Ата-аниси «тәрбийәләш» кә елип кетилгән балилар дарилтамларға апирип берилгән

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-10-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Кочида ойнап йүргән қарақсиз уйғур балиси. 2013-Йили 8-ноябир, қәшқәр.
Кочида ойнап йүргән қарақсиз уйғур балиси. 2013-Йили 8-ноябир, қәшқәр.
AFP

Уйғур елидики «йепиқ тәрбийәләш мәркәзлири» дә аилә бойичә тутқун қилинип қамап қоюлғанларниң барлиқи мәлум болмақта.

«Тәрбийәләш» кә елип кетилгәнләр айлап қоюп берилмәйватқан әһвалда қаранчуқсиз вә һимайисиз қалған балиларниң тәқдири зади қандақ болуватиду? бу һәқтики издинишимиз җәрянида, қаранчуқсиз қалған бу балиларниң нөвәттә мәһәллә комитетлири тәрипидин җайлардики йетим-йесирлар параванлиқ орниға, йәни дарлтамларға апирип бериливатқанлиқи дәлилләнди. Ашкарилинишичә, йетим қеливатқан уйғур балилар дарлтамларға сиғмай қалған, һәтта уларниң бир қисминиң нөвәттә хитай өлкилиригә йөткәп кетиливатқанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Ашкарилинишичә, «йепиқ тәрбийәләш мәркәзлири» гә киргәнләрниң бәзилири бир қанчә һәптә тәрбийәлинип чиқириветилгән болса, бәзи җайларда тутуп кетилип 6 айғичә қоюп берилмигәнләрниңму барлиқи инкас қилинмақта. Йеқиндин буян чәтәлләрдики бир қисим уйғурлар, өзиниң юрттики ата-аниси вә қериндашлиридин тартип «тәрбийәләш» кә елип кетилгәнликини, телефон алақиси үзүлгәнлики үчүн «тәрбийәләш» кә йиғивелинған қовми-қериндашлириниң игә-чақисиз қалған нарәсидә балилириниң хәвирини алалмиғанлиқини шундақла бу балиларниң ақивитидин әндишилиниватқанлиқини инкас қилмақта.

Бу инкасларға асасән биз уйғур елидики мунасивәтлик даириләрдин ата аниси «тәрбийәләш» кә елип кетилгәнликтин ялғуз қеливатқан балиларниң қандақ орунлаштурулуватқанлиқи һәққидә мәлумат елишқа тириштуқ.

Биз аввал пәйзиват наһийисидики бир сақчи понкитиға телефон қилдуқ. Телефонға җаваб бәргән уйғур сақчи: «ата-аниси тәрбийәләшкә елип кетилип игә-чақисиз қалған балиларни уруқ-туғқанлири бақиду, уруқ-туғқини болмиса кәнт комитетлири мәсул болиду,» деди.

Пәйзиват наһийилик һөкүмәт ишханиси билән алақә бағлиған болсақму, телефонни алған хадим, бу һәқтә сориған соалимизға җаваб беришни рәт қилип, «бундақ гәп соримаң» дәп қопаллиқ билән телефонни үзүвәтти.

Қәшқәр часа коча мәһәллә комитетиға қилған телефонимиз уланди. Мәһәллә комитети хадиминиң җаваблиридин, нөвәттә ата-аниси «тәрбийәләш» кә елип кетилгәнликтин игә чақисиз қеливатқан балиларниң дарилтамға орунлаштурулуватқанлиқи дәлилләнди. Бу хадим соалимизға җавабән: «уларни параванлиқтин бақиду, ундақ балиларға һөкүмәт мәсул болмиса, бөләк адәм мәсул болалмайду, шу,» дегәндин башқа соаллиримизға җаваб беришни рәт қилди.

Биз бу мәсилә һәққидә башқа җайлардинму из қоғлап сүрүштә қилдуқ. Кучадики башланғуч мәктәпкә қилған телефонимизға җаваб бәргән бир оқутқучи ата-аниси «тәрбийәләш» кә елип кетилип игә-чақисиз қалған балилар, әгәр мәктәптә болса уларға һазирчә мәктәп мәсул болуватқанлиқини билдүрди.

Қәшқәр шәһәрлик сақчи идарисигә телефон уланди. Хитай хадим, бу мәсилигә җамаәт хәвпсизлик идариси мәсул болмайдиғанлиқини билдүрди. У, «бу һәқтә сени учур билән тәмин етәлмәймән,» дегиничә телефонни үзди.

Аптоном районлуқ йетим-йесирлар параванлиқ мәркизигә телефонимиз уланған болсиму, ишханидин телефонни алған хитай хадим, «бундақ мәсилиләрни билгән тәқдирдиму сориғанла адәмгә дәп бәрмәймән» дәп телефонни үзүвәтти.

Биз бу һәқтә қәшқәрдин башқа йәнә уйғурлар нопуси бир қәдәр зич болған уйғур елиниң җәнубидики башқа җайлардинму из қоғлап мәлумат елишқа тириштуқ.

Җәнубтики бир вилайәтлик дарилтамниң бир уйғур хизмәтчисидин бир қәдәр тәпсилий мәлуматлар ашкариланди.

Бу қизниң ейтип беришичә, йеқиндин буян бу дарилтамға нурғун уйғур балилар кәлгән, чоңлириниң йеши 12 яшларда болса, кичиклири һәтта 6 айлиқ балиларму бар болуп, буларниң ата-анилири асасән «тәрбийәләш» кә елип кетилгәнләр икән.

У, бурун бир қәдәр бош болған шималдики ғулҗа, чөчәк қатарлиқ җайлардики дарилтамларниңму игә-чақисиз балиларни сиғдуралмиғанлиқидәк әһваллардин хәвәрдар икәнликини билдүрди.

Дарилтамдики бу хадим йәнә өзи ишләватқан бу дарилтамниң шараитлириниң интайин начар икәнликидин шикайәт қилип, «балиларниң җиқлиқидин уларни калиларни еғилға солап баққандәкла беқиватиду,» деди. У гәрчә дарилтамларға келидиған ианә вә ярдәм пуллири көп болсиму, тәкшүрүшкә кәлгәнләргә пәқәт бирәр икки еғиз ятақни чирайлиқ ясап, бир нәччә балини чирайлиқ кийдүрүп қойған билән, дарилтамға берилгән пулларниң балиларниң шараитини яхшилашқа ишлитилмәйватқанлиқини, һәтта балиларни тамақтинму қисип бир һәптидә пәқәт бир күн гөшлүк тамақ бәрсә, қалған 6 күндә балиларни пәқәт қуруқ шовигүрүч билән беқиватқанлиқини ейтти.

Бу қиздин дарилтамдики балилар қайси милләттин болушиға қаримай һәр қандақ адәм келип беқивалса болуверәмду? дәп соридуқ.

-Һә шундақ болувериду. Беқивалимәнла дегән икән, хәнзу беқиваламду, уйғур беқиваламду охшаш бериду.

-Ундақта, қәшқәр, үрүмчи дарлтамлириму тошуп кәтсә, балиларни нәгә йөткәш мумкин?

-Дарлтамлар һөкүмәт тармиқида болғачқа, ичкиригә йөткәйду, мәҗбурий маарип, бикарлиқ оқутидиғанни баһанә қилип ичкиригә йөткәйду. Әмма қайси шәһәрлики есимдә қалмапту.

-Һазирқи шараитта бирәри балисини издәп дарилтамдин сүрүштә қилишиға мумкин боламду?

-яқ, һазирқи шараитта бу йәргә келип сүрүштә қилиш һәргиз мумкин әмәс. Һазир дарилтамға қучқачму кирип чиқалмайдиған қиливәтти. Әң яхшиси бундақ ишларни сүрүштә қилмаң, қарши тәрәп балаға қалиду. Биридин бири четилип җиқ адәм балаға қалиду, дәңә. . . Хош аллаға аманәт.

Чәтәлләрдә туруватқан, юрти билән алақиси тамамән үзүветилгән уйғурларниң бир қанчә айдин буян юртида қалған ата-ана, уруқ-туғқанлири, болупму уларниң игә-чақисиз қалған балилиридин хәвәр алалмай, уларниң ақивитидин қаттиқ әндишә қиливатқанлиқи мәлум.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт