән кадирлардин "кәнттә туруп мәсчит башқуруш хизмити" ни яхши ишләп, динни сотсиялистик җәмийәткә маслаштуруш, динни заманивий турмушқа маслаштуруш үчүн хизмәт қилишни, диний затларни вә етиқадчи аммини партийә вә һөкүмәтниң әтрапиға уюштурушни тәләп қилған.

Биз мәсчит башқуруш сиясити бойичә кәнтләргә чүшкән бу кадирлар тоғрисида әһвал игиләп беқиш үчүн шу җайдики мәлум бир кәнткә телефон қилдуқ. Телефонимизға чиққан киши техи бүгүн әтигән шу кәнткә диний ишларни башқуруш үчүн кәлгән кадирларни тонуштуруш йиғини ачқанлиқини, өзлириниң кәнтигә 6 нәпәр кадир кәлгәнликини ейтти. Бу кишиниң гепидин қариғанда, кәнткә диний ишларни башқуруш үчүн кәлгән кадирлар шу җайдики мәсчитләрниң паалийәтлирини, имам, ахунумларниң сөз - һәрикәтлирини тәкшүрүп, назарәт қилғандин башқа, өйму - өй кирип кишиләрниң диний хаһишини, көз қарашлирини игиләйдикән. У киши мундақ деди: "  кәнтимизгә җәмий 6 кадир чүшидикән. Бүгүн әтигән 4 нәпири кәп болди. Қалған иккиси кәчтә келидикән. Уларниң һәммиси хитай икән. Улар асаслиқ шу диний хизмәтләрни башқуридикән.... Имам, ахунумларни тәкшүрәйдикән. Йиғиндики гәптин қариғанда, бу кадирлар шу өйму - өй кирип әһвал игиләйдикән. Һазир бәзибир һәр хил кишиләр бар. Һөкүмәтниң сиясәтлиридин яманлайдиған, нарази болидиған, бәзибир имам - ахунумларниму яқтурмайдиған, тиллайдиған адәмләр бар. Шуңа шундақ кишиләрниң өйлиригә кирип, сән зади каллаңда немә ойлайсән, кимни яхши көрисән, дәп әһвал игиләйдиған чеғи."

Биз бу кишиниң ейтқанлиридин даириләрниң болупму "диний туйғуси қоюқ" дәп қариливатқан уйғурларни алаһидә нишан қилип туруп, уларниң гәп сөз, иш - һәрикәтлирини көзитишни қаттиқ чиңитидиғанлиқи мәлум болди.  

Дуня уйғур қурултийиниң диний ишлар комитети мудири турғунҗан алавудун әпәнди хитай һөкүмитиниң "кәнттә туруп мәсчит башқуруш" сияситиниң хәлқарадики кишилик һоқуққа мунасивәтлик алақидар қанунларға пүтүнләй хилаплиқини билдүрди. Турғунҗан алавудун әпәнди сөзидә йәнә, хотән вилайитиниң партком секритари җаң җенбявниң " динни сотсиялистик җәмийәткә маслаштуруш" дегән сөзигә қарши чиқип, хитай һөкүмитиниң динни сүйистимал қилип, уни бурмилаш арқилиқ, униңдин пайдилиниш мәқистини очуқ - ашкара тилға еливатқанлиқини билдүрди.

Америка дөләт ишлири министирлиқи вә шундақла америка хәлқара диний әркинлик комитетлири йиллиқ доклатлирида бирдәк, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаттиқ диний бесим сиясити йүргүзүп, уйғурларниң намаз оқуш, роза тутуш қатарлиқ динниң әң асасий қаидилирини биҗа кәлтүрүшигиму түрлүк усуллар арқилиқ тосқунлуқ пәйда қиливатқанлиқини, уларни һәтта "радикал" дәп әйибләп қаттиқ бир тәрәп қиливатқанлиқини қәйит қилған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт