Американиң «йәр шари магнетиский қануни» арқилиқ чен чүәнго қатарлиқ 4 әмәлдарни җазалиши немә үчүн муһим?

Мухбиримиз ирадә
2020-07-10
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка һөкүмитиниң уйғур елидики 4 нәпәр хитай әмәлдарини «йәр шари магнетиский қануни» арқилиқ җазалиғанлиқи һәққидики һәҗвий рәсим.
Америка һөкүмитиниң уйғур елидики 4 нәпәр хитай әмәлдарини «йәр шари магнетиский қануни» арқилиқ җазалиғанлиқи һәққидики һәҗвий рәсим.
Rebel Pepper

Америка һөкүмити 9-июл күни хитайниң уйғур елидики 4 нәпәр әмәлдарини «йәр шари магнетиский қануни» арқилиқ җазалиған иди. Америка ташқий ишлар министирлиқи вә малийә министирлиқи тәрипидин айрим-айрим чиқирилған қарарларда уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари чен чүәнго, уйғур аптоном районлуқ сиясий-қанун комитетиниң сабиқ секретари җу хәйлун, уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлики назаритиниң назири ваң миңшән, уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлики назаритиниң партком секретари хо люҗүн қатарлиқ 4 нәпәр әмәлдарни вә уларниң аилә тавабиатлирини җазалаш тизимликигә киргүзгән иди.

Мәзкур қарарниң елан қилиниши уйғур мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлүп келиватқан марко рубийо қатарлиқ америка дөләт мәҗлис әзалири, һәрқайси кишилик һоқуқ органлири, дуня уйғур қурултийи, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши қатарлиқ органларниң һәм шундақла уйғур җамаәтчиликиниң күчлүк алқишиға еришти. 

«Йәр шари магнетисий қануни» арқилиқ юқириқи бу хитай әмәлдарлири вә уларниң аилә-тавабиатлириниң америкаға кириши чәклинидикән, уларниң америкадики мал-мүлүклири тоңлитилидикән вә уларниң дуняниң һәрқандақ йеридики америка банкилири билән муамилә қилиши чәклинидикән.

Америкадики тонулған хитай ишлири мутәхәссси гордон чаң радийомизға қилған сөзидә юқириқи бу қарарни интайин муһим әһмийәткә игә, дәп көрсәтти. У мундақ деди: «мәнчә бу интайин муһим. Уйғур аптоном райониниң секритари чен чүәнгониң хитай компартийәси сиясий бюросиниң әзаси икәнликидин ойлиғанда, бу һазирға қәдәр америка һөкүмити җаза тәдбири қойған әң юқири дәриҗилик хитай әмәлдари болуп һесаблиниду. Бу интайин муһим. Чүнки хитайға охшаш истибдат һакимийәтләр адәттә симоволлуқ характеригә игә нәрсиләрни һәммидин үстүн көриду. Шуңа мән буни демократийәдә яшаватқан кишиләр ойлиғандинму бәк муһим әһмийәткә игә дәп қараймән.» 

Ройтерс агентлиқиниң бу һәқтики хәвиригә қариғанда, америка һөкүмитидики бир юқири дәриҗилик әмәлдарму қарарға баһа берип: «бу сәл чағлиғили болмайдиған қарар. Чүнки у символлуқ җәһәттин һәм образ җәһәттин муһим болупла қалмай, йәнә келип шу кишиниң дуняниң һәрқайси җайлирида халиғанчә һәрикәт қилиши вә пул муамилиси қилиш һоқуқиға һәқиқий мәнидә тосалғу пәйда қилиду,» дегән. 

Америкадики уйғур зиялийси елшат һәсән әпәндиму һазирқидәк учурлашқан дуняда «кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучи» дегән намни көтүрүп йүрүшниң еғир роһий зәрбә икәнликини тәкитлиди вә хитай һөкүмити вә әмәлдарлириниң буниңға һәргиз сәл қариялмайдиғанлиқи билдүрди. 

Дәрвәқә, хитайниң ташқий ишлар баянатчиси американиң бу қарариға қаттиқ наразилиқ билдүрди. Ташқи ишлар министерлиқиниң баянатчиси җав лиҗйән 10-июл күни тарқатқан баянатида «американиң бу һәрикити хитайниң ичкий ишлириға арилашқанлиқ. У хәлқара қанунларға хилап һәм икки дөләт мунасивәтлиригә интайин зиянлиқ. Биз уни рәт қилимиз вә әйибләймиз. Бизму буниңға җавабән шинҗаң мәсилисидә намувапиқ һәрикәт қиливатқан америка органлири вә шәхслиригә җаза қойимиз,» дәп тәһдит қилған. 

Америка ташқий ишлар министирлиқи 9-июл күни елан қилған юқириқи қарарида йәнә хитай һөкүмитиниң чен чүнго, җухәйлун, ваң миңшән, хо люҗүн қатарлиқ 4 әмәлдаридин сирт йәнә исми ашкариланмиған вә бу зулумда роли бар дәп қаралған башқа әмәлдарларғиму виза чәклимиси қоюлғанлиқини билдүргән иди. 

Хитай ишлири тәтқиқатчиси гордон чаң сөзидә американиң уйғур елидики бу зулумға қарши тәбирлирини йәниму ашуруши керәкликини тәкитлиди. У: «мәнчә, америка йәниму көп тәдбирләрни елиши керәк. юқириқ бу әмәлдарларға интирпол тәрипидин тутуш буйруқи чиқирилиши керәк. Әң муһими америка уйғур елидики бу ерқий қирғинчилиқ түсини алған сиясәтләрниң баш лайиһәигүчиси болған хитай дөләт рәиси ши җинпиңни җазалиши керәк,» деди. 

Америка һөкүмити уйғур елидики 4 нәпәр хитай компартийә әмәлдарини җазалайдиған «йәр шари магнетиский қануни» ни елан қилғандин кейин, яврупа иттипақи, әнгилийә, канада вә австралийә қатарлиқ башқа демократик әлләрниму охшаш қәдәм ташлашқа дәвәт қилидиған чақириқлар күчәйди.

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң тәтқиқатчиси мая ваң мәзкур органниң тор бетидә елан қилған мақалисидә американиң бу җәһәттә интайин һәл қилғуч қәдәм алғанлиқини муәййәнләштүргән вә әгәр башқа һөкүмәтләрму мушуниңға охшаш тәдбирләрни алса, у һалда американиң «йәр шари магнитский җазасиниң үнүми техиму зор болиду,» дәп көрсәткән. У мақалисидә «бундақ җазаларни коллектип һалда қоюш йәр шарида қанун билән идарә қилинишини барғансери көзгә илмайватқан хитай һөкүмитигә күчлүк сегнал бериду. Уни җазаланмаслиқ туйғуси үстидин тәкрар ойлинишқа мәҗбурлайду,» дәп тәкитлиди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт