Enqerede "Idiqut" romanining türkchisini tonushturush murasimi ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-03-24
Élxet
Pikir
Share
Print
"Idiqut" romanining türkchisini tonushturush murasimida mezkur romanning aptori qazaqistanning meshhur yazghuchisi exmetjan hashiri ependi söz qilmaqta. 2016-Yili 23-mart, enqere.
"Idiqut" romanining türkchisini tonushturush murasimida mezkur romanning aptori qazaqistanning meshhur yazghuchisi exmetjan hashiri ependi söz qilmaqta. 2016-Yili 23-mart, enqere.
RFA/Erkin Tarim

23-Mart chüshtin kéyin qazaqistanning enqerede turushluq elchixanisida "Idiqut" romanining türkchige terjime qilip tarqitilghanliqi munasiwiti bilen bir chong murasim ötküzüldi.

Murasimgha yazghuchi exmetjan hashiri özi biwasite qatnashti. Murasim ehli türkiy xelq yazghuchilirining eserlirini türkchige terjime qilishning öz-ara chüshinish we alaqini kücheytishte muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürüshti.

Türksoy teshkilatining qazaqistan wekili malik otarbayif riyasetchilik qilghan murasimning échilish nutqini janséyit tüymabayéf qildi.

U, bu pa'aliyetni uyushturushtiki meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "Qimmetlik dostlar, qimmetlik méhmanlar. Qazaqistan elchixanisigha xush keldinglar. Bügünki méhminimiz qazaqistanning meshhur yazghuchisi exmetjan hashiri akimiz bu yerde, kelgenliki üchün özige rehmet éytimen. Hemminglargha melum, qazaqistan 120 millet bar bir jumhuriyet. Bulardin biri Uyghurlardur. Ular almata rayonida yashaydu, Uyghur tilida mekteplirimiz bar. Gézit-zhurnallar, kitablar neshr qilinmaqta. Yene bir alahide terep dunyadiki birdin-bir Uyghur tiyatiri qazaqistanda bar. Biz qazaqistandiki meshhur yazghuchilirimizning eserlirini türkchige terjime qilip neshr qilduruwatimiz. Qazaqistan edebiyatida exmetjan hashirining alahide orni bar. Shunga biz türkiye-qazaqistan munasiwitige paydiliq bolidighanliqigha ishen'gen bolghachqa, uning 'idiqut' romanini türkchige terjime qildurup neshr qildurduq. Bügün elchixanimizda uyushturghan bu pa'aliyetke kelgenlerge köp rehmet éytimen."

Arqidin yawru-asiya yazghuchilar jem'iyiti re'isi yaqup ömeroghlu söz qildi. U, mundaq dédi: "Xelqlerning öz-ara chüshinishide edebiyatning orni yüksek. Biz Uyghur edebiyatidin 3 kitab terjime qilduq. Bu üchinchi kitab. Bularning ikkisi exmetjan hashirining, biri idiqut heqqide drama esiri, yene biri 'idiqut' romani. Yene bir kitab bolsa ziya semedining 'iparxan' namliq esiridur. 'iparxan' nahayiti muhim eser. 'idiqut' romanimu nahayiti muhim bir eser. Chünki 850-yilidin 12-esirgiche höküm sürgen bu dölet türkiyede yaxshi bilinmeydu. Shunga bu tarixi romanni oqush arqiliq türk xelqi idiqut Uyghur döliti heqqide téximu köp melumatqa ige bolidu dep oylaymen."

Arqidin yighinning küntertipige asasen ghazi uniwérsitéti türkologiye tetqiqat merkizi mudiri proféssor doktor hülya qasap'oghlu chen'gel xanim "Hazirqi zaman Uyghur edebiyati we exmetjan hashiri" témisida, ghazi uniwérsitéti Uyghur tili oqutquchisi doktor aysun demirez güneri xanim "Dangliq yazghuchi exmetjan hashirining qazaqistan Uyghur edebiyatidiki orni" témisida doklat berdi. Ular exmetjan hashirining edebiy ijadiyitige yuqiri baha berdi.

Eng axirida söz qilghan "Idiqut" romanining aptori exmetjan hashiri ependi bu kitabning türkchige terjime qilinip neshr qilinishigha küch chiqarghan yawru-asiya yazghuchilar jem'iyitige, bu murasimni ötküzüp bergen qazaqistanning enqerede turushluq elchixanisigha ching könglidin rehmet éytidighanliqini ipadiligendin kéyin, kitabning türkche neshr qilinishining ehmiyiti toghrisida toxtaldi.

Tonulghan Uyghur yazghuchi exmetjan hashiri yazghan "Idiqut" romanida 850-yilidin 1125-yilighiche höküm sürgen "Idiqut" döliti anglitilghan. Idiqut döliti bügünki turpanni paytext qilghan halda 850-yili qurulghan. Bu döletning qurghuchisi idiqut pantékin xandur. Idiqut xanlargha bérilgen unwan bolup, ulugh bext, ulugh sa'adet menisini ipadileydu.

Bu murasimgha türksoy yeni xelq'araliq türkiy milletler kültür teshkilati mes'ulliri, yawru-asya yazghuchilar jem'iyiti mes'ulliri, kitabni türkche neshr qilghan "Menggü" neshriyatining mes'ulliri, ghazi uniwérsitéti bilen enqere uniwérsitétining Uyghur tili we edebiyati kafédrasining oqutquchi-oqughuchiliri we enqerediki Uyghurlardin bolup köp sanda kishi qatnashti.

Toluq bet