Уйғур мәдәнийәт көргәзмиси хәлқаралиқ иҗтимаий тәшкилатлар көргәзмисидин орун алди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2018-11-20
Share

11-Айниң 17-18-күнлири истанбулниң йеңиқапидики көргәзмә вә сәнәт залида ечилған 3-нөвәтлик хәлқаралиқ ислам дуняси иҗтимаий тәшкилатлар көргәзмисидә уйғур мәдәнийәт көргәзмисиму орун алди.

Мәркизи истанбулдики ислам дуняси аммиви тәшкилатлар бирлики вә түркийә халисанә бирләшмә фондиниң уюштуруши, истанбул шәһәрлик һөкүмәтниң қоллап-қуввәтлиши билән ечилған бу көргәзмә икки күн давам қилған болуп, көргәзмигә 40 дөләттин 130 тин артуқ иҗтимаий тәшкилатлар вә фондлар қатнашқан.

Бу көргәзмидә уйғурларға вакалитән шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити көргәзмә ачқан болуп, көргәзмидә уйғурларниң мәдәнийәт, өрп адәтлирини тонуштуруп, миллийчә кийим-кечәк, оғул-қизларниң чимән доппа вә һәр хил чалғу әсвабларни көргәзмигә қойған. Көргәзмигә йәнә уйғур дияриниң хәритиси, байриқи, вә йүсүп хас һаҗип билән мәһмут қәшқириниң, қәшқәр һейтгаһ җамәсиниң рәсимлири қоюлған.

Көргәзмидә уйғурларниң тарихи, мәдәнийити, дини, тили вә иҗтимаий һаяти тоғрисида йезилған китаб-журналлар һәқсиз тарқитилған. Униңдин башқа йәнә уйғурларниң һазирқи әһвали шундақла хитайниң җаза лагерлирини тақаш чақириқи вә лагердики милйонлиған уйғурларни қоюп бериш тоғрисидики тәшвиқат варақчилири тарқитилди.

3-Нөвәтлик хәлқаралиқ иҗтимаий тәшкилатлар көргәзмиси тоғрисида пикир баян қилған ислам дуняси иҗтимаий тәшкилатлар бирликиниң баш катипи алий қурт әпәнди ечилиш нутқи сөзләп, ислам дунясиниң тәқәззаси болған бирлик вә баравәрликниң бу хил көргәзмә паалийәтлири билән әмәлийлишидиғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: «ислам дунясиниң нурғун мәсилилири бар, әмма бирла чиқиш йолимиз бар, у болсиму бирлик, баравәрлик. Көргәзмигә 40 дөләттин 130 әтрапида иҗтимаий тәшкилатлар қатнашти. Бу көргәзмидә иҗтимаий тәшкилатлар оттурисида өз-ара һәмкарлиқ орнитиш, тонушуш, тәҗрибә алмаштуруш вә тәшкилатлар ара бир бири тоғрисида мәлуматқа игә болушни мәқсәт қилимиз,» деди.

Икки күн давам қилған бу көргәзмидә уйғур мәдәнийәт көргәзмиси зиярәтчиләрниң алаһидә диққитини тартти. Уйғур мәдәнийәт көргәзмисини түркийә яшлар вә тәнтәрбийә министири мәһмәт муһәррәм қассапоғли, истанбул шәһәр башлиқиниң баш данишмәни исмаил һәққитунч әпәнди, ислам дуняси иҗтимаий тәшкилатлар бирликиниң баш катипи ели қурт әпәнди қатарлиқ көп санда кишиләр уйғур көргәзмисини зиярәт қилди.

Уйғур мәдәнийәт көргәзмисини зиярәт қилған түркийә яшлар вә тәнтәрбийә министири мәһмәт муһәррәм қассапоғлиға һәмраһ болған ислам дуняси иҗтимаий тәшкилатлар бирликиниң баш катипи алий қурт әпәнди министирға уйғур көргәзмисини чүшәндүрүп мундақ деди: «һөрмәтлик министир әпәндим, бу мәзлум җуғрапийә шәрқий түркистан көргәзмисидур, көк байрақ билән түрк байриқи биргә қоюлупту, у йәр қийинчилиқта қалған бир райондур.»

Биз бу пурсәтни ғәниймәт билип, министирдин соал соридуқ. «Министир әпәнди, уйғурлар түркийәдин үмид күтүватиду, әмма түркийә немә үчүн сүкүттә туриду?» дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди: «түркийә күчләнгәндә мәсилә түгәйду, техиму яхши болиду, уларға аллаһ ярдәмчи болсун!»

Һүсәйин бай исимлик бир киши нәччә милйон уйғур хитайниң җаза лагерида наһәқ йетиватса, немә үчүн түркийә сүкүттә туриду дегән соалимизға җаваб берип мундақ деди: «түркийәдә 80-йилларда инсанлар бу мәсилини бәк қоллайтти, мәрһум әрбакан әпәндим бу мәсилини давамлиқ күнтәртипкә кәлтүрәтти. Һазирқи һөкүмәт сиясий сәвәбтин сүкүт қиливатқан болса керәк. Өз вақтида абдулһәмидханниң нәвриси шәрқий түркистанға берип дөләт қурушқа тиришқан иди, чүнки османли дөлити шәрқий түркистанни һеч қачан унтумиған. Бүгүнму унтумайду, рәҗәп таййип әрдоғанму унтумайду дәп қараймән.»

Биз йәнә бу көргәзмини ачқан шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтулла оғузханниң пикир қарашлирини алдуқ. Һидайәтулла оғузхан бу көргәзмини ечиштики мәқсити вә әһмийити тоғрисида тохталди вә тәшкилатларниң рәислиригә уйғурларниң мәсилилирини аңлатқанлиқини, тәшкилатлар билән мунасивәт орнатқанлиқини билдүрди.

Биз йәнә бу көргәзмини ечиватқан шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити аяллар бөлүминиң башлиқи мунәввәр өз уйғурханим билән сөһбәт елип бардуқ. Мунәввәр ханим бу көргәзмидә уйғурларни тонуштуруп мәдәнийәт көргәзмиси ачқанлиқини, уйғурларға алақидар китаб-журнал тарқатқанлиқини, хитайдики җаза лагерлири вә лагердики уйғурлар тоғрисида тәшвиқат вариқи тарқатқанлиқини, көргәзминиң күткинидәк яхши өткәнликини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт