Әслимиләрдә рәссам ғази әмәт вә у қалдурған өчмәс сүрәтләр (1)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-11-27
Share
ghazi-emet-yalghuz.jpg Уйғур һазирқи заман рәсим сәнитиниң улини салғучи, даңлиқ рәссам мәрһум ғази әмәт әпәнди.
Qurban Weli ependi teminligen

Уйғур һазирқи заман рәсим сәнитиниң улини салғучи, даңлиқ рәссам ғази әмәт 26-ноябир күни үрүмчидә аләмдин өтти.

Униң вапати уйғур дияриниң ичи-сиртидики миңлиған кишиләрни қайғуға чөмдүрди. Мәрһум ғази әмәтниң вапатиға беғишланған мәрсийә вә әслимиләр, у қалдурған надир иҗадийәтләр билән биргә иҗтимаий таратқулар сәһипилиридин алаһидә орун алмақта. Мәрһум ғази әмәтниң оқуғучилиридин һазир германийәдә яшаватқан рәссам мәрвайит һапиз ханим билән илгири ғази әмәт әпәнди билән көп қетим һәмкарлашқан археолог қурбан вәли әпәндиләр радийомиз зияритини қобул қилди. Улар, мәрһум сәнәткар ғази әмәт һәққидә әслимә тәқдим қилип, униң уйғур рәссамлиқ сәнити вә мәдәнийитигә қошқан төһпилиригә юқири баһа бәрди.

Уйғур май бояқ рәсимлиридин "муқам", "ғериб -сәнәм", "аманнисахан" қатарлиқларни, мәһмуд кашғәри, йүсүп хас һаҗип қатарлиқ 11-әсирдә өткән бүйүк намайәндиләрниң портретлирини тонумайдиған уйғур болмиса керәк. Бу рәсимләрниң нусхилиридин һәтта геләмләр тоқулуп, уйғурларниң әтиварлап сақлайдиған миллий буюмиға айланған. Мана бу надир әсәрләрни уйғур һазирқи заман рәсим сәнитиниң муһим намайәндиси вә уйғур гүзәл сәнәт маарипиниң асасчиси ғази әмәт яратқан.

Ғази әмәт уйғурлар һаяти тәсвирләнгән, уйғур мәдәнийитиниң хаслиқи ипадиләнгән надир әсәрлири билән тәң уйғурлар һаятиға сиңгән, һәтта уйғурларниң иҗтимаий-мәдәний һаятиниң бир қисмиға айланған бир сәнәткар. Ғази әмәт уйғур елиниң ичи вә сиртидики гүзәл сәнәт саһәсидә тәсири наһайити зор бир төһпикар рәссам. Уни өз саһәсидикиләр "уйғур һазирқи заман май бояқ рәсим тарихидики иккинчи әвлад рәссамларниң әң сәрхили", "уйғур май бояқ рәсимчиликиниң йеңи сәһиписини ачқучи" дәп тәриплишиду. У хитайда өзиниң рәсим иҗадийитидики таланти вә нәтиҗилири биләнму етирап қилинишқа еришкән вә хитай мәмликәтлик рәссамлар җәмийитиниң муавин рәиси болған бир киши.

Ғази әмәтниң мәхмут қәшқири вә йүсүп хас һаҗиптин ибарәт икки бүйүк алимниң портеритини яратқан сүрити көплигән әлләрдә етирап қилинишқа еришкән. Униң "муқам" вә башқа уйғур миллий мәдәнийити вә турмуш өрп-адәтлирини әкс әттүридиған бир йүрүш рәсимлири хәлқарада мукапатларға еришкән.

Ғази әмәт 1933-йили қәшқәрдә туғулған, 1951-йили қәшқәр дарилмуәллимингә оқушқа киргән вә бу мәктәпни пүттүргәндин кейин, 1954-йили сабиқ шинҗаң институтиниң сәнәт факултетиға оқушқа кирип, 1957-йили оқушни тамамлиған һәмдә шу мәктәптә оқутқучи болуп хизмәт қилған. Ө өз кәспий иҗадийитидә мол һосул қазанған талантлиқ рәссам болуштин сирт, һазирқи заман уйғур рәссамлиқи вә гүзәл сәнәт маарипиниңму асас салғучилириниң бири һесаблиниду.

Ғази әмәтниң тәрбийәлишидә уйғур вә башқа милләтләрдин түркүмләп йеңи әвлад рәссамлар йетишип чиқип, уйғур ели вә чәтәлләрдиму бәлгилик шөһрәт қазанмақта. Һазир германийәдә яшаватқан тонулған уйғур рәссам мәрвайит һазизму әнә шу ғази әмәт тиккән, һазирқи заман май бояқ рәссамлиқида хас мевә бериватқан рәссамларниң бири.

Мәрвайит ханим устазини ахирқи қетим бу йил бешида үрүмчини зиярәт қилип барғанда көргәнликини сеғиниш ичидә әслиди. У устази ғази әмәтни "адәттики рәссам әмәс, у өзигила мәнсуп болмастин, бәлки пүткүл уйғур сәнитигә мәнсуп болған бир зат," дәп қарайдикән. Униң қаришичә, ғази әмәт уйғурларниң шәкил яритиш сәнитидә абидә тиклигән талантлиқ төһпикар һесаблинидикән.

Устази ғази әмәтниң өзидә қалдурған чоңқур тәсири һәққидә тохталған мәрвайит һапиз ханим, устазиниң миллий мәдәнийәткә варислиқ қилиш вә уни җари қилдурушқиму маһирлиқини, болупму персонажларниң образини яритиш вә образларни көзитиш қабилийитиниң алаһидә үстүнлүкни тилға алиду. У ғази әмәтниң рәсим иҗадийитидә авамниң зоқлиниш адитигә маслишидиған алаһидә бошлуқниң мәвҗутлуқини тилға алди.

Көп йиллар "шинҗаң сәнәт институти" ни башқурған вә уйғур аптоном районлуқ рәссамлар җәмийитиниң рәислик вәзиписини өтигән профессор ғази әмәт әпәнди май бояқ вә хитайчә су бояқ сизмичилиқидин башқа йәнә һәйкәлтирашлиқ вә һөснхәт саһәсидиму зор төһпиләр яратқан, көп қирлиқ сәнәткар.

Америкидики уйғур археолог қурбан вәли әпәнди замандиши ғази әмәтниң иҗадий һаятида йәнә көп сандики уйғур язғучилири, тарихчилири, муқамчилири, музикантлири вә башқа саһәдики сәнәткарларниң достанә һәмкарлиқи барлиқини тилға алиду. У йәнә ғази әмәтниң нурғунлиған надир китаблар вә йирик әсәрләрниң муқависи шуниңдәк қистурма сүрәтлирини ишләштә тегишлик әҗир сиңдүргәнликини мисаллар билән сөзләп өтти. Қурбан вәли әпәнди рәссам ғази әмәтниң өз әсәрлиридә уйғур тарихидики чинлиқни ипадиләшни нишан қилип кәлгәнликини, униң уйғур тарихи, мәдәнийити вә сәнитини раваҗландурушта қошқан төһпилири билән уйғур хәлқиниң юқири һөрмити вә қәдирлишигә еришкән бир мәдәнийәт әрбаби икәнликини муәййәнләштүрди.

Уйғур һазирқи заман рәсим сәнитиниң муһим намайәндиси, уйғур һазирқи заман гүзәл сәнәт маарипиниң асасчилиридин бири мәрһум ғази әмәт һәққидә тәйярланған мәхсус программимизниң кейинки қисмида бу талантлиқ рәссам яратқан бир қисим вәкиллик әсәрләр вә уларниң әһмийити һәққидә мәлумат беримиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт