Uyghurlarning qapaqtin yasalghan hüner-sen'et nemuniliri körgezme qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2017-12-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Gülnisem toxtibaqiyéwaning qapaqta yasap chiqqan ijadiyiti. 2017-Yili dékabir, almuta.
Gülnisem toxtibaqiyéwaning qapaqta yasap chiqqan ijadiyiti. 2017-Yili dékabir, almuta.
RFA/OYghan

Uyghurlarning milliy emeliy sen'itining qedimki dewrlerdin tereqqiy étip kelgenliki melum. Kündilik turmushta qollinilidighan her qandaq buyumlardin bedi'iy eserlerni yaritish, ularda xelqning tarixini, medeniyitini, hayat-turmushini gewdilendürüsh bügünki kündimu köpinche ressamlarni, hönerwenlerni qiziqturidighan, köpchilikning diqqitini tartidighan sen'et türliridin biridur. Shularning ichide qapaq medeniyiti alahide orunni igileydu.

Uyghurlarda qapaqni barangliq üstige élip östürüsh adetke aylan'ghan. Bu Uyghur élide we ottura asiyada keng taralghan en'ene. Qapaq kündilik turmushta su yaki chay quyush, ichish, her xil ozuq-tülüklerni saqlash üchün paydilinilidu. Buningdin tashqiri, u adem bedini üchün shipaliq ehmiyitimu bar ösümlük bolup hésablinidu.

Sen'etning bu türi hazir peqet ressamlarnila emes, belki emgek péni mu'ellimlirinimu qiziqturmaqta. Shularning biri almuta wilayitining panfilof nahiyisige qarashliq chong chighan ottura mektipining ustazi gülnisem toxtibaqiyéwadur. 3-Dékabir küni quddus ghojamyarof namidiki jumhuriyetlik akadémiyelik dölet muzikiliq komédiye tiyatirida uning tunji körgezmisi échildi.

Mezkur körgezmige gülnisem toxtibaqiyéwaning qapaqlardin yasap chiqqan 30 gha yéqin emgiki qoyulghan. Ularning ichide "Dostluq", "Meschit", "Qedimiy Uyghurlar", "Kakkuk", shox ördek" qatarliq eserlerni uchritishqa bolidu.

Murasimni achqan "Dunya art" zamaniwi sen'et gallériyesining mudiri hakimjan guliyéf qazaqistan Uyghur teswiriy sen'itining kéyinki yillarda yetken utuqliri, shuning bilen birge emeliy sen'et tereqqiyatidimu bezi ilgirileshlerning yüz bériwatqanliqini tekitlidi. U g. Toxtibaqiyéwaning kespiy ressam bolmisimu, Uyghurlarning qol hönerwenchilik sen'itige qiziqip, bu yönilishte köpligen eserler ijad qilghanliqini otturigha qoydi.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan gülnisem toxtibaqiyéwa özining bu sahege tasadipiy emes, belki baliliq waqtidin tartip qiziqqanliqini bildürüp, mundaq dédi: "Derislerde men tebi'iy matériyallar bilen ishleshni yaxshi körimen. Hashimjan qurbanofning ishlirigha nahayiti qiziqattim. 2008-We 2009-yillardin tartip yasawatimen. Ularning ichide ösümlükler, qushlar bar. Uyghurlarning köch-köch tarixigha harwa yasidim. Kélechekte Uyghur tarixigha köp muraji'et qilghum kélidu. Emgeklirimni yarkentte qastéyéf namidiki muzéygha qoydum".

"Örlé'u" wilayetlik mu'ellimlerning kespini mukemmelleshtürüsh institutining xadimi mahmutjan jelilofning éytishiche, mezkur institutta 800 ge yéqin mu'ellim qolhöner ishliri bilen shughulliniwatqan bolup, ular öz nöwitide oqughuchilarning oylash qabiliyitining ösüshige, medeniyetke, sen'etke bolghan muhebbitining küchiyishige alahide diqqet bölmekte. M. Jelilof g. Toxtibaqiyéwa oxshash Uyghur ustazlirining milliy alahidiliklernimu yorutup, ularni bashqa xelqlerge tonushturushta xizmet qiliwatqanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: "Almuta oblastining ustazliri oblastliq, jumhuriyetlik, xelq'araliq körgezmilerge qatnishidu. Uyghur ustazliri xelq'ara körgezmilerge qatniship, pexriy yarliqlarni élip keldi. Ular shu ishliri arqiliq bilim derijisini kötüridu, yaxshi utuqlargha yétidu. Bügün shularning biri gülnisem toxtibaqiyéwaning emgekliri körgezmige qoyuldi. Mushu körgezmige qatnashqan ruslan yüsüpof, erkin zulpiqarof, küresh zulpiqarof oxshash ressamlar buninggha yuqiri baha bériwatidu".

Uyghur nahiyisining awat yézisidiki hézim iskenderof namidiki ottura mektepning rus tili we edebiyati mu'ellimi gülwira toxtibaqiyéwaning déyishiche, yuqirida atalghan eserler we bashqilarning namliri biwasite aptor özi teripidin qoyulghan bolup, ularning her qaysisi öz alahidilikige ige. U mundaq dédi: "Hedemning bu ishliri mundaq bolidu dep oylimiduq. U emgeklirini öyde saqlidi. Peqet 'Uyghur awazi' arqiliq we hakimjan guliyéfning qollishi bilen bügünki künde körgezmisi boluwatidu. Uning emgekliri hemmisi qapaqtin yasalghan".

Qazaqistanda omumen qapaq medeniyiti tonulghan ressam, qazaqistan ressamlar ittipaqining ezasi hashimjan qurbanofning ijadiyitide alahide orun'gha ige. U bu sahede ötken esirning 80-yilliridin buyan ishlimekte. Ressamning qapaqni oyup we uninggha sizip yasighan eserliride Uyghur xelqining ötmüsh tarixi, milliy qehrimanlar obrazliri, yéza hayati teswirlen'gen. Emdi rasul musayéfmu shu sahege qiziqiwatqan yash ressamlarning biri. U qacha-qomuch, qapaq chömüch we bashqimu buyumlargha milliy neqish sélish bilen shughullanmaqta.

Toluq bet