Uyghur xelqi merhum ötkür ependini chongqur söygü bilen yad etmekte

Muxbirimiz qutlan
2015-10-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghurning mutepekkuri, shairi, yazghüchi merhum abduréhim ötkürning süretliridin biri.
Uyghurning mutepekkuri, shairi, yazghüchi merhum abduréhim ötkürning süretliridin biri.
RFA File

1995-Yili 5-öktebir küni merhum abduréhim tileshop ötkür ürümchide wapat boldi.

Öz xelqining qoynida yétishken ot yürek sha'ir xuddi öz shé'irlirida tekitligendek, öz xelqining quchiqida alemdin ötti.

Ötkür ependi alemdin ketti, emma u öz wetendashlirigha bir yürüsh ölmes eserlerni hemde öz xelqini ümidke we erkke chaqiridighan yalqunluq misralarni qaldurup ketti.

Bir ömür öz xelqining yighisini yighlap, milliy qediriyitige hemnepes bolup kelgen bu harmas qelem igisining yalqunluq misraliri öz xelqining naxsha küylirige singip ketti.

Uning shé'irliri Uyghurlar wetinidila emes, belki tengritaghliri boyliridin halqip chiqip yiraqtiki anadolu tupraqliridimu türk ahanglirining tengkishide yangridi.

Ötkür ependining "Iz" namliq meshhur shé'iri baburiylar selteniti yimirilip birqanche yüz yil ötken bügünki künde hindistan bilen orta asiya munasiwetlirini qayta baghlashtiki ilham piltisi boldi. Hindistan bash ministiri modi bu yil yazdiki qazaqistan ziyaritide "Iz" namliq bu shé'irning misralirini oqup orta asiyagha xitab qildi.

Ötkür ependi 1940-yillarda yazghan "Muzlighan sheher", "Bahar chillaymen" namliq bir yürüsh yalqunluq shé'irliri bilen öz xelqining hörlükke bolghan choqanlirini namayish qildi. U shu yillarda ötkür qelimi bilen Uyghur xelqi duch kelgen tarixning eng qiyin we eng qabahetlik yillirida özining menggü bir "Erkinlik küychisi" bolup qalidighanliqini jakarlidi.

U Uyghur xelqi tarixning éghir sinaqliri we qiyin tallishigha duch kelgen ashu yillarda yene ötkür qelimi bilen weten xa'inlirigha lenetler oqudi.

1949-Yilidin kéyinki qabahetlik yillar Uyghur xelqini söz we ipade erkinlikidin mehrum qildi. Ötkür ependimu nechche on yillar mabeynide qelemdin ayrildi. 1970-Yillarning axirlirigha kelgende chachliri bilen qash-kirpiklirige waqitsiz aq kirgen sha'ir déngizdek örkeshlep turghan qelbidiki hés-tuyghulirini "Qeshqer kéchisi" namliq dastanida ipade qildi.

Béshidin shunche issiq-soghuqlar ötken, minglap kéchikler kechken sha'ir hayatining eng qiyin yilliridiki ijadiyetliridimu "Weten" din ibaret muqeddes témidin waz kechmidi.

Derweqe, sha'ir öz hayat musapisining qanchilik egri-toqay, qanchilik murekkep we qanchilik qiyin bolushidin qet'iynezer, milletke ümid, weten'ge ishench turghuzushtin ibaret bu muqeddes mes'uliyitidin bir minutmu boshiship qalmidi.

Merhum ötkür ependi 60 yashqa yéqinlashqanda "Hidayetname" namliq shé'iriy esirige qelem tewritip öz hayati üstide qayta oylandi. Ömür menzilliridin milletning tarixiy musapisige we ziyaliylarning mejburiyetlirige nezer tashlidi. Heqning nami we imaniy wijdani bilen özige hem bilim ademlirige xitab qildi.

Ötkür ependining xelqni küreshke, ijatqa we hörlükke ündeydighan yalqunluq shé'irliri, milletning tarix tuyghusini oyghatqan bir yürüsh romanliri shundaqla milliy edebiyat we medeniyet heqqidiki ilmiy emgekliri hélihem Uyghur xelqige ümid, ghurur we ishench béghishlap kelmekte.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Toluq bet