Yotub torining "Kümüsh kunupka" namigha érishken qirghizistanliq Uyghur rusiyede Uyghurlar weziyitini tonushturmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2020-07-15
Share
abduleziz-salawat-kumuch-kunopkisi.jpg Yutob torining "Kümüch kunopkisi" namigha érishken, 450 mingdin artuq egeshküchisi bar abduleziz salawat ependi.
RFA/Féruze

Yutob torining "Kümüch kunopkisi" abonétliri yüz mingdin ashidighan qanallargha bérilidu. Bügünki künlerde "Abduleziz salawat" namliq qanalning ergeshgüchiliri 450 mingdin artuq bolup, u tarqatqan sin programmilirining omumiy körülüsh qétim sani 56 milyondin ashqan.

Abdul'eziz ata-bowiliridin tartip ashpezlik kespi bilen shughullan'ghan bir Uyghur a'iliside tughulup ösken. U özi we uning bir tughqan qérindashliri a'ilisining kespige warisliq qilip, hélihem ashpezlik bilen shughullanmaqta. Ular russiyening moskwa, sochi, nowosibirsk, chélyabinsk qatarliq sheherliridiki Uyghur résturanlirida temlik Uyghur ta'amlirini étip, Uyghur yémek-ichmek medeniyitini tonushturmaqta.

Dangliq ashpez abdul'eziz salawat özining yotub qanilida Uyghur ta'amlirini teshwiq qilip, öz abonéntlirigha Uyghur ta'am medeniyitini tonushturup kelmekte. Téshimu muhimi shuki, abduleziz ta'am namlirini Uyghurche atalghular bilen atap, buninggha öz egeshgüchilirini köndürmekte.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan abduleziz salawat özining qirghizistanda tughulup öskenlikini, qirghizistan jumhuriyitining moskwa shehiride turushluq elchixanisining özini xizmetke teklip qilin'ghanliqini, rusiye puqralirining Uyghur ta'amlirini bek söyi'ighnliqini bayan qilip ötti.

U mundaq dédi: "Essalamu'eleykum, epsus, men Uyghur tilni anche yaxshi bilmeymen, lékin men elhemmdulillah ana tilimni öginishke bashlidim. Men rusiyede xizmet qilishqa qirghizistandin teklip qilindim. Qirghizistanning rusiyede turushluq elchixanisigha ashpez lazim bolghan ken, men tallashtin ötüp moskwa shehiride ishleshke teklip qilindim. Uyghur ta'amlirigha kelsek, men oyleymenki russiyede shundaqla bashqa hemme döletlerde Uyghur leghmini xéridarlar eng yaqturidighan ta'am. Shundaq bolsimu rusiyede sabiq sowét ittipaqining tesiri bilen Uyghur leghminini beziler yenila 'özbek leghmini' deydu. Lékin yildin yilgha rusiyedikilermu Uyghur ta'amlirini tonup qaldi. Men sepdashlirim bilen rusiye paytexti moskwa shehiride "Tyaném potyaném" namliq bir leghmenxana achqan idim, shu leghmenxanida besh-altetürlük Uyghur leghmini chiqarghan iduq. Ashxanimizgha kirgen köpligen mémanlirimizgha Uyghur leghminining özige xas perqlirini chüshendürüp, Uyghurlarning kimlikini ularning ta'am medeniyiti bilen tonushturduq. Epsuski, karantin tüpeylidin biz leghmenxanimizni taqashqa mejbur bolduq."

Abduleziz salawaty yutob qanilindin sirt yene instagram sehipiside Uyghur ta'amliri, Uyghur medeniyiti we bügünki Uyghur xelqining weziyiti toghrisida nurghun melumatlar bérip, köpligen widé'o we süretlerni egeshküchilirining huzurigha sunmaqta.

Abduleziz ependi bu heqte mundaq dédi: "He, rast, men instagram sehipemde Uyghur mesilisige a'it süret we widé'olarni élan qilimen, chünki rusiyede we ottura asiya döletliride peqet xitaygha yaqidighan xewerler élan qilinidu. Uyghurlar musulman bolghachqa xitay hökümiti ulargha 'térrorist' we 'bölgünchi' dégendek qalpaqlarni kirydürgen. Shunglashqa men özümning sehipemde bu mesilini otturigha qoyghanmen. Egeshküchilirimge xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq siyasiti toghrisida anglitip kéliwatimen, Uyghurlar wetinide héchqandaq térrorluq yaki esebiylikning yoqluqini, buning peqetla xitayning oyuni we rayondiki qirghinchiliqi ikenlikini chüshendürimen."

Abduleziz salawatning instagram sehipisige 12 mingdin köprek kishi yézilghan. Ular asasliqi rusiye, ukra'ina we bélorusiyadikiler, az qismi ottura asidiki döletlerdin éken. Söhbitimiz dawamida abduleziz ependi xitay hökümitining siyasitini héchqandaq bir mumkichilik bilen sélishturghili bolmaydu dep tekitlidi. U öz sehipiside foto süret we widé'o arqiliq insanlarning ang sézimini özgertishke tirishiwatqanliqini éytti.

U mundaq dédi: "Méning pikrimche, xitay hökümitining yürgüzüwatqan siyasiti birer mumkichilik bilen sélishturghili bolmaydu. Men yene bir qétim tekitleymen, belki tarixta qaysi bir dölet mushundaq siyaset yürgüzgen bolsimu, lékin hazirghiche uning toluq delil-pakitliri yoq, emma xitay da'irilirining herikiti chektin ashti. Eng qebih yéri shuki, ular mushundaq rezil qilmishlarni qilip turup, tashqi dunyada özlirini axlash üchün urunuwatidu. Uyghurlar we bashqa musulmanlarni 'térrorist' dep körsitiwatidu. Shuning üchün men öz sehipimde bu heqte chüshenche bérishke tirishiwatimen, méning egeshgüchilirim asasliqi rusiye we bélorusiyedikiler, men ulargha her da'im Uyghurlar mesilisini anglitishqa tirishiwatimen, bu peqet xitaygha kéreklik siyaset, din we medeniyet bilen héchqandaq alaqisi yoq. Xitay Uyghurlarni dunya yüzidin öchürüshke tirishiwatidu. Bu süret we widé'olarning paydisi néme désingiz, bularni ademler körüp özlirining qarashlirini özgetishi mumkin. Ular peqet téléwizordinla emes, belki bashqa tereptin bu mesilige qarisa bolidu. Hazir rusiye we bélorusiyediki bir qisim musteqil axbaratchilar Uyghur diyarini ziyaret qilip, lagérlar toghrisida heqiqetni öz sehipiliride élan qilmaqta, xitaygha qarshi naraziliqini bildürmekte."

Abduleziz salawat özining ashpezlik sahesidiki mahirliqi bilen rusiyede eng körünerlik ashpezlerdin bolup tonulushqa bashlighan. Uninggha rusiye paytexti moskawa shehiridiki bir neshriyat muraji'et qilip, Uyghur milliy ta'amliri boyiche bir kitab yézishni tewsiye qilghan. 2019-Yili abduleziz salawatning "Dangliq sherq tamaqliri: manta, samsa we chébörek" dégen kitabi neshr qilin'ghan. Mezkur kitabta Uyghur we bashqa milletler tamaqlirining rétsépliri yézilghan.

U özining bu kitabi toghriliq munularni bayan qildi: "Men rusiyening sochi shehiride ishliwatqan mezgillirimde, manga moskwadiki biz neshriyat muraji'et qildi, ular méning yutub qanilimdikitamaq rétséplirini retlep, bir kitab yézishimni tewsiye qilishti. Men bu kitabmni uzaq muddette yazdim, elhemdulilla, kitabim neshr qilinip alqishqa érishti."

Bügünki künlerde rusiyede karantin we jiddiy halet toxtitilip, abduleziz bir top dostliri bilen moskwa shehiride "Trénd" dégen halal téz tamaqxana achqan.

Moskwa shehiridiki Uyghur jem'iyiti'ining mu'awin re'isi yasinjan roziyéf radiyomiz ziyarini qobul qilip, rusiyening her qaysi jaylirida Uyghur ta'amliridin manta, lengmen we samsilarning keng tonulushqa bashlighanliqini, moskwa we nowosibirsk qatarliq chong sheherlerde Uyghur diyaridin chiqqan ashpezler Uyghur ta'amliri ashxanilirini échip kishilerning alqishigha érishkenlikini bildürdi.

U mundaq dédi: "Uyghur milliy tamaqlirigha obyéktip baha bérish tolimu müshkül. Chünki rusiyening her xil wilayetliride öz özgichilikliri bilen tereqqiy qilmaqta. Mesilen, rusiyening merkiziy wilayetlirida ottura asiyache réstoranlar peyda bolushi bilenla manta, samsa we lengmen keng tonulmaqta. Lékin özbék ashxaniliri jqraq, ruslarning köpchiliki bu ta'amlarni 'özbék milliy ta'amliri' dep tonuydu. Bu ashxanilarda lengmen mayliq shorpa bilen étilidu. Emma bezi jaylarda, moskwa shehiride yaki nowosibirskta wetendin kelgen ashpezler heqiqiy Uyghur ta'amlirini öz temi bilen teyyarlap, kishilerning alqishigha érishmekte."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet