Maqale: majungyingning meslihetchisi türkiyilik kamal ependi, osmanli shahzadisi abdulkerimmu?

Ixtiyariy muxbirimiz qutluq
2013.10.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
kamal-ependi-osmanlar-shahzadisi-mumkin-305.png Ushbu maqalining birinchi béti
RFA/Qutluq


Yaponiyelik yéqinqi zaman Uyghur tarix tetqiqatchisi séki'oka hidéyuki özining “Osmanli impériyisini qayta qurush pilani” serlewhilik maqalisini shodensha neshriyati teripidin neshr qilin'ghan tarix tetqiqat maqaliliri toplimigha kirgüzgen.

Aptor maqaliside, majungying qoshunidiki türkiyilik kamal ependi,esli osman impériyisining shahzadisi abdulkerim ikenliki toghrisida özining bir qatar tarixiy ispatlirini körsitish arqiliq bu köz qarashni otturigha qoyghan.

Uyghur tarix tetqiqatchisi hidéyuki maqaliside mundaq bayan qilghan: junggo kompartiyisining tarixiy höjjet we matériyallirigha asasen 2000 - yili shinjang xelq neshriyati teripidin junggo tilida neshr qilin'ghan “Junggo shinjang rayonining islam tarixi” namliq ikki qisimliq tarixiy matériyallar kitabida mundaq bir qiziqarliq maqale bar bolup maqalide, “Yaponiye sherqiy türksitanda manjuriyige oxshash bir qorchaq dölet qurmaqchi bolghan we osman impériyisining axirqiy shahzadisi emir muhemmed abdulni padishah qilmaqchi bolghan” déyilgen. Emma maqale ispatliq yézilmighan. Emelyette osman impériyisining 34 - we axirqi shahzadisi, abdulhemid ning newrisi abdulkerimdur. Tarixchi sakamoto kimoto teripidin 2008 - yili neshr qildurulghan “Yapon - junggo urushi we islam” namliq kitabta, abdulkerim 1906 - yili istanbulda xan a'iliside tughulghan. Osman impériyisi aghdurulghandin kéyin chet'elge chiqip panahlan'ghan. U, 1933 - yili 5 - ayda yaponiyining “Napoliyoni” dep atalghan siyasiyoni we shundaqla parlamént ezasi mori kako teripidin barliq iqtisadiy terepler öz üstige élinip yaponiyege teklip qilin'ghan. Undin bashqa tarix tetqiqatchiliridin tanaka hiromining “Yaponiye abdulkerimni shinjanggha padishah qilmaqchi” namliq maqaliside, abdulkerimni yaponiyege ziyaretke teklip qilghan yalghuz mori kakola emes, belki qurban ghali we shu chaghdiki yaponiye bash weziri hiranuma ke'i'ichironing katibi jisukawa tokijiro we déngiz armiye ofitséri ogasawara naga narimu bar idi. Déngiz armiye ofitséri ogasawara bolsa yaponiye xan a'ilisidin bolup, u, xan a'ilisining tötinchi derijilik emeldari idi. Showa ti'enno shahzade waqtida u xan ordisining ma'arip ishlirigha mes'ul emeldari idi. Hazirghiche yaponiyining shu chaghdiki shahzadisi showa ti'enno bilen abdulkerim shahzadining uchrashqanliqi heqqide héchqandaq melumat yoq déyilgen.

Uyghur tarix tetqiqatchisi hidéyuki yaponiye shahzadisi showa ti'enno bilen shahzade abdulkerimning uchrashqanliqini jezimleshtürüp bu heqte mundaq bayan qilghan: yaponiye shahzadisi bilen abdulkerim shahzade choqum uchrashqan. Chünki abdulkerim shahzadini teklip qilghanlar qatarida xan a'ilisidin bolghan we shundaqla xan a'ilisining tötinchi derijilik emeldari ogasawaramu bar bolghachqa, shundaq dep höküm qilishqa bolidu.

Uyghur tarix tetqiqatchisi hidéyuki maqaliside, abdulkerim shahzadining yaponiyege kelgendin kéyinki pa'aliyetliri heqqide toxtilip bu heqte bundaq bayan qilghan, abdulkerimning yaponiyeni ziyaret qilishi pütkül dunyani zilzilige saldi. Sowét ittipaqi : “Yaponiye abdulkerimni sherqiy türkistan'gha padishah qilmaqchi. Yéngi dölet qurup yaponiye özi kontrol qilmaqchi” dep xewer élan qildi. Abdulkerim yaponiyede bir yil turushni pilanlighan bolsimu, emma peqetla töt ay turup shangxeyge ketti. Shahzade abdulkerim özining alahide elchisini sherqiy türkistan islam jumhuriyitige ewetip, özining bu jumhuriyetke rehberlik qilidighanliqini bildürgenliki heqqidimu bezibir éniqsiz melumatlar bar.

 Uyghur tarixi tetqiqatchisi seki'oka hideyuki ependim RFA muxbirining ziyaritide
Uyghur tarixi tetqiqatchisi seki'oka hideyuki ependim RFA muxbirining ziyaritide

Aptor maqaliside shiwétsiyilik ékispidétchi swén hédin yazghan “Qachqun mazhungying” dégen kitabtin alghan bezi uchurlarnimu özining qarashlirini ispatlashta pakit ornida otturigha qoyghan.

Aptor swén hédinning kitabidin alghan bu melumatlarni mundaq bayan qilghan, swén hédin sherqiy türkistanning turpan shehiridiki waqtida yeni 1934 - yili 2 - ayda général majungying öz qoshunidiki türkiyilik kamal ependini moskwagha elchilikke ewetmekchi bolghan. Lékin, kamal ependi buni ret qilghan. Shuning bilen majungyingning moskwagha elchi ewetish pilani emelge ashmighan. Kamal ependi bolsa türkiyining istanbuldin kelgen, majungyingning meslihetchisi bolup gensuda turghan.

Aptor maqaliside yuqiriqi melumatlargha asaslinip turup mundaq bayan qilghan, majungying qoshunidiki kamal efendining abdulkerim shahzade bolushi éhtimaliqqa yéqin. Lékin buninggha toluq ispat yoq. 1993 - Yili 9 - ayda abdulkerim yaponiyedin ayrilip junggoning shangxey shehirige barghan we u yerde bir mezgil turghan. 1934 - Yili 6 - ayda sherqiy türkistan islam jumhuriyiti majungying qoshuni teripidin aghdurulghan. Abdulkerim shu yili 9 - ayda junggodin ayrilip amérikigha ketken. Abdulkerim 1935 - yili 8 - ayda nyuyorkta bir méhmanxanida özini öltürüwalghan.

Hidéyuki ependimziyaritimizni qizghinliq bilen qobul qilip, bu heqte toxtilip mundaq dédi:

- Méningche ikki isimning oxshash bolushi we shundaqla shu chaghda türkiye armiyisining sherqiy türkistanda yoq bolushi éhtimalliqigha qarap höküm qildim. Emma buni toluq ispatlashqa yiterlik matériyal yoq. Bu programmini élan qilghandin kéyin belkim buninggha munasiwetlik matériyallarni bashqilar bizge körsetse téximu yaxshi bolidu.

Emma, türkiye haji tépe uniwérsitétining tarix penliri mutexessisi doktor erkin ekrem özining bashqiche qarashta ikenlikini bildürüp, bu toghrisida toxtilip ötti.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.