Доктур мәғпирәт камал: л. Мутәллиптәк шаирлар вә шеирла болса уйғур тили вә уйғурлар өлмәйду

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2022.10.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
lutpulla-mutellip-100-yilliq-1.jpg Истанбулда бир топ уйғур зиялийлири, әдиблири җәм болуп, 20-әсирдә өткән мәшһур уйғур шаири лутпулла мутәллип тәвәллутиниң 100 йиллиқини хатирилиди. 2022-Йили 2-өктәбир, түркийә.
RFA/Arslan

2-Өктәбир күни истанбулда бир топ уйғур зиялийлири, әдиблири җәм болуп, 20-әсирдә өткән мәшһур уйғур шаири лутпулла мутәллип тәвәллутиниң 100 йиллиқини хатирилиди. Бу йиғинда сөз қилған уйғур академийәси вәхписиниң муавин рәиси доктор мәғпирәт камал лутпулла мутәллипниң иҗадий һаяти вә уйғур хәлқигә қошқан төһписигә юқири баһа берип: “шеир вә шаир бир милләтниң мәвҗутлуқиниң бәлгисидур, әгәр бизниң уйғур шаирлиримиз мәвҗут болса биз йоқап кәтмәй яшап кәптимиз дәп қарисақ болиду. Әгәр уйғур тилида йезилған шеир болса, уйғур тилида шеир язидиған шаир болса, л. Мутәллипкә охшашла шаирлар болса бу тил өлмәйду вә уйғур миллити өлмәйду”, дәп тәкитлиди.

Истанбулда бир топ уйғур зиялийлири, әдиблири җәм болуп, 20-әсирдә өткән мәшһур уйғур шаири лутпулла мутәллип тәвәллутиниң 100 йиллиқини хатирилиди. 2022-Йили 2-өктәбир, түркийә.

Бу йиғинни дуня уйғур язғучилар уюшмиси уюштурған болуп, дуня уйғур қурултийи вәхписи, уйғур академийәси вәхписи, тарим уйғур мәдәнийәт буюмлири ширкити маддий вә мәниви җәһәттин қоллап қуввәтлигән. Йиғинда алди билән шаир лутпулла мутәллип тонуштурулған қисқа филим көрситилгәндин кейин уйғур академийәси вәхписи муавин рәиси доктур мәғпирәт камал ханим “шаир, шеир вә миллий роһ”, дегән темида сөз қилип, уйғур қәһриман шаирлири, җүмлидин лутпулла мутәллип иҗадийити вә уйғур шеирийитиниң тарихий җәрянлири тоғрисида тохталди. Шу қатарда сөзгә чиққан уйғур зиялийлиридин дуня уйғур қурултийи вәхписи рәис вәкили доктур дилшат баришчи, уйғур академийәси вәхписи рәиси доктур пәрһат қурбан тәңритағли қатарлиқларму сөз қилип лутпулла мутәллипниң һаят-иш-излири вә язған шеирлири тоғрисида өз көз қарашлирини оттуриға қойди.

Истанбулда бир топ уйғур зиялийлири, әдиблири җәм болуп, 20-әсирдә өткән мәшһур уйғур шаири лутпулла мутәллип тәвәллутиниң 100 йиллиқини хатирилиди. 2022-Йили 2-өктәбир, түркийә.

Докур пәрһат қурбан тәңритағли 23 яшлиқ лутпулла мутәллиптә адәттин ташқири қабилийәтниң барлиқини, униң йетишип чиқишида анисиниң төһписиниң юқири икәнликини ипадилиди.

Йиғинда мутәхәссисләрниң лутпулла мутәллипниң һаятиға вә әсәрлиригә беғишлиған мақалилири оқулди шуниңдәк лутпулла мутәллипниң “хиялчан тиләк” қатарлиқ шеирлири декламатсийә қилинди.

Йиғинға йәнә бирқисим уйғур сәнәтчиләрму қатнашқан болуп, қазақистанлиқ уйғур нахшичи рустәм ниязуф вә голландийәдин келип қатнашқан сәнәткар пәрһат абит “зөһрә җаним”, “салам лутпулла” дегән нахшиларни оқуп йиғин әһлиниң алқишиға еришти.

Дуня уйғур язғучилар җәмийитиниң рәиси абдушүкүр муһәммәд лутпулла мутәллип тоғрисида тохтилип мундақ деди: “лутпулла мутәллип һәм шаир һәм инқилабчи иди. Уни хатириләштә мән икки сәвәб бар дәп қараймән, бири шаирлиқ таланти, у, өзиниң 8 йиллиқ иҗади һаятида яратқан әдәбий иҗадийәтлири арқилиқ йеңи заман уйғур шеирийитигә бир үлгә тиклигән, бизниң шеирийитимиз классик әдәбияттин йеңи дәвр уйғур әдәбиятиға киргән дәврдә өзгичә шеири услублири билән уйғур шеирийитидә алдинқи қатарда туридиған шаирларниң қатариға өткән. Уни замандашлири билән селиштурғандиму талантлиқ шаир дейишкә болиду. Лутпулла мутәллип шеирлирида немини язған болса у шундақ яшиди, у пәқәт шеир йезип хәлқни күрәшкә үндимәстин бәлки биваситә инқилабқа қатнашти десәк болиду. У өзи тәшкилат қуруп әйни чағдики рәзил хитай гоминдаң һөкүмитигә қарши өзиниң актип һәрикәтлири билән күрәш сепигә атланди. Униңда өз хәлқниң азадлиқиға болған тәлпүнүш вә интилиш бар иди. Шу нуқтидин лутпулла мутәллипни миллий қәһриман һәм 20-әсирдә өткән бүйүк шаир дейишкә болиду”.

Истанбулда бир топ уйғур зиялийлири, әдиблири җәм болуп, 20-әсирдә өткән мәшһур уйғур шаири лутпулла мутәллип тәвәллутиниң 100 йиллиқини хатирилиди. 2022-Йили 2-өктәбир, түркийә.

Абдушүкүр муһәммәд әпәнди, лутпулла мутәллипниң өзигә хас услуб яратқан җәңгиварлиқ шеирлирида вәтән хәлқиниң азадлиқиға беғишланған күрәш роһи барлиқини тәкитлиди вә “йилларға җаваб”, “хиялчан тиләк”, “бу мениң яш ғунчә гүлүм ечилатти”, дегән шеирлирини мисал қилип көрсәтти.

1922-Йили туғулған вә яш шаир, драматорг сүпитидә тонулған лутпулла мутәллип, 1930-1940-йилларда маарип тәрбийәсини ғулҗа вә үрүмчидә алғандин кейин ақсуда гезитханида ишлигәниди. 1945-Йили 7-айларда ақсуда хитайға қарши мәхпий тәшкилат қурған инқилабий яшлар билән биргә хитай гоминдаң һәрбий-сақчилири тәрипидин қолға елинип, шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәси ақсуни азад қилиш үчүн уни қоршавға алғанда, шу йили 9-айда хитай қошунлири тәрипидин башқа 30 нәччә сәпдиши билән бирликтә өлтүрүлгәниди.

2-Өктәбир күни лутпулла мутәллипниң тәвәллути хатирилиниш билән биргә йәнә уйғур шеирийитидә тонулған шаирларниң бири, лутпулла мутәллип иҗадийәтлиридин зоқ елип, уни өз әдәбий иҗадийитигә үлгә қилған, һаятиниң көп қисмини түркийәдә муһаҗирәттә өткүзүватқан профессор султан мәһмут қәшқәрли әпәндигә миннәтдарлиқ билдүрүлди.

Уйғур академийәси вәхписи, дуня уйғур язғучилар уюшмиси, дуня уйғур қурултийи вәхписи қатарлиқ органлар вә йиғин қатнашқучилири шаир вә профессор султан мәһмут қәшқәрлиниң әдәбий иҗадийитиниң 70 йиллиқи, илмий тәтқиқат хизмәтлириниң 58-йиллиқиға миннәтдарлиқ билдүрүп, униң уйғур әдәбиятиға вә уйғур тәтқиқатиға қошқан төһписини тәқдирлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.