Йәнә бир уйғурниң истанбулдин чақиртилип ғулҗида солап қоюлғанлиқи ашкара болди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2019-06-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Зираәт гени тәтқиқатчиси, профессор һәсәнҗан абдулла оғли билән биргә. 2017-Йили январ. Истанбул, түркийә.
Зираәт гени тәтқиқатчиси, профессор һәсәнҗан абдулла оғли билән биргә. 2017-Йили январ. Истанбул, түркийә.
RFA/Arslan

Хитай даирилириниң истанбулда яшаватқан уйғурларға телефон қилип, уруқ-туғқанлирини солаш билән тәһдит селип уларни қайтип беришқа зорлиғанлиқи бир-бирләп ашкара болмақта. Булардин бири, истанбулда аилиси билән яшаватқан зираәт гени тәтқиқатчиси, профессор һәсәнҗан абдулла болуп, униңға хитай сақчилириниң телефон қилип, әгәр ғулҗиға қайтип кәлмисә акиси қатарлиқ уруқ-туғқанлирини солап қойидиғанлиқ билән тәһдит салғанлиқи, әмма у қайтип барғандин кейин уни лагерға солап қойғанлиқи ашкара болди.

Профессор һәсәнҗан абдулланиң истанбулда яшаватқан аяли толунай ханимниң билдүрүшичә, һәсәнҗан абдулла хитай сақчилири тәрипидин тәһдиткә учриғандин кейин, у, уларниң ғулҗидики акисиға зиянкәшлик қилишидин әндишә қилип, 2017-йили 4-айниң 18-күни истанбулдин ғулҗиға барған икән бирақ сақчилар һәсәнҗанни тутуп, паспортини тартивелип қамап қойған. Һәсәнҗанниң аяли толунай ханим түркийә пуқраси болуп у әзиз мустапа исимлик 10 яшлиқ оғли билән истанбулда яшайдикән. 

Толунай ханимниң билдүрүшичә, йолдиши һәсәнҗан 2015-йилдин буян истанбулда иқамәт билән туруватқан болуп, һәсәнҗан күнәсниң аралтөпә дегән районида туғулған. У ғулҗа шәһиридики бир илмий тәтқиқат идарисидә 32 йил хизмәт қилип, 2015-йили дәм елишқа чиққан икән.

Һәсәнҗан истанбулдин қайтип кәткәндин кейин аяли толунай ханим йолдишидин һеч қандақ хәвәр алалмиған вә кейин ичкири өлкидики бир тонуши арқилиқ һәсәнҗанниң хәвирини алған. Униң билдүрүшичә, у, 5 нәпәр сақчи келип һәсәнҗанниң дәсләптә паспортини тартивелип 2017-йили 8-айниң 27-күни ғулҗа шәһириниң буз дегән йеридики йиғивелиш лагериға қамиғанлиқиниң хәвирини алған. Һәсәнҗан өзиниң у йәрдин қутулушқа көзи йәтмигәнликини һәм аялиниң йол меңишини ипадилигән икән.

Толунай ханим түркийә пуқраси уйғур болуп, у йолдиши билән 2015-йили түркийәдә қайтидин никаһлинип түркийә қануни бойичә той хети алған вә йолдиши түркийәдә аилә иқамити билән қанунлуқ турған.

Толунай ханим түркийә ташқи ишлар министирлиқиға йолдишини қутулдуруш үчүн илтимас сунған, ташқи ишлар министирлиқи әһвални түркийәниң бейҗиңда турушлуқ әлчиханисиға билдүргән. Түркийәниң бейҗиңдики әлчиханисиниң бир дипломати толунай ханимға телефон қилип, йолдишини сориған вә ярдәм қилидиғанлиқини билдүргән. Толунай ханим йолдишиниң материяллирини әлчиханиға әвәтип бәргәндин кейин әлчихана хадими униң материяллирини ғулҗидики мунасивәтлик органға йоллап, һәсәнҗанни қоюп беришни тәләп қилған болсиму һеч қандақ бир нәтиҗә алалмиған. 

Толунай ханим йолдишиниң буз дегән районда тутуп турулуватқанлиқидин қазақистандин кәлгән бир тонуши арқилиқму хәвәр тапқан. 

Толунай ханим йолдишиниң илмий саһәдә муһим хизмәт қилғанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, һәсәнҗан зираәт гени тәтқиқатчиси болуп, у түркийәниң 19-май университети қатарлиқ бир қанчә орунда илмий муһакимә йиғинларға қатнишип сөз қилған, униң илмий тәтқиқат мақалилири инглизчиға тәрҗимә қилинип тайланд вә канадада нәшр қилинғаникән. 

Толунай ханим йолдишиниң билимлик киши икәнликини, хитайниң қайта тәрбийиләш дегән намдики лагерға кирип билим елишқа һаҗити йоқ, киши икәнликини билдүрди. 

Толунай ханим сөзиниң ахирида, дуня җамаити, бирләшкән дөләтләр тәшкилати, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилати вә түркийә җумһурийитигә чақириқ қилип, уйғур дияридики хитай җаза лагерлирида наһәқ йетиватқан уйғурларни әркин қоюп беришни, йиғивелиш лагерларни тақаш үчүн хитайға бесим ишлитишини тәләп қилди. 

Хитайниң истанбулда яшаватқан уйғурларға телефон қилип уруқ-туғқанлирини солаш билән тәһдит селип қайтип келишкә зорлиғанлиқи бир-бирләп ашкара болмақта. 

Абликим мәмтимин исимлик 22 яшлиқ бир уйғур яш, әсли хотән вилайити лоп наһийисиниң җия йеза 4-кәнт 4-мәһәллисидин болуп, униң бир қоли мейип болуп, давалиниш үчүн 2016-йили 2-айда истанбулға кәлгән. У истанбулда давалиниш җәрянида сақчилар униңға телефон қилип истанбулдин дәрһал қайтип келишни, әгәр қайтип кәлмисә дадисини түрмигә солайдиғанлиқини билдүрүп тәһдит салған. Абликим мәмтимин дадисиниң түрмигә қамилип қелишидин әндишә қилип, юрти хотәнгә қайтип барғандин кейин сақчиларниң уни дадиси билән қошуп түрмигә қамиғанлиқи ашкара болған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт