Sha'ir exmetjan osmanning shé'irliri yapon tilliq oqurmenlerning diqqitini chekmekte

Muxbirimiz qutlan
2015-02-13
Élxet
Pikir
Share
Print
"Sherqiy türkistan milliy kürishining upuqliri we xirislar ilmiy muhakime yighini" orunlashturghuchilardin biri, sherqiy türkistan medeniyet merkizining re'isi exmetjan osman sözde. 2014-Yili séntebir, kanada.
"Sherqiy türkistan milliy kürishining upuqliri we xirislar ilmiy muhakime yighini" orunlashturghuchilardin biri, sherqiy türkistan medeniyet merkizining re'isi exmetjan osman sözde. 2014-Yili séntebir, kanada.
Photo: RFA


Igilishimizche, muhajirettiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchisi we sha'ir exmetjan osman ependining shé'irliri yapon tiligha terjime qilinip, "Ey, Uyghur tupriqi!" namida neshr qilinish aldida turmaqtiken.

Sha'ir exmetjan osmanning 70 nechche parche shé'iri tallan'ghan mezkur toplamni yaponiye xoso uniwérsitétining oqutquchisi, doktor muqeddes xanim biwasite Uyghurchidin yaponchigha terjime qilghan. Yaponiyelik dangliq sha'ir, edebiy terjiman we rohiy késellikler doxturi nakuta ependi shé'iriy uslubta tehrirligen.

Mezkur shé'irlar toplimi bu yil 3 - ayda yaponiyede neshr qilinip, tarqitilish aldida turmaqtiken. Biz bu munasiwet bilen mezkur toplamning terjimani muqeddes xanim bilen söhbet ötküzduq.

So'al: hörmetlik muqeddes xanim, anglishimizche muhajirettiki Uyghur sha'iri exmetjan osman ependining shé'irliri yapon tiligha terjime qilinip, bir toplam halitide neshr qilinish aldida turuptu. Siz exmetjan osmanning shé'irlirini Uyghurche esli nusxidin yaponchigha terjime qipsiz? mumkin bolsa sha'ir exmetjan osman shé'irlirining yaponchigha terjime qilinish jeryani we tepsilatliri heqqide melumat bergen bolsingiz?

Jawab: men yaponiyede uzun mezgil oqup, yaponiye xelq medeniyiti we folklori boyiche doktorluq ilmiy unwanigha érishkendin kéyin, bir mezgil téléwiziye istansisida terjiman bolup ishlidim. Andin xoso uniwérsitétigha oqutquchi bolup kirip, Uyghur tilidin ders bérishke bashlidim. Bu jeryanda mende Uyghur edebiyatidiki muhim eserlerni yaponiyelik oqughuchilargha we oqurmenlerge tonushturush xiyali peyda boldi. Ilgiri bir qisim Uyghur yazghuchi we sha'irlirining xenzu tiligha terjime qilin'ghan bir qisim eserliri wastiliq halda yaponchigha terjime qilin'ghan iken. Men bu qétim sha'ir exmetjan osmanning shé'irlirini Uyghur tilidin biwasite yaponchigha terjime qildim. Hazir toplam neshriyatqa bérildi, 3 - ayda neshr qilinmaqchi.

Sha'ir exmetjan osmanning shé'iriyiti tonushturulghan yapon tilidiki mexsus tor bet
Sha'ir exmetjan osmanning shé'iriyiti tonushturulghan yapon tilidiki mexsus tor bet Photo: RFA

So'al: sha'ir exmetjan osmanning shé'irlirini yaponchigha terjime qilish jeryanida qiyinchiliqlargha yoluqtingizmu? yoluqqan bolsingiz uni qandaq hel qildingiz?

Jawab: shundaq, qiyinchiliqlar köp boldi. Bolupmu uning shé'iriy misralirida ishletken bezi sözlerni yaponchigha delmu - del élish mesiliside köp qiynaldim. Emma terjime jeryanidiki bu xil qiyin nuqtilarni bir - birlep hel qildim. Sha'ir exmetjan osman ependim terjime jeryanida manga yéqindin maslashti, gugul terjime programmisi arqiliq bezi sözlerning terjimisini bir - birlep sélishturup chiqti. Yaponiyelik dangliq sha'ir, edebiy terjiman we rohiy késellikler doxturi nakuta ependi méning Uyghurchidin qilghan terjimemni shé'iriy uslubta tehrirlep axiriqi nusxini békitti. Shundaq qilip yaponche toplam axiri tamamlandi.

So'al: yéqinda yene siz Uyghur tilidin ders bériwatqan uniwérsitétta exmetjan osmanning shé'irlirini Uyghur tili öginidighan yaponiyelik oqughuchilar uchun derslik matériyali qilip békitilgenliki heqqide melumatlar bar. Bu heqte uchur bersingiz?

Jawab: sha'ir exmetjan osmanning shé'irliri yaponchigha terjime qilin'ghandin kéyin, neshrge bérilishning aldida biz "Exmetjan osman shé'iriyiti" namliq bir yaponche tor bet yasiduq we hemme shé'irlarni mushu betke qoyduq. Aridin uzun ötmey tor kézerler sani hessilep ashti, chüshken inkaslarmu nahayiti yaxshi boldi. Buning bilen men Uyghur tilidin ders bériwatqan uniwérsitétmu bu ishqa jiddiy qarashqa bashlidi. Kélerki mewsümde men Uyghur edebiyati boyiche bir ders achmaqchi boldum. Uninggha Uyghurche öginidighan oqughuchilar bilen Uyghur edebiyati hem medeniyitige qiziqidighan yaponiyelikler qatnashmaqchi boldi. Uniwérsitétning testiqlishi bilen sha'ir exmetjan osmanning yéngidin yaponchigha terjime qilin'ghan shé'irlar toplimi bu dersimizning muhim derslik matériyali qilip békitildi.

So'al: sha'ir exmetjan osmanning shé'irliridin 70 nechche parche shé'ir yaponchigha terjime qilinip, siz achqan tor betke qoyulghandin kéyin yapon tilliq oqurmenlerdin nurghun inkaslarning kelgenliki melum. Bu heqtiki inkaslar, oqurmenlerning tesirati shundaqla ularning bügünki Uyghur shé'iriyitige bolghan chushenchisi heqqide toxtilip ötken bolsingiz?

Jawab: inkaslar heqiqetenmu köp we ijabiy boldi. Uni yighinchaqlap éytsam mundaq 3 nuqtigha merkezlishidu: biri, mutleq köp oqurmenler Uyghur yash sha'irliridin exmetjan osman shé'irlirining Uyghur tilidin biwasite yaponchigha terjime qilin'ghanliqigha nahayiti xosh bolghanliqini bildürgen. Buning yapon tilliq oqurmenlerge Uyghur edebiyatining eng yéqinqi nadir ülgilirini tonushturushta bir bashlinish bolup qalidighanliqini yazghan. Ikkinchisi, Uyghur bügünki yéngi shé'iriyitining ilgiri yaponlarning chüshenchisidiki "Junggodiki bir az sanliq millet edebiyati yaki xenzu shé'iriyitidiki gungga shé'irlarning tesiride meydan'ghan kelgen shé'iriyet" dégen uqumni yéngilighan. Ular exmetjan osmanning shé'irliridiki til, dölet, medeniyet we chégra halqighan dunyawiy tuyghular we pütün insaniyetke ortaq bolghan héssiyatni oqup, Uyghur edebiyatining firansiye edebiyati yaki yaponiye edebiyati bilen bir qatarda turalaydighan edebiyat ikenlikini hés qilghan. Üchinchidin, mezkur toplamdiki shé'iriy güzellik we bed'iy tepekkurning chongqurluqi arqiliq yaponiye oqurmenlirining Uyghur xelqi hemde ularning bay medeniyitige bolghan hörmiti, qiziqishi shundaqla söygüsining téximu ashqanliqini bayan qilghan.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Toluq bet