Yene bir Uyghurning istanbuldin chaqirtilip ghuljida solap qoyulghanliqi ashkara boldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-06-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Zira'et géni tetqiqatchisi, proféssor hesenjan abdulla oghli bilen birge. 2017-Yili yanwar. Istanbul, türkiye.
Zira'et géni tetqiqatchisi, proféssor hesenjan abdulla oghli bilen birge. 2017-Yili yanwar. Istanbul, türkiye.
RFA/Arslan

Xitay da'irilirining istanbulda yashawatqan Uyghurlargha téléfon qilip, uruq-tughqanlirini solash bilen tehdit sélip ularni qaytip bérishqa zorlighanliqi bir-birlep ashkara bolmaqta. Bulardin biri, istanbulda a'ilisi bilen yashawatqan zira'et géni tetqiqatchisi, proféssor hesenjan abdulla bolup, uninggha xitay saqchilirining téléfon qilip, eger ghuljigha qaytip kelmise akisi qatarliq uruq-tughqanlirini solap qoyidighanliq bilen tehdit salghanliqi, emma u qaytip barghandin kéyin uni lagérgha solap qoyghanliqi ashkara boldi.

Proféssor hesenjan abdullaning istanbulda yashawatqan ayali tolun'ay xanimning bildürüshiche, hesenjan abdulla xitay saqchiliri teripidin tehditke uchrighandin kéyin, u, ularning ghuljidiki akisigha ziyankeshlik qilishidin endishe qilip, 2017-yili 4-ayning 18-küni istanbuldin ghuljigha barghan iken biraq saqchilar hesenjanni tutup, pasportini tartiwélip qamap qoyghan. Hesenjanning ayali tolun'ay xanim türkiye puqrasi bolup u eziz mustapa isimlik 10 yashliq oghli bilen istanbulda yashaydiken. 

Tolun'ay xanimning bildürüshiche, yoldishi hesenjan 2015-yildin buyan istanbulda iqamet bilen turuwatqan bolup, hesenjan künesning araltöpe dégen rayonida tughulghan. U ghulja shehiridiki bir ilmiy tetqiqat idariside 32 yil xizmet qilip, 2015-yili dem élishqa chiqqan iken.

Hesenjan istanbuldin qaytip ketkendin kéyin ayali tolun'ay xanim yoldishidin héch qandaq xewer alalmighan we kéyin ichkiri ölkidiki bir tonushi arqiliq hesenjanning xewirini alghan. Uning bildürüshiche, u, 5 neper saqchi kélip hesenjanning deslepte pasportini tartiwélip 2017-yili 8-ayning 27-küni ghulja shehirining buz dégen yéridiki yighiwélish lagérigha qamighanliqining xewirini alghan. Hesenjan özining u yerdin qutulushqa közi yetmigenlikini hem ayalining yol méngishini ipadiligen iken.

Tolun'ay xanim türkiye puqrasi Uyghur bolup, u yoldishi bilen 2015-yili türkiyede qaytidin nikahlinip türkiye qanuni boyiche toy xéti alghan we yoldishi türkiyede a'ile iqamiti bilen qanunluq turghan.

Tolun'ay xanim türkiye tashqi ishlar ministirliqigha yoldishini qutuldurush üchün iltimas sun'ghan, tashqi ishlar ministirliqi ehwalni türkiyening béyjingda turushluq elchixanisigha bildürgen. Türkiyening béyjingdiki elchixanisining bir diplomati tolun'ay xanimgha téléfon qilip, yoldishini sorighan we yardem qilidighanliqini bildürgen. Tolun'ay xanim yoldishining matériyallirini elchixanigha ewetip bergendin kéyin elchixana xadimi uning matériyallirini ghuljidiki munasiwetlik organ'gha yollap, hesenjanni qoyup bérishni telep qilghan bolsimu héch qandaq bir netije alalmighan. 

Tolun'ay xanim yoldishining buz dégen rayonda tutup turuluwatqanliqidin qazaqistandin kelgen bir tonushi arqiliqmu xewer tapqan. 

Tolun'ay xanim yoldishining ilmiy sahede muhim xizmet qilghanliqini bildürdi. Uning éytishiche, hesenjan zira'et géni tetqiqatchisi bolup, u türkiyening 19-may uniwérsitéti qatarliq bir qanche orunda ilmiy muhakime yighinlargha qatniship söz qilghan, uning ilmiy tetqiqat maqaliliri in'glizchigha terjime qilinip tayland we kanadada neshr qilin'ghaniken. 

Tolun'ay xanim yoldishining bilimlik kishi ikenlikini, xitayning qayta terbiyilesh dégen namdiki lagérgha kirip bilim élishqa hajiti yoq, kishi ikenlikini bildürdi. 

Tolun'ay xanim sözining axirida, dunya jama'iti, birleshken döletler teshkilati, xelq'ara kishilik hoquq teshkilati we türkiye jumhuriyitige chaqiriq qilip, Uyghur diyaridiki xitay jaza lagérlirida naheq yétiwatqan Uyghurlarni erkin qoyup bérishni, yighiwélish lagérlarni taqash üchün xitaygha bésim ishlitishini telep qildi. 

Xitayning istanbulda yashawatqan Uyghurlargha téléfon qilip uruq-tughqanlirini solash bilen tehdit sélip qaytip kélishke zorlighanliqi bir-birlep ashkara bolmaqta. 

Ablikim memtimin isimlik 22 yashliq bir Uyghur yash, esli xoten wilayiti lop nahiyisining jiya yéza 4-kent 4-mehellisidin bolup, uning bir qoli méyip bolup, dawalinish üchün 2016-yili 2-ayda istanbulgha kelgen. U istanbulda dawalinish jeryanida saqchilar uninggha téléfon qilip istanbuldin derhal qaytip kélishni, eger qaytip kelmise dadisini türmige solaydighanliqini bildürüp tehdit salghan. Ablikim memtimin dadisining türmige qamilip qélishidin endishe qilip, yurti xoten'ge qaytip barghandin kéyin saqchilarning uni dadisi bilen qoshup türmige qamighanliqi ashkara bolghan idi.

Toluq bet