Merhum ötkür ependining shé'irliri türkiye sehniliride yangrimaqta

Muxbirimiz qutlan
2015-02-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Abdurrehim ötkür (1923-1995) ning shé'irigha asasen türk naxsha cholpanliri éytqan naxsha "Yaq, yaq!" türkiye sehniside
Abdurrehim ötkür (1923-1995) ning shé'irigha asasen türk naxsha cholpanliri éytqan naxsha "Yaq, yaq!" türkiye sehniside
(Menbe: TRT téléwiziyesi)


20 - Esirdiki Uyghur edebiyatining eng muhim namayendilirining biri, Uyghur xelqining munewwer perzenti abduréhim ötkürning wapatigha bu yil top - toghra 20 yil boldi.

Uning 1940 - yillardiki boran - chapqunluq yillarda yazghan bir qisim shé'irliri öz dewridila emes, belki sha'irning wapatidin 20 yillar ötkendin kéyinki bügünki kündimu zor ishtiyaq bilen yadlanmaqta.

Ötkür ependining 1947 - yili yazghan "Uchrashqanda" namliq shé'iri yéqindin buyan türk naxsha cholpanliri teripidin sehnide éytilip, minglighan tamashabinlarning yürek - tarini chekmekte. "Yaq, yaq!" dep nam bérilgen bu naxsha türk naxsha cholpanlirining zor maharet bilen orunlishida türkiye sehniliride zor qizghinliq qozghighan bolsa, merhum ötkür ependining ijadigha mensup mezkur shé'iriy tékist anglighuchilarni güzellikke we milliy rohqa ündimekte.

Merhum sha'ir we yazghuchi abduréhim ötkürning ürümchi gülsay qebristanliqidiki qebrisi (menbe: Qutlan/RFA)
Merhum sha'ir we yazghuchi abduréhim ötkürning ürümchi gülsay qebristanliqidiki qebrisi (menbe: Qutlan/RFA) Photo: RFA

Ötkür ependining wapatidin kéyin tunji qétim bu shé'irgha muzika ishligen we uni dutar bilen tengkesh qilip özgiche maharette orunlighan kishi - el söygen sen'etkar abduréhim héyttur. Bügün kishiler abduréhim héytning yangraq awazi merhum ötkür ependining bu shé'irining türkiye sehniliride zor qizghinliq bilen qayta éytilishigha köwrüklük rol oynidi, dep qarimaqta.

Shuni eslep ötüsh zörürki, ötkür ependining wapatidin kéyinla uning yalqunluq shé'irliri Uyghur awaz mahirliridin abduqéyyum iminning déklamatsiye qilishi bilen Uyghur jama'etchilikige keng tarqalghan idi. Sha'irning 1947 - yili yazghan "Uchrashqanda" namliq bu shé'irimu "Qara hijran" namliq awazliq léntidin orun alghan idi.

Ötkür ependining xelqni küreshke, ijatqa we hörlükke ündeydighan yalqunluq shé'irliri, milletning tarix tuyghusini oyghatqan bir yürüsh romanliri shundaqla milliy edebiyat we medeniyet heqqidiki ilmiy emgekliri hélihem Uyghur xelqige ümid, ghurur we ishench béghishlap kelmekte.

Ötkür ependining hayat musapisi we ijadiy izdinishliri 20 - esirdiki Uyghur ziyaliylirining murekkep we egri - toqayliqlargha tolghan roh tarixining alahide jeryanigha wekillik qilidu. Shunga sha'ir eyni waqitta özining hayat musapisidin xulase chiqirip: "Méni xelqim quchaqidin ayrima" dep xitab qilidu.

Ötkür ependi 1940 - yillarda yazghan "Muzlighan sheher", "Bahar chillaymen" namliq shé'irlirida Uyghur xelqi duch kelgen tarixning eng qiyin we eng qabahetlik yillirida özining menggü bir "Erkinlik küychisi" bolup qalidighanliqini jakarlighan.

Sha'ir yene shu yillarda özining "Xejle xa'inlar, xejle!" namliq shé'iri arqiliq ana tupraqning maddiy bayliqliri bilen milletning rohiy dunyasini xuddi mite qurtidek ghajawatqan ichkiy - tashqi düshmenlerge ot achidu. Derweqe, sha'irning bu ghezeblik xitabi Uyghurlar wetinining bügünki ré'alliqi üchünmu jiddiy agahlandurush bolup qaldi.

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, ötkür ependi alemdin ötkili 20 yil boldi, emma u qaldurghan bir yürüsh tarixiy romanlar we yalqunluq bed'iy misralar Uyghur xelqi bilen bille yashimaqta. Uning xelqni küreshke, hörlükke we ijatqa chaqirghan shé'irliri bügünki künde Uyghurlar wetinidin halqip anadolo tupraqlirigha qeder yangrimaqta.

Toluq bet