Amérikaning "Yer shari magnétiskiy qanuni" arqiliq chén chüen'go qatarliq 4 emeldarni jazalishi néme üchün muhim?

Muxbirimiz irade
2020-07-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika hökümitining Uyghur élidiki 4 neper xitay emeldarini "Yer shari magnétiskiy qanuni" arqiliq jazalighanliqi heqqidiki hejwiy resim.
Amérika hökümitining Uyghur élidiki 4 neper xitay emeldarini "Yer shari magnétiskiy qanuni" arqiliq jazalighanliqi heqqidiki hejwiy resim.
Rebel Pepper

Amérika hökümiti 9-iyul küni xitayning Uyghur élidiki 4 neper emeldarini "Yer shari magnétiskiy qanuni" arqiliq jazalighan idi. Amérika tashqiy ishlar ministirliqi we maliye ministirliqi teripidin ayrim-ayrim chiqirilghan qararlarda Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari chén chüen'go, Uyghur aptonom rayonluq siyasiy-qanun komitétining sabiq sékrétari ju xeylun, Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizliki nazaritining naziri wang mingshen, Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizliki nazaritining partkom sékrétari xo lyujün qatarliq 4 neper emeldarni we ularning a'ile tawabi'atlirini jazalash tizimlikige kirgüzgen idi.

Mezkur qararning élan qilinishi Uyghur mesilisige yéqindin köngül bölüp kéliwatqan marko rubiyo qatarliq amérika dölet mejlis ezaliri, herqaysi kishilik hoquq organliri, dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur kishilik hoquq qurulushi qatarliq organlarning hem shundaqla Uyghur jama'etchilikining küchlük alqishigha érishti. 

"Yer shari magnétisiy qanuni" arqiliq yuqiriqi bu xitay emeldarliri we ularning a'ile-tawabi'atlirining amérikagha kirishi cheklinidiken, ularning amérikadiki mal-mülükliri tonglitilidiken we ularning dunyaning herqandaq yéridiki amérika bankiliri bilen mu'amile qilishi cheklinidiken.

Amérikadiki tonulghan xitay ishliri mutexesssi gordon chang radiyomizgha qilghan sözide yuqiriqi bu qararni intayin muhim ehmiyetke ige, dep körsetti. U mundaq dédi: "Menche bu intayin muhim. Uyghur aptonom rayonining sékritari chén chüen'goning xitay kompartiyesi siyasiy byurosining ezasi ikenlikidin oylighanda, bu hazirgha qeder amérika hökümiti jaza tedbiri qoyghan eng yuqiri derijilik xitay emeldari bolup hésablinidu. Bu intayin muhim. Chünki xitaygha oxshash istibdat hakimiyetler adette simowolluq xaraktérige ige nersilerni hemmidin üstün köridu. Shunga men buni démokratiyede yashawatqan kishiler oylighandinmu bek muhim ehmiyetke ige dep qaraymen." 

Roytérs agéntliqining bu heqtiki xewirige qarighanda, amérika hökümitidiki bir yuqiri derijilik emeldarmu qarargha baha bérip: "Bu sel chaghlighili bolmaydighan qarar. Chünki u simwolluq jehettin hem obraz jehettin muhim bolupla qalmay, yene kélip shu kishining dunyaning herqaysi jaylirida xalighanche heriket qilishi we pul mu'amilisi qilish hoquqigha heqiqiy menide tosalghu peyda qilidu," dégen. 

Amérikadiki Uyghur ziyaliysi élshat hesen ependimu hazirqidek uchurlashqan dunyada "Kishilik hoquqni depsende qilghuchi" dégen namni kötürüp yürüshning éghir rohiy zerbe ikenlikini tekitlidi we xitay hökümiti we emeldarlirining buninggha hergiz sel qariyalmaydighanliqi bildürdi. 

Derweqe, xitayning tashqiy ishlar bayanatchisi amérikaning bu qararigha qattiq naraziliq bildürdi. Tashqi ishlar ministérliqining bayanatchisi jaw lijyen 10-iyul küni tarqatqan bayanatida "Amérikaning bu herikiti xitayning ichkiy ishlirigha arilashqanliq. U xelq'ara qanunlargha xilap hem ikki dölet munasiwetlirige intayin ziyanliq. Biz uni ret qilimiz we eyibleymiz. Bizmu buninggha jawaben shinjang mesiliside namuwapiq heriket qiliwatqan amérika organliri we shexslirige jaza qoyimiz," dep tehdit qilghan. 

Amérika tashqiy ishlar ministirliqi 9-iyul küni élan qilghan yuqiriqi qararida yene xitay hökümitining chén chün'go, juxeylun, wang mingshen, xo lyujün qatarliq 4 emeldaridin sirt yene ismi ashkarilanmighan we bu zulumda roli bar dep qaralghan bashqa emeldarlarghimu wiza cheklimisi qoyulghanliqini bildürgen idi. 

Xitay ishliri tetqiqatchisi gordon chang sözide amérikaning Uyghur élidiki bu zulumgha qarshi tebirlirini yenimu ashurushi kéreklikini tekitlidi. U: "Menche, amérika yenimu köp tedbirlerni élishi kérek. Yuqiriq bu emeldarlargha intirpol teripidin tutush buyruqi chiqirilishi kérek. Eng muhimi amérika Uyghur élidiki bu érqiy qirghinchiliq tüsini alghan siyasetlerning bash layihe'igüchisi bolghan xitay dölet re'isi shi jinpingni jazalishi kérek," dédi. 

Amérika hökümiti Uyghur élidiki 4 neper xitay kompartiye emeldarini jazalaydighan "Yer shari magnétiskiy qanuni" ni élan qilghandin kéyin, yawrupa ittipaqi, en'giliye, kanada we awstraliye qatarliq bashqa démokratik ellernimu oxshash qedem tashlashqa dewet qilidighan chaqiriqlar kücheydi.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatining tetqiqatchisi maya wang mezkur organning tor bétide élan qilghan maqaliside amérikaning bu jehette intayin hel qilghuch qedem alghanliqini mu'eyyenleshtürgen we eger bashqa hökümetlermu mushuninggha oxshash tedbirlerni alsa, u halda amérikaning "Yer shari magnitskiy jazasining ünümi téximu zor bolidu," dep körsetken. U maqaliside "Bundaq jazalarni kolléktip halda qoyush yer sharida qanun bilen idare qilinishini barghanséri közge ilmaywatqan xitay hökümitige küchlük ségnal béridu. Uni jazalanmasliq tuyghusi üstidin tekrar oylinishqa mejburlaydu," dep tekitlidi.

Toluq bet