Uyghur aptonom rayonida jenub bilen shimalning perqi we aliy ma'ariptiki rayon tekshisizliki

Ixtiyariy muxbirimiz qutlan
2013.08.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
qeshqer-maarip-1920-yilliri-jughrapiye-305.png Shiwét missi'onérliri teripidin qeshqerde échilghan mektepning yoquri yilliqida “Jughrapiye” dersi anglawatqan Uyghur oqughuchilar, 1920-yillar (menbe: shiwétsiye döletlik arxipi)
RFA/Qutlan


Uyghur aptonom rayonining aliy ma'aripida, bolupmu aliy mekteplerning jughrapiyelik tarqilishida uzaqtin buyan mewjut bolup kelgen rayon tekshisizliki nöwette weten ichi we sirtidiki ziyaliylarning munazire témisi bolmaqta.

Ilgiri bir qisim ammiwiy taratqularda xitay hökümitining Uyghur aptonom rayonining shimali qismidiki xitay ahaliliri merkezlik olturaqlashqan rayonlarni nuqtiliq tereqqiy qildurush, Uyghurlar köprek olturaqlashqan jenubni bir izda tashlap qoyushtin ibaret siyasiy istratégiyesi tenqid qilin'ghan bolsimu, lékin bügün'ge qeder bu jehette körünerlik özgirish bolmighan. Buning netijiside Uyghur élining jenub we shimalining siyasiy, iqtisad we medeniyet jehetlerdiki perqi barghanséri chongiyip barghan. 1980 - Yillardin buyan aliy bilim yurtlirining peqet tengritéghining shimalidiki ürümchi we shixenze qatarliq sheherlergila merkezlishishi, qeshqer, xoten, aqsu qatarliq Uyghurlar nuqtiliq olturaqlashqan jenubtiki wilayetlerde qeshqer pédagogika inistitutidin bashqa birermu resmiy uniwérsitétning tesis qilinmasliqi bu nuqtini éniq körsitip turmaqta.

Ilgiri ürümchidiki melum uniwérsitétta uzun mezgil oqutquchiliq qilghan, hazir yawropada yashawatqan pezilet xanim bu heqte ziyaritimizni qobul qilip öz qarashlirini otturigha qoydi. U Uyghur aptonom rayonining shimali bilen jenubidiki emeliy perqning yéqinqi mezgillerde emes, belki 1950 - yillardin buyan xitay kompartiyesining shinjang siyasitidiki ichki orunlashturishidin kélip chiqqanliqini tekitlidi.

Pezilet xanimning igiri sürüshiche, Uyghur aptonom rayonining jenubiy qismidiki wilayet, nahiyelerning nopusi shimaldiki sheherlerge qarighanda köp bolup, ma'aripning éhtiyaji boyiche birqanchilighan uniwérsitétlarni qurush tamamen mumkin iken. Emma, xitay hökümitining Uyghur rayoni siyasitidiki ichki orunlashturush boyiche jenubta qeshqer pédagogika inistitutidin bashqa uniwérsitét derijilik aliy mektepler tesis qilinmighan.

Yipek qurtini mikroskop bilen küzitiwatqan sabiq shinjang inistitutining yoquri yilliq Uyghur oqughuchiliri, 1947-yil ürümchi (menbe: “Tiyanshan resimlik mejmu'esi”, nenjing, 1947-yilliq 3-san)
Yipek qurtini mikroskop bilen küzitiwatqan sabiq shinjang inistitutining yoquri yilliq Uyghur oqughuchiliri, 1947-yil ürümchi (menbe: “Tiyanshan resimlik mejmu'esi”, nenjing, 1947-yilliq 3-san)

Xitay hökümitining jenubni tashlap shimalni tereqqiy qildurush, yerlikni bésip ishlepchiqirish - qurulush armiyesini yölesh siyasiti 1950 - yillardin buyan Uyghur aptonom rayonigha qaratqan istratégiyesining muhim bir qismi bolup, uning konkrét ipadiliri aliy mekteplerning rayon tekshisizlikide roshen körülgen. Pezilet xanim bu nuqtini xitay merkiziy hökümitining shinjang uniwérsitéti bilen shixenze uniwérsitétigha salghan meblighidiki roshen perqler bilen delillidi.

Pezilet xanim axirida, Uyghur aptonom rayonidiki aliy mekteplerning rayon tekshisizliki, bolupmu uniwérsitétlarning mutleq halda xitay ahalisi köp olturaqlashqan shimalda bolushi seweblik, jenubtiki Uyghur xelqining aliy ma'ariptin behriman bolushining qiyin boluwatqanliqini tekitlidi.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.