Лагер шаһитлири: лагерда чошқа гөши йейишкә мәҗбурлаш омумйүзлүк иш

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-05-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Тәрбийәләш лагери» дики «оқуғучилар» ятақниң ишикиниң төшүкидин қачисиға қоюп бәргән тамақни йемәктә. 2018-Йили өктәбир. (Орни ениқ әмәс)
«Тәрбийәләш лагери» дики «оқуғучилар» ятақниң ишикиниң төшүкидин қачисиға қоюп бәргән тамақни йемәктә. 2018-Йили өктәбир. (Орни ениқ әмәс)
Oqurmen Teminligen

Қазақистанлиқ лагер шаһити гүлзирә радийомизға, лагерда хадимлар уларға чошқа гөшини «туғқанлар тамиқи» яки «достлар тамиқи» дәп мәҗбурий йегүзгәнликини, чошқа гөши гелидин өтмәй қусувәткән чеғида «идийәңдә мәсилә бар» дәп әйиблигәнлики вә «орнуңни йөткиветимиз» дәп тәһдит салғанлиқини баян қилди.

Биз, чошқа гөши йейишкә мәҗбурлаштәк мусулманларниң әқәллий диний әқидиси вә йемәк-ичмәк адити һәм мәдәнийитигә пүтүнләй хилап қилмишниң, даириләр башқа лагерлардиму ортақ қоллиниватқан хорлаш тәдбириму ? дегән соалларға җаваб тепиш үчүн ө, қабаһәтлик лагер һаятини бешидин кәчүрүп чиққан вә ашкара һалда мәтбуатларни лагерниң ички сирлири һәққидә муһим учурлар билән тәминләп келиватқан шаһитлардин өмәр бәкали, гүлбаһар җелилова вә меһригүл турсунларни зиярәт қилип, уларниңму лагерда аталмиш «туғқанлар тамиқи» яки «достлар тамиқи» дегәндәк баһаниләрдә чошқа гөши йейишкә мәҗбурланған кәчмиши бар-йоқлуқини соридуқ. Гәрчә улар, бирдәк «туғқанлар тамиқи» яки «достлар тамиқи» дегәндәк ибариләрни аңлап бақмиған болсиму, бәзидә йошурун вә бәзидә ашкара чошқа гөши йейишкә мәҗбурланғанлиқлирини еғир хорлуқ вә чоңқур азаб ичидә қайтидин әсләшти.

Пичандики тутуп туруш орни вә қаримайдики лагерда җәмий 8 айлиқ җисманий вә роһий хорлашлардин қутулуп чиққан лагер шаһити өмәр бәкали, бу һәқтә тохтилип, лагердикиләргә гөшлүк тамақлар һәр күни әмәс, арилап берилсиму униңға пәқәт ушшақ тоғралған чошқа гөши селинидиғанлиқини, уни йемигәндә лагердикиләрниң һәр хил җазаларға учрайдиғанлиқини, шуң йейишкә мәҗбур икәнликини ейтти. Өмәр бәкали йәнә лагер хадимлириниң һәптидә бир қетим тамаққа ашкара һалда чошқа гөши қетилғанлиқини билдүрүп туруп, уларни йейишкә мәҗбурлаш арқилиқ лагердикиләрниң ғурурини сундуруп роһий җәһәттинму азаблайдиғанлиқини билдүрди.

15 Ай лагерда йетип чиққан қазақистанлиқ уйғур лагер шаһити гүлбаһар җелилова, лагерда чошқа гөши қошулған тамақларни арилап беридиғанлиқи билдүрди. Униң дейишичә, һәптидә бир қанчә қетим тамақ ичидин чошқа гөши чиқидиғанлиқини, әгәр хадимлар камера арқилиқ тамақ қачисидин чошқа гөшини еливәткәнләрни яки йемигәнләрни көрүп қалса, уларни тамақ бәрмәй һәтта қараңғу өйгә солап, еғир җазалайдиғанлиқини билдүрди.

Өткән йили қәшқәрдики бир лагер сақчиси телефон зияритимиз давамида мухбиримизниң лагердикиләргә чошқа гөши берилидиған яки берилмәйдиғанлиқи һәққидики соалиға җаваб бәрмигән болсиму, әмма лагердикиләрниң һалал-һарамни айриш һәққиниң йоқлуқини, немә бәрсә шуни йейишкә мәҗбур икәнликини ашкарилиған иди.

Үрүмчи вә чәрчәндики түрмә вә лагерларға 3 қетим тәкрар қамилип, нурғун қийин-қистақларни бешидин өткүзүп қутулуп чиққандин кейин, һазир америкида панаһлиниватқан шаһит меһригүл турсун өзи турған лагерларда һечқачан гөш қошулған тамақ йәп бақмиғанлиқи, лагердикиләргә тойғудәк тамақ берилип бақмайдиғанлиқини билдүрди. Униң дейишичә, гәрчә лагер һаятида хитайларниң «туғқанлар тамиқи» яки «достлар тамиқи» йейишкә мәҗбурлинип бақмиған болсиму, әмма берилгән тәқдирдә лагердикиләрниң йейишни рәт қилишиниң мумкин әмәсликини тәкитлиди. Меһригүл турсун йәнә чәрчәндики аилисигә даириләр қошмақ туғқан қилип қойған хитайларниң уларниң өйигә чошқа гөши көтүрүп киргәнликини көргәнликини билдүрди.

Чошқа гөши ислам динида һарам дәп чәкләнгән болуп, уйғурлар ислам диниға етиқад қилған миң йиллардин бери башқа мусулманларға охшаш ислам әқидиси бойичә күндилик истемалида һалал-һарам чеграсини интайин ениқ айрип яшап кәлмәктә. Ислам дини әқидиси бойичә, чошқа гөши йемәслик уларниң күндилик йемәк-ичмәк һаятидики чоқум әмәл қилидиған пәрһиз вә турмуш адитигә айланған. Уйғурлар башқа милләтләрниң йемәк-ичмәк адәтлиригә вә мәдәнийитигә һөрмәт қилиш билән бир вақитта өзлириниңму бу әқидә вә адәтлириниң һөрмәт қилинишиға изчил диққәт берип кәлмәктә.

Әмма йеқиндин буян хитай һөкүмәт даирилириниң уйғур елидә динларни «җуңгочилаштуруш», «радикаллиқни йемәк-ичмәк адитидин башлап түгитиш» дегәндәк сиясий һәрикәтлири җәрянида, уйғур вә башқа мусулманлар еғир алидиған чошқа гөши йейишни мәҗбурий һалда улар арисиға омумлаштуруп, уни, уйғурларниң хитай һөкүмити вә дөлитигә болған садақитини өлчәйдиған, уларниң радикал яки әмәсликигә баһа беридиған өлчәм қилип ишлитишкә башлиғанлиқи мәлум. Дәсләп мәктәп вә идарә органларниң хитай вә мусулманчә ашханилири бирләштүрүлгән болса, кейинчә барлиқ йемәк-ичмәк базиридики «һалал» дегән сөзләр елип ташланди.

Һәтта хитайниң таратқулиридиму уйғурларни пәрһизлирини бузуп ташлап чошқа гөши йейишкә ашкара чақириқ қилидиған тәшвиқатларму мәйданға кәлмәктә.

Хитайчә таратқуларниң бир хәвиридин мәлум болушичә, бултур өктәбирдә маралбеши наһийәси алағир йезисиниң башлиқи абликим мөминниң бир мәйдан ‹тил инқилаби' ни башлап, диний чәклимиләрни үзүл-кесил бузуп ташлайли!» дегән шоариға әгишип, униң башламчилиқи билән барлиқ уйғур кадирлар сериқбуя базиридики хитай ресторанида мәхсус тәйярланған зияпәткә қатнишип, чошқа гөшидин тәйярланған қорумилар билән ғизаланған. Бу һадисә таратқуларда кәң тарқилип зор ғулғула қозғиған иди.

Өткәнки чаған мәзгилидә «фирансийә авази» радиоси «чошқа йили чаған байримида: шинҗаңдики мусулманлар чаған өткүзүшкә, чошқа гөши йейишкә мәҗбурланди» намлиқ хәвәр елан қилди. Хәвәрдә ғулҗа шәһәр башқуруш идарисиниң ели исимлик бир уйғур башлиқиниң чошқа гөшини парчилаватқан сүрити қошуп берилгәниди. Мушуларға охшаш илгири хитай һөкүмитиниң уйғурларни панус байрими, чаған байримиға охшаш хитайниң әнәниви байрамлири баһанисидә милләтләр иттипақлиқи ғизалириға орунлаштуруп, уларни чошқа гөши йейишкә мәҗбурлиғанлиқи ашкариланған болса, һазирқидәк мусулманларниң улуғ рамизан ейида даириләрниң уйғурларни чошқа гөши йейишкә дәвәт қилидиған һәрикәтлириниң техиму әвҗигә чиққанлиқи түрлүк мәнбәләрдин ашкариланмақта.

Уйғурларниң рамзандики вәзийити һәққидә бир қанчә хәлқаралиқ ахбаратларниң зияритини қобул қилған дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди баянлирида бу нуқтини алаһидә тәкитлигән иди.

Зияритимизни қобул қилған долқун әйса әпәнди, бу йил рамизан мәзгилидә хитайниң уйғурларға вә башқа мусулманларға, уларни хитайлаштуруш яки уларни диний вә миллий әқидилиридин ваз кәчтүрүш нийитидә, хитайниң илгирики йиллардикидинму шиддәтлик бесим сиясити йүргүзүватқанлиқини билдүрди. Долқун әйса дуня уйғур қурултийиниң бу һәқтә игә болған мәлуматлирини йәкүнләп, хитай даирилири улуғ рамзанда уйғурларни роза тутуштин тосупла қалмай, уларни чошқа гөши йейиш вә һарақ ичишкә мәҗбурлап, «һәр хил қәбиһ васитиләр билән уларниң диний әқидисигила әмәс инсаний қәдир қиммитигә һақарәт вә һуҗум қилмақта» дәп билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт