Sabiq sherqiy türkistan jumhuriyiti bash katipi abdure'uf mexsum yad étildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2014-06-16
Share
abdurauf-mexsum.jpg Sabiq sherqiy türkistan jumhuriyiti bash katipi abdure'uf mexsum
RFA/Oyghan


15 - Iyun almata shehirining dostluq mehelliside Uyghur milliy azadliq herikiti ishtirakchiliridin biri, sabiq sherqiy türkistan jumhuriyitining bash katipi abdure'uf mexsum ibrahimofning 100 yilliq tewellutigha béghishlan'ghan xatire murasimi ötküzüldi.

Merhumning a'ilisi teripidin uyushturulghan mezkur xetme - qur'an pa'aliyitining riyasetchisi yazghuchi alimjan bawudinof shu esirning 40 - yillirining otturilirida partlighan milliy

Azadliq herikitining kélip chiqish sewebliri, uning kéyinki teqdiri, ene shu küreshte abdure'uf mexsumning tutqan orni, uning hayat yolliri we insaniy peziletliri heqqide etrapliq melumat berdi.

Abdure'uf mexsum kim?

Abdure'uf mexsum 1914 - yilning iyun éyida ghulja shehiride tijaretchi a'iliside dunyagha kelgen bolup, bashlan'ghuch diniy bilim alghandin kéyin, 12 yéshida ataqliq hösenbay musabayéfning igilikide özining deslepki emgek pa'aliyitini bashlighan. U, "Azadliq teshkilati" rehberlirining biri süpitide basqunchilargha qarshi qoralliq qozghilang uyushturush we uni élip bérishta aldinqi septe boldi. 1944 - Yili sherqiy türkistan jumhuriyiti qurulghanda abdure'uf mexsum hökümet ezasi we uning bash katipi wezipisini atqurdi.

Musteqil sherqiy türkistan jumhuriyiti rehberlirining sirliq ölümidin kéyin, 1949 - yili Uyghur diyarida xitay kommunistik hakimiyiti ornitildi. 50 - Yillardin bashlap milliy azadliq heriket qatnashquchilirigha qarshi omumyüzlük teqibleshler bashlan'ghanda bashqilar qatarida abdure'uf mexsummu shuning qurbanigha aylandi. U ikki yil türmide azablan'ghandin kéyin aqlinip, 1953 we 1963 - yillar ariliqida ili wilayetlik memuriyetining rehbiriy xizmetliride boldi. Uyghur élidiki weziyetning murekkepliki we chidighusizliqi sewebidin u 1963 - yili a'ilisi bilen qazaqistan'gha köchüp chiqip, almata shehirining dostluq mehelliside on yil emgek qilghandin kéyin dem élishqa chiqti. U hayat waqtida sherqiy türkistan jumhuriyitining "Istiqlaliyet üchün küresh", "Azadliq" we bashqa köpligen ordén - médalliri bilen mukapatlan'ghan idi.

Uyghur xelqi abdure'uf mexsumni unutmaydu

Ziyaritimizni qobul qilghan sha'ir abdughopur qutluqof mezkur murasimning meqsiti we ehmiyiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "Abdure'uf mexsum öz qoli bilen qurghan, öz közi bilen körgen sherqiy türkistan jumhuriyitining birdin - bir axirqi mirasxori idi. Biz a. Mexsumdinmu ayrilip qalghanda emdi axirqi dölitimizningmu mirasxorliridin ayrilip qalduq, tirik shahididin ayrilip qalduq, dep échin'ghan iduq. Lékin Uyghur xelqi adure'uf mexsumning 100 yilliq tewellutigha bügün qatniship, uni yadlap, eslep olturimiz. Esli sherqiy türkistan jumhuriyitimiz bolghan bolsa, adure'uf mexsumning 100 yilliq tewelluti Uyghuristanda dölet teripidin chong daghdughiliq ötküzüshke tégishlik idi. Epsuski, bizning axirqi dölitimizni orus bilen xitay showinist hakimiyetliri til biriktürüp yoqatti."

Uyghur dewasi xelq'aralashti

Murasimda sözge chiqqan abdure'uf mexsumning yurtdashliri, qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étno - medeniyet merkizining re'isi shahimerdan nurumof, tarixchi qasim mesimi, sha'ir abdughopur qutluqof, siyasetshunas qehriman ghojamberdi, alim, filologiye penlirining namzati rabik ismayilof qatarliqlar merhumning Uyghurlarning musteqilliq we azadliq kürishige qoshqan töhpisi, milliy qedriyetlerni saqlashtiki bashlanmiliri we insaniy xisletliri shundaqla bügünki kündiki Uyghur milliy herikiti heqqide öz pikirlirini otturigha qoydi.

Abdughopur qutluqof sözini dawamlashturup, yene töwendiki qarashlirini ilgiri sürdi: "Hazir Uyghur dewasi xelq'aralashti. Bu mesilining xelq'aralashqanliqi biz üchün bek chong ish. Dunya Uyghur qurultiyi we uning rehbiri rabiye xanim Uyghur dawasini xelq'arada yürgüzüwatidu. Men möhterem a. Mexsumning axirqi ümidlirining, ulugh arzusining Uyghuristanda emelge éshishini tileymen."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet