Алимәдин паалийәтчигичә: майсәм мутәллипованиң һаят кәчүрмишлири (1)

Мухбиримиз әзиз
2019-06-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Масачуссетс технологийә институти (MIT) қармиқидики ғол һүҗәйрә мәркизиниң директори доктор майсәм мутәллипова ханим.
Масачуссетс технологийә институти (MIT) қармиқидики ғол һүҗәйрә мәркизиниң директори доктор майсәм мутәллипова ханим.
RFA/Eziz

Ғәрб дуняси өзиниң бир қисим аял алимлиридин пәхирләнгинидәк уйғурларниңму иптихарлиқ ичидә намини тилға алидиған алимәлири бар. Әнә шуларниң бири нөвәттә америкидики әң нопузлуқ алий мәктәпләрниң бири болған масачуссетс технологийә институти (MIT) қармиқидики ғол һүҗәйрә мәркизиниң директори болуп ишләватқан доктор майсәм мутәллиповадур.

Майсәм мутәллипова өзиниң тиришчанлиқи билән уйғур қизлириниңму дунядики башқа милләтләргә охшашла дуняға даңлиқ алимәләрдин болалайдиғанлиқини испатлап чиқти. Уйғурларға өзиниң тәбиий пән саһәсидики көплигән утуқлири билән мәлумлуқ болуп кәлгән майсәм йеқиндин буян өзиниң уйғур дияридики сиясий вәзийәткә четишлиқ бир қатар паалийәтлири билән йәнә бир паалийәтчи сүпитидә тонулушқа башлиди. Бу һал униң америкадики әң даңлиқ алий билим юртлириниң бири болған харвард университетида өз алдиға уйғур дияридики лагерлар мәсилисини тонуштурғучи тәнһа намайишчиға айлинишида техиму рошән әкс әтти. Ундақта майсәм мутәллипова ким? биз бу һәқтики әһвалларни униң өз ағзидин аңлаш үчүн майсәм билән сөһбәтләштуқ.

У радийомизниң зияритини қобул қилиш җәрянида нөвәттә ишләватқан тәҗрибилириниң илгириләш әһвали һәмдә униң илмий қиммити һәққидә чүшәнчә бериш билән биргә өзиниң һаят мусаписидики бәзи әһмийәтлик қәдәмләрни әсләп өтти. Униң билдүрүшичә, майсәм мутәллипова вә униң акиси шөһрәт мутәллипов қазақистанниң алмута шәһиригә анчә йирақ болған ғалҗат районидики уйғур мәһәллилириниң биридә дуняға кәлгән.

Майсәм мутәллипова ашу биғубар йилларни әслигинидә өзиниң балилиқ мәзгилидә шараит чәклимиси түпәйлидин русчә мәктәпкә беришқа мәҗбур болғанлиқини алаһидә тилға алди. Униң ейтишичә, униң русчә тили әнә шу вақитлардила чиқишқа башлиған. Әмма ата-анисиниң өй ичидә пүтүнләй уйғурчә тилда сөзлиши, шундақла уйғур мәдәнийити вә әнәниси бойичә күндилик һаятни давам әттүрүши сәвәблик униң вуҗудиға уйғурлуқ кимликигә зөрүр болған барчә амиллар толуқ өзлишип маңған.

Майсәмниң дадиси болса шу җайдики оттура мәктәпниң тарих оқутқучиси болуп, өз пәрзәнтлиригә атилиқ меһри-муһәббәтни сиңдүрүштә уларниң уйғурлуқ туйғусиниму мунасип рәвиштә йетилдүрүп маңған. Болупму униң уйғур тарихидики назугум, майимхан қатарлиқ үлгилик шәхсләр һәққидики җанлиқ һекайилири өсмүр майсәмниң қәлбидә ашу қәһриманлардәк адәм болуш истикини яндурған.

Сөһбәт җәрянида майсәм өзиниң ана юртидики күнлирини әслигәндә өзиниң қоюқ уйғурчә пураққа тоюнған уйғур мәһәллисидә өткән күнлириниң, уйғурчә тамақларни иштиһа билән йегән вақитларниң дәл өзидики уйғурлуқ туйғусиға һул салған вә уни мустәһкәмлигән мәзгил икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Майсәм вә униң аилисидикиләр өткән әсирдики сиясий тоқунушларниң биваситә мәһсули сүпитидә өзиниң уруқ-туғқанлири билән болған алақиси үзүлгән һалда сабиқ совет иттипақи територийәсидә маканлишип қалған. Әмма уларниң вәтәнгә болған ришти уларниң тил, өрп-адәт вә мәдәнийәт җәһәтләрдики ришти билән бирликтә давам қилған. Өз тилини унтумиған майсәм вә униң аилисидикиләр шу сәвәбтинму өзлириниң йилтизини унтумиған.

Майсәмниң ата-аниси әҗир қилғанға чушлуқ майсәмму ата-анисиға толиму вападар вә көйүмчан бир пәрзәнт болуп йетилгән. У өзиниң 1995-йили москва шәһиридә медитсина саһәси бойичә докторлуқ унвани алған мәзгиллирини әслигинидә мәрһум анисиниң өз һаятидики нурғунлиған һаятлиқ принсиплирини турғузушиға биваситә сәвәб болғанлиқини, болупму униң һәқ билән наһәқ, тоғра билән хатаға қандақ муамилидә болушни өз әмәлийити арқилиқ өгәткәнликини чоңқур муһәббәт билән әсләйду.

Бу программиниң давамиға қизиқсаңлар диққитиңлар кейинки программимизда болсун.

Пикирләр (1)
Share

Исимсиз оқурмән

Сөйүмлүк инсан...

Jun 26, 2019 09:16 PM

Толуқ бәт