Истанбулдики хәлқаралиқ йиғинда уйғур елипбәси муһакимә қилинди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2018-11-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Иккинчи нөвәтлик түркий милләтләр елипбәси хәлқара илмий муһакимә йиғини» да доктор алимҗан инайәт әпәнди(оттурида) уйғур елипбәси тоғрисида сөзлимәктә. 2018-Йили 21-ноябир, истанбул.
«Иккинчи нөвәтлик түркий милләтләр елипбәси хәлқара илмий муһакимә йиғини» да доктор алимҗан инайәт әпәнди(оттурида) уйғур елипбәси тоғрисида сөзлимәктә. 2018-Йили 21-ноябир, истанбул.
RFA/Erkin Tarim

11-Айниң 20- вә 21-күнлири истанбулда «иккинчи нөвәтлик түркий милләтләр елипбәси хәлқара илмий муһакимә йиғини» чақирилди. Йиғинда уйғур елипбәси һәққидики мавзуму муһакимигә қоюлди.

Мәзкур йиғинға қазақистан, өзбекистан, қирғизистан, түркмәнистан, әзәрбәйҗан вә түркийә қатарлиқ дөләтләрдин вә түркий милләтләрдин көплигән тилшунаслар қатнашти. Уйғур илим адәмлиридин измирдики әгә университетиниң профессори доктор алимҗан инайәт «уйғурларда латин елипбәси вә униң ишлитилиш даириси» дегән темида, әнқәрәдики һаҗи байрам университетиниң профессори доктор һүля қасапоғлу ханим «тарихтики чағатай йезиқи вә уйғур кона йезиқи» дегән темида илмий доклат бәрди.

Профессор алимҗан инайәт әпәнди бу мунасивәт билән радийомиз зияритини қобул қилип, мәзкур илмий муһакимә йиғини тоғрисида мәлумат бәрди.

Мәлумки, 1991-йили сабиқ советлар иттипақи йимирилип оттура асиядики түркий җумһурийәтләр мустәқил болғандин кейин, түркийә мармара университетида «биринчи нөвәтлик түркий милләтләр елипбәси хәлқара илмий муһакимә йиғини» өткүзүлүп, түркий хәлқләр үчүн ортақ латин елипбәсиниң лайиһәси түзүп чиқилған иди. Профессор алимҗан инайәт әпәнди «иккинчи нөвәтлик түркий милләтләр елипбәси хәлқара илмий муһакимә йиғини» да 27 йилдин буянқи түркий милләтләр үчүн ортақ елипбә яритиш хизмәтлири тоғрисида музакирә елип барғанлиқини баян қилди.

1991-Йилидин таки бүгүнгичә болған 27 йил җәрянида әзәрбәйҗан, түркмәнистан вә өзбекистан қатарлиқ дөләтләр латин елипбәсини қобул қилған болуп, йеқинда қазақистанму латин елипбәсигә өткән. Қирғизистан болса латин елипбәси лайиһәсини түзүп чиққан. Бу йиғинда юқириқи мәсилиләр тоғрисидиму музакирә елип берилған.

Профессор алимҗан инайәтниң билдүрүшичә, уйғурлар 1930-йилларда тунҗи қетим латин елипбәси ишләткән. Һазир оттура асиядики уйғурлар кирил елипбәси, уйғур дияридики уйғурлар әрәб йезиқи асасидики кона йезиқни ишләтмәктә. Булардин сирт компютер латин йезиқиму тәң ишлитилмәктә. Алимҗан инайәт әпәнди бу йиғинда өзиниң уйғурларниң елипбә мәсилиси тоғрисида мәхсус доклат бәргәнликини тилға елип өтти.

Түркийә тил тәтқиқат идарисиниң тор бетидики хәвәргә асасланғанда, «иккинчи нөвәтлик түркий милләтләрниң хәлқара елипбәси илмий муһакимә йиғини» да пүтүн түркий милләтләрниң 1992-йили түзүлгән 34 һәриптин тәркиб тапқан «түрк дуняси үчүн ортақ латин елипбәси» гә өтүши керәклики тоғрисида қарар мақулланған. Алимҗан инайәт әпәнди уйғурларниңму келәчәктә түркий хәлқләр үчүн ортақ қоллинилидиған латин елипбәсигә өтүши керәкликини баян қилди.

Профессор һүля қасапоғлу ханим һазирғичә көп сандики түркий милләтләрниң латин елипбәсини қобул қилғанлиқини, уйғурларниң һазир интайин қийин бир дәврини бешидин өткүзүватқанлиқини, бундин кейин пүтүн дунядики уйғурларниң елипбәдә бирликкә келишиниң зөрүрлүкини тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт