Chet'ellerdiki Uyghur oqughuchilar: "Xitay saqchiliri bizge tehdit salmaqta"‏

Muxbirimiz méhriban
2018-10-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Lop nahiyesidiki 4-yighiwélish lagéridiki tutqunlar siyasiy öginishte. 2017-Yili mart, xoten.
Lop nahiyesidiki 4-yighiwélish lagéridiki tutqunlar siyasiy öginishte. 2017-Yili mart, xoten.
bitterwinter.org

Radiyomiz igiligen ehwallardin nöwette türkiye, norwégiye, gollandiye qatarliq döletlerde oquwatqan Uyghur oqughuchilar bilen bu döletlerde olturaqliship qalghan Uyghurlarning yurtliridiki ata-ana, uruq-tughqanliri tutqun qilinip lagérlargha qamalghanliqi, xitay saqchilirining dawamliq téléfon qilip, ularni yurtigha qaytishqa mejburlawatqanliqi melum bolmaqta. Hetta bezi saqchilar chet'ellerde oquwatqan oqughuchilargha shert qoyup, eger özliri üchün ishlep berse lagérlargha qamalghan qérindashlirining tutqundin azad bolidighanliqini, özliri bilen hemkarlashmisa ularning wetendiki ata-ana we bashqa a'ile ezalirining aqiwitining téximu échinishliq bolidighanliqini agahlandurup, ulargha tehdit salghan.

Türkiyede oquwatqan Uyghur oqughuchilardin memet abduxaliq ependining bildürüshiche, u 2016-yil 10-ayda türkiyege oqush üchün kelgendin buyan xitay saqchilirining téléfon arqiliq qilghan parakendichiliki we tehditlirige uchrighan.

Memet abduxaliq ependining bayanidin melum bolushiche, uning ata-anisi turushluq xoten shehiridiki nawagh saqchixanisining xadimliri 2016-yilining axiridin bashlap köp qétim ularning xotendiki öyige kélip ata-anisi bilen birlikte uninggha téléfon qilghan. Uning türkiyediki oqushini tashlap xoten'ge qaytip kélishini telep qilghan. Memet abduxaliq yurtigha qaytip barmighandin kéyin 2017-yilining béshida saqchilar uninggha yene ündidar arqiliq uchur yollap, uning sewebidin anisi göhernisaxanning tutqun qilinip öginishke élip kétilgenlikini uqturghan.

Xitay saqchilirining memet ependidin qandaq uchurlarni telep qilghanliqini sorighinimizda u jawab bérip, 2017-yili 3-4 ay mezgilide uning bilen sözleshken xoten nawagh saqchixanisining Uyghur saqchisi uningdin 2016-yili misirdin türkiyege kelgen Uyghur oqughuchilarning ehwalini sürüshtürgenlikini bildürdi.

U bayanida özining saqchilargha misirdin türkiyege kelgen Uyghur oqughuchilarning ehwalini bilmeydighanliqini éytip, ularning telipini ret qilghan. Saqchilar uninggha özliri bilen hemkarlashmighanning barliq yaman aqiwitige uning jawabkar bolidighanliqini éytip, tehdit salghan.

Memet abduxaliq ependining bildürüshiche, saqchilarning köp qétimliq tehditidin kéyin u saqchilarning dawamliq parakende qilishidin saqlinish üchün téléfondiki ündidar détalini öchürüwetken. Ikki aydin kéyin bashqilardin sürüshtürüsh arqiliq anisi göhernisaxanning xotendiki lagérdin ürümchige yötkep kétilgenliki, dadisi abduxaliqningmu tutqun qilinip jaza lagérigha qamalghanliqi, apisining uruq-tughqanliridin texminen 17 kishining xotendiki lagérlargha qamalghanliqi heqqidiki uchurlarni alghan.

Norwégiyedin ziyaritimizni qobul qilghan németulla ependimu özining xitay saqchilirining tehditige duch kélip, norwégiyede turushluq shexsiy salahiyitige a'it uchurlarni ewetip bérishni telep qilghanliqini, saqchilarning bu telipi ret qilin'ghandin kéyin da'irilerning uning yurtida qalghan ata-ana we bashqa uruq-tughqanlirini tutqun qilip, lagérgha qamighanliqi heqqidiki uchurlarni alghanliqini bildürdi.

Chet'ellerdiki Uyghurlarning üzlüksiz halda xitay saqchilirining her xil tehditlirige uchrighanliqi heqqide bulturdin buyan xelq'aradiki nopuzluq taratqulardimu xewerler bérilgen idi.

Melum bolushiche, dunya Uyghur qurultiyi, norwégiye Uyghur komitéti, amérika Uyghur birleshmisi qatarliq Uyghur teshkilatliri öz xizmetliride chet'ellerdiki Uyghurlarning xitay saqchilirining tehditige uchrash ehwali heqqide mexsus doklatlarni teyyarlap, shu döletlerdiki munasiwetlik hökümet organlirigha ehwalni melum qilghan iken.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependi ziyaritimizni qobul qilip, mezkur teshkilatning amérikidiki bir qisim Uyghurlardinmu xitay saqchilirining téléfon tehditlirige uchrighanliqi heqqidiki uchurlarni tapshuruwalghandin kéyin, bu ehwallarni amérikidiki munasiwetlik hökümet organlirigha yetküzgenlikini bildürüp, amérikida olturaqliship qalghan Uyghurlar bolupmu Uyghur oqughuchilarning bundaq ehwallargha uchrighanda özlirige melum qilishini éytti.

Ilshat ependi yene xitay hökümitining nöwette xelq'araning eyiblishi we bésimlirigha qarimastin milyonlighan Uyghurlarni jaza lagérlirigha soliwélishi we hetta ularning chet'ellerdiki uruq-tughqanlirighimu her xil tehditlerni kücheytishige, gherb démokratik döletlirining xitay hökümitige nisbeten jiddiy emili tedbir almasliqi qatarliq amillarning seweb boluwatqanliqini tekitlep, chet'ellerdiki Uyghurlar we Uyghur teshkilatlirining Uyghurlar ehwalini dawamliq anglitishining zörürlüki we texirsizlikini bildürdi.

Toluq bet