Ismayiljan isayéf: men kompozitor quddus ghojamyarof qolida sekkiz yil oqudum

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016.02.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Ismayiljan-isayef-kompozitor-quddus-ghojamyarof.jpg Ismayiljan isayéf(ongdin birinchi), quddus ghojamyarof(ongdin ikkinchi) we bashqilar. 70-Yillar, almata.
RFA/Oyghan

Ötken esirning ikkinchi yérimidin bashlap qazaqistanda quddus ghojamyarof, ikram mesimof, nizamidin kibirof oxshash bir qatar ataqliq kompozitorlar yétilip chiqqan bolup, Uyghur milliy sen'itining, bolupmu Uyghur xelqining köp esirlik muzika sen'itining rawajlinishida muhim rol oynighan idi. Ular peqet qazaqistandila emes, belki sowét ittipaqi da'iriside, shundaqla Uyghur élidimu keng tonulup, öz waqtida éwgéniy brusilowskiy, axmét zhubanof, muqan tulébayéf, érkéghali raxmadiyéf qatarliq qazaqistanning tonulghan kompozitorlirining terbiyisini alghan hem ular bilen yéqindin arilashqan. Uyghur kompozitorliri öz eserliri bilen dunya medeniyitige munasip töhpisini qoshti.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan péshqedem ziyaliy zérip molotof bu heqqide mundaq dédi: “Eger ötmüshtiki ejdadlirimizning yaratqan muzikisini éytmighanning özide, kéyinki 20-esirning birinchi yérimidin bashlap, yeni öktebir inqilabidin kéyin, bashqa milletler qatarida Uyghur xelqimu zamaniwi türdiki muzikilarni yaratti. Muzika saheside dunyagha meshhur bolghan bizningmu wekillirimiz bar. Shularning biri quddus ghojamyarof bilen bille men yaxshi bilidighan ikram mesimof, nizamidin kibirof, ismayiljan isayéf, sélimaxun zeynalof, zeynullam sétekof we bashqilar bar.”

Öz waqtida ene shu quddus ghojamyarofning qolidin terbiyilinip chiqqan we hazirmu muzika ijad qilish bilen shughullinip kéliwatqan kompozitorlarning biri ismayiljan isayéftur. U ziyaritimizni qobul qilip, özining qandaq qilip kompozitor bolghanliqi hem buningda kimlerning asasliq rol oynighanliqini eslep, mundaq dédi: “Almatada iliya bextiya uchriship qélip, méni quddus ghojamyarofqa élip bardi. U méni yaxshi qobul qildi. U méning naxshilirim bilen tonushup, chong institutlarda, konsérwatoriyede oqushumni teklip qildi. Shuning bilen awghust éyida émtihanlarni tapshurdum. U yerde brusilowskiy, wélikanof we bashqimu kompozitorlar bar éken. Ular méni tingshap, kompozitorlar fakultétigha aldi. Quddus akining qolida sekkiz yil oqudum.”

I. Isayéf qurman'ghazi namidiki konsérwatoriyede oquwatqan yilliri muzika yézish bilen jiddiy shughullinidu hem köp waqitlarda ustazi quddus ghojamyarofning yardimige tayinidu. U ataqliq Uyghur yazghuchisi ziya semedining “Lashman” dramisini öz ijadiyitining deslepki qalighichi, dep hésablaydighanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: “Ziya aka ismayiljan isayéf muzikisini yazsa yaxshi bolatti dégen iken. Uyghur tiyatirining mudiri Uyghur mexpirof méni chaqirip, muzikisini yazamsen dep soridi. Men yazimen dédim. Quddus aka xushal boldi, men uni yazdim. ‛lashman‚ dramisining muzikisini yalghuz ziya aka tingshimidi, u yerde jamalidin bosaqof, xizmet abdullinmu bar idi. Axiri Uyghur tiyatirining artisliri öginip, bille tingshap, uni medeniyet ministirliqidin kompozitorlar kélip, maxtap, nahayiti yaxshi ötti.”

I. Isayéfning éytishigha qarighanda, bir ay waqit ötmeyla jamalidin bosaqof özining “Qaynam” sehne esirige muzika yézip bérishini iltimas qilghan, bu esermu shu chaghlarda exmetjan qadirof, rabik ismayilof oxshash alimlar teripidin yuqiri bahalan'ghan. I. Isayéf bügün'ge qeder Uyghur tiyatirida qoyulghan toqquz sehne esirige muzika yazghan. Kéyinki yilliri u asasiy jehettin balilar üchün muzika we naxshilarni yézish bilen shughullanmaqta.

U sözining axirida yene mundaq dédi: “Eger sen'etke kim yol échip berdi dégen soraq bolup qalghudek bolsa, men héchqandaq oylimastinla özümning anam déyeleymen. Némishqa? méning anam ene shu naxshilirini éytip, yürikimge singdürüwetti.”

Z. Molotof i. Isayéf hem uning ijadiyiti heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Isma'ilning bashqa kompozitorlardin bir alahidiliki, isma'il peqet naxshighila emes, uning asasen bizning muzika sen'itimizdiki roli uning nurghunlighan sehne eserlerge muzika yézishida boldi. Isma'il z. Semedi, h. Abdullin, j. Bosaqof, m. Zulpiqarof oxshash dramaturglarning eserlirige muzika yazghan insan. Shexsen men uning balilargha béghishlan'ghan naxshilargha muzika yazghanliqini yaxshi bilimen. Uning balilargha béghishlighan onlighan, uningdinmu jiq muzikiliq eserliri bar. Isma'il hazirmu yéshining bir yerge yétip qalghinigha qarimay, ünümlük emgek qilip kéliwatidu.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.