Хитай консулханиси лагер қурбанлири йеқинлирини "җинайитини" етирап қилишқа мәҗбурлиған

Ихтиярий мухбиримиз еһсан
2020-12-22
Share
Хитай консулханиси лагер қурбанлири йеқинлирини "җинайитини" етирап қилишқа мәҗбурлиған 22-Декабир күни лагер қурбанлири йеқинлири хитайниң истанбул консулханисиниң алдида паалийәт өткүзди. 2020-Йили 22-декабир. Истанбул, түркийә.
RFA/Ehsan

22-Декабир күни лагер қурбанлири йеқинлири хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинип, из-дерики болмайватқан аилә әзалириниң әһвалини сүрүштә қилиш үчүн тәкрар хитай консулханисиниң алдида паалийәт өткүзди. Лагер қурбанлири йеқинлири 14-авғусттин башлап, хитайниң истанбул консулханисидин лагер яки түрмиләргә соланған вә ғайиб қиливетилгән аилә әзалири һәққидә изаһат беришни вә мунасивәтлик хадимлар билән көрүштүрүшни тәләп қилип кәлмәктә. Лагер қурбанлири йеқинлири қайта-қайта хитай консулханисиға мунасивәтлик илтимасларни тапшурмақчи болған болсиму, бирақ консулхана та һазирғичә, лагер қурбанлириниң мунасивәтлик илтимаслирини тапшурувелишни вә мунасивәтлик хадимлар билән көрүшүш тәлипини рәт қилип кәлмәктә.

Лагер қурбанлири йеқинлири 18-декабирдин етибарән хитай һөкмитидин илтимаслирини рәсмий йосунда тапшурувалғанға вә аилилири һәққидә изаһат бәргәнгә қәдәр һәр күни консулхана алдида йиғилип хитай һөкмитидин җаваб күтидиғанлиқини елан қилғаниди. Бир қанчә күндин буян хитай консулханиси алдиға йиғилған лагер қурбанлири йеқинлири вә ахбарат васитилириниң тиркишиши нәтиҗисидә, хитай консулханиси рәсмий болмиған усулупта паалийәтчиләргә хәт бәргән.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған лагер қурбанлири йеқинлиридин җәвлан ширмәмәт әпәндим нәқ мәйдандин мәлумат бәрди.

Хитай консулханиси лагер қурбанлири йеқинлириға тарқитип бәргән хәттә, паалийәтчиләрни консулхана тәрипидин бәлгиләп бәргән "җинайи" қилмишларни өз үстигә елип, иҗтимаий таратқуларда "җинайитини" қобул қилишқа мәҗбурлиған. Хәттә йәнә лагер қурбанлири йеқинлириниң "җинайи" қилмишини етирап қилип, иҗтимаий таратқуларда гунаһини тонуғандила әлчихана хадимлириниң улар билән аилилири һәққидә көрүшидиғанлиқи ейтилған.

Хәттә, паалийәтчиләрдин бөлгүнчиләрниң байриқи билән “шәрқи түркистан” аталғусини илитишни тохтитишни вә бөлгүчи шәхсләр билән алақисини пүтүнләй кәскәнликигә аит иҗтимаий таратқуларда очуқ ашкара баянат елан қилишни тәләп қилған болуп, шәртлири орундалғандин кийин хитай даирилириниң көрүшүшкә қошулидиғанлиқи йезилған.

Хитай консулханиниң қануний мәсулийәт даирисидин һалқиған һалда, қайси сот мәһкимиси яки қануний органниң тәстиқи билән лагер қурбанлири йеқинлириға "җинайәт" бекиткәнлики вә қайси органниң буйруқи билән "җинайитини" етирап қилишқа мәҗбурлиғанлиқи ениқ әмәс. Тарқитип берилгән хәттә, мәзкур изаһатниң консулханиға аит икәнликигә даир һечқандақ конкрет учур тилға илинмиған болуп, хәткә консулханиға аит һечқандақ тамға вә имза қоюлмиған. Көзәткүчиләрниң қаришичә, хитай дипломатлири чоңийип кетиш мумкинчилики болған һәрқандақ җавабкарлиқтин қичиш үчүн рәсмий усулда изаһат бериштин узақ турмақчи вә бу арқилиқ келип чиққан пайдисиз ақивәттә хәттин тинивелиш үчүн өзигә мумкинчилик қалдуруп қоймақчи икән.

Хитай консулханисиниң лагер қурбанлири йеқинлириға бәргән хетигә қарита паалийәтчиләрдин доктор бурһан сейт әпәндим зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “булар вәтән даваси қиливатқан уйғурларни тинчландуруш вә авазини бесиқтуруш үчүн мушундақ усуллар билән, йәни ‛авазиңларни йиғсаңлар, шәрқи түркистан демисәңлар, байриқиңларни ишләтмисәңлар, хитай қарши сөз қилмисаңлар силәр билән көрүшимән‚ дәватиду. Буларниң мәқсити вәтинимизниң авази болуватқан қериндашларниң авазини йоқитиш. Бу ишни бизни алдаш арқилиқ бизни бесиқтурмақчи вә вәтәнниң авазини йоқ қилмақчи дәп чүшәндуқ.”

Әнқәрә һаҗи байрам университетиниң қанун профессори иляс доан әпәндим хитай консулиниң лагер қурбанлириға чиқирип бәргән хети һәққидә тохтилип мундақ деди: “хитай һөкмитиниң позитсийәси дөләтниң рәсмий салаһийитигә мас кәлмигән. Уйғур паалийәтчиләргә бөлгүнчилик җинайити артилған.

Хитай тәрипидин йолға қоюлуватқан вә һазирғичә давамлишиватқан етник қирғинчилиқ мәвҗуттур. Уйғур паалийәтчиләрниң тинч шәкилдә илип барған паалийәтлири хитайниң түркийәдики етибарини чүшүргән, пүтүн дунядиму хитай етник қирғинчи дөләт сүпитидә тонулуватиду. Хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан етник қирғинчилиқ сиясәтлирини дуняға аңлитиш үчүн тиришиватқан паалийәтчиләрни бөлгүнчилик билән әйибләш арқилиқ мәвҗут вәзийәтни йошуруп қилиши мумкин әмәс. Түркийә шәрқи түркистанда йүз бериватқан қирғинчилиқни дуняға аңлитишта һөр дуня билән бирликтә һәрикәт қилиши вә етник қирғинчилиқни паш қилиш вә җанландурушта башламчилиқ ролини ойниши керәк”.

Хитайниң етник қирғинчилиқ вә йиғивелиш лагерлири сияситидин кийин муһаҗирәттики уйғурлар парчиланған аилилири вә хитайниң түрмилиригә соланған аилә әзалири үчүн авазини аңлитишқа тиришип кәлмәктә. Хитай консули лагер қурбанлири йеқинлириниң тәләплиригә вә илтимаслириға бүгүнгичә җаваб бериш вә тапшурувелиштин өзини қачуруп кәлгән болуп, бу қетим позитсийәсини өзгәртишкә мәҗбур болған. Хитай дипломатлири уйғур паалийәтчиләрниң аилилири һәққидә изаһат бериш үчүн лагер қурбанлири йеқинлириға очуқ-ашкара шәрт қойған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт