Алматадики уйғур җамаити “шәрқий түркистан җумһурийәтлири” ни хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2015-11-12
Share

11-Ноябирда алматадики “билал назим” кафеханисида 1933-вә 1944-йиллири қурулған “шәрқий түркистан җумһурийәтлири” ни хатириләш паалийити өткүзүлди. Мәзкур мурасимға алмута вә униң әтрапидики йезилардин кәлгән зиялийлар, яшлар, җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, юрт-җамаәтчилик қатнашти. Алматадики диний паалийәтчиләрдин бири муһәммәтҗан һаҗим азадлиқ вә әркинлик үчүн күрәштә қурбан болғанларға атап қуран оқуғандин кейин, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди чоң доклат билән сөзгә чиқти.

У өз доклатида, биринчидин; қазақистандики вәзийәт вә униң уйғурларға болуватқан тәсири, иккинчидин, җумһурийәтләрниң ғулаш сәвәблири, өткән әсирниң 30-йиллири оттура асияда йүз бәргән азадлиқ һәрикәтлири һәм бу һәрикәтләр арисидики идийиви бағлиниш һәққидә тохталди. Қ. Ғоҗамбәрди шундақла 2007-йили йоруқ көргән, вадим обухофниң “алтә империйиниң тоқунуши: шинҗаң үчүн җәң” намлиқ китабиниң тарихни бурмилаш мәқситидә йезилғанлиқини тәкитлиди. Доклатчи, үчинчидин, рабийә қадир ханим башлиқ дуня уйғур қурултийи елип бериватқан һәрикәтниң түп мәқсәтлири, қурултай рәһбәрлириниң италийә вә японийәгә қилған сәпәрлири, һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди.

Қәһриман сөзидә йәнә, қазақистандики демократийәдин пайдиланған һалда, билим елиш, миллий роһни ойғитиш вә ана тилини, миллий өрп-адәтләрни сақлаш, мәдәнийәтни раваҗландуруш йолида актип ишләшниң муһимлиқини көрсәтти.

Мурасим қатнашқучилири рабийә қадирниң америкидики том лантос инсан һоқуқи вә адаләт фондиниң 2015-йиллиқ хәлқаралиқ мукапати билән тәһрирләнгәнликини дағдуғилиқ билән қарши алди.

Сөзгә чиққан алматадики диний паалийәтчиләрниң бири әлишер хәлилоф өткән айда бирюсселда дуня уйғур қурултийиниң уюштуруши, вакаләтсиз милләтләр тәшкилатиниң һәмкарлишиши вә явропа парламенти “либерал-демократлар иттипақи” ниң саһибханилиқ қилиши билән өткән “ диний әркинликниң қоғдилиши вә уйғурларниң кишилик һоқуқ күриши” темисидики йиғиндин тәпсилий ахбарат бәрди.

Мурасимда сөз алған татар хәлқиниң пәрзәнти, уйғуршунас алим мунир йерзин “шәрқий түркистан җумһурийәтлири” қануний рәвиштә қурулған болсиму, амма сталин башлиқ совет рәһбәрликиниң сатқунлуқи арқисида йоқитилғанлиқини билдүрди.

У шундақла бу җумһурийәтләрниң уйғур хәлқиниң арзуси болған миллий азадлиққа йетишиш үчүн қурулғанлиқини, бу азадлиқ һәрикити һәққидә бүгүнки вә кейинки әвладларға тәрбийә беришниң интайин муһимлиқини, бу җәрянда уйғурларниң өз ана тилини, өз өтмүш тарихини унтумаслиқниң зөрүрлүкини көрсәтти. Мурасимда шундақла “шәрқий түркистан җумһурийити” миллий армийисиниң җәңчиси нурмуһәммәт садиқоф, тарихчи қасим мәсими, “инайәт” җәмийәтлик бирләшмисиниң рәиси турғанҗан розахунофлар миллий роһ, бүгүнки күндә қазақистан уйғурлири алдида туруватқан миллий кадирларни йетиштүрүш вә башқиму мәсилиләр әтрапида өз пикир-тәклиплири билән сөзгә чиқти.

Радиомиз зияритини қобул қилған миллий армийә җәңчиси нурмуһәммәт садиқоф өтмүшни әсләп, мундақ деди: “44-йили ноябирниң 12-күни елихан төрәмниң рәһбәрликидә шәрқий түркистан җумһурийитиниң қурулған күни елан қилинди. Шу күни биз наһайити хушал болуп кәттуқ. Бөклиримизни асманға аттуқ. Бизниң бирла нишанимиз хәлқимиз әркинликкә йәткәндила мәйли қайсимиз болайли мәқситимиз һәл болиду. Мән уйғур дегән һәр бир зиялийға, һәр бир адәмгә шуни демәкчимән, биринчи нөвәттә мәдәнийәткә, әдәбиятқа мирасхорларни яритиши керәк. Шу вақиттила биз милләт болуп сақлинип қалимиз, дәп ойлаймән. Қазақистан яшлириға, зиялийларға дәйдиғиним шу.”

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт