Qazaqistan Uyghur tiyatirida "Sergerdan" sehne esiri qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2015-12-09
Share
Sergerdan-eseri-korunush.jpg Ataqliq yazghuchi turghan toxtemofning "Sergerdan" romani boyiche ishlen'gen sehne esiridin körünüsh. 2015-Yili 8-dékabir, almata.
RFA/Oyghan

8-Dékabirda almatada quddus ghojamyarof namidiki jumhuriyetlik dölet Uyghur muzikiliq komédiye tiyatirida ataqliq yazghuchi turghan toxtemofning "Sergerdan" romani boyiche sehne esiri tamashibinlar diqqitige hawale qilindi.

"Aq yéghin", "Wijdan azabi", "Nuzugum", "Sergerdan" romanliri we köpligen powést hem hékayiliri bilen keng kitabxan ammisigha tonulghan edibning mezkur sehne esiri uning 75 yilliqi munasiwiti bilen teyyarlan'ghan idi. Eserni sehnileshtürgen rézhissor "Hörmet" ordénining sahibi muhitjan hézimof, muzikisini yazghan "Medeniyet elachisi" belgisining sahibi alimjan toqayéftur.

Aldi bilen tiyatir artisi gülbahar nasirowa yazghuchining hayati we ijadiy pa'aliyiti heqqide qisqiche toxtalghandin kéyin, sehnige chiqqan qazaqistan yazghuchilar ittipaqi yénidiki Uyghur edebiyati kéngishining bashliqi exmetjan hashiri we sha'ir hem yazghuchi télman nuraxunoflar t. Toxtemofning köp milletlik qazaqistan edebiyati, jümlidin Uyghur edebiyatigha qoshqan töhpisini yuqiri bahalidi.

E. Hashiri mundaq dédi: "Bu xushalliq tügimeydighan xushalliq. Özining yazghuchisini, altun qelimini hörmetligen xelq siz bilen biz özimizmu hörmetlik dep hésablaymen."

E. Hashiri shundaqla turghan toxtemofning mezkur esirini sehnileshtürüsh teshebbusini kötürgen hem uni emelge ashurghan tiyatir artisliri, bolupmu rézhissor muhit hézimofqa rehmitini éytti. U yazghuchilarni mushundaq da'im hörmetlep, ularni eslep tursa, Uyghur xelqining héchqachan ölmeydighanliqini ilgiri sürdi hem qazaqistan yazghuchilar ittipaqi namidin merhumning ismini ebediyleshtürüshke köp küch chiqirip kéliwatqan uning repiqisi risalet hedige minnetdarliqini izhar qilip, turghan toxtemofning 102 yashliq anisi hénipem anigha sogha tapshurdi.

"Sergerdan" ötken esirning 50-we 60-yilliri türlük seweblerge köre qérindashlirini, dostlirini, ana-wetinini tashlap kétishke mejbur bolup, musapirliqqa muptilla bolghan Uyghurlarning hayatini hékaye qilidu.

Uning bash qehrimanliri sadiqjan bilen baratning qandaq qilip sowétqa chiqqanliqi, u yerde bashtin ötküzgen qiyinchiliqliri qiziqarliq épizotlarda eks étilgen. Bu bash rollarni tiyatirning yash artisliri muhidin warisof we xalmurat munarof oynighan.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan merhumning yéqin dosti proféssor turghanjan sopiyéf tiyatir sehniside qoyulghan bu eser toghriliq pikrini mundaq dep bildürdi: "Pütün Uyghur xelqi üchün intayin chong künlerning biri boldi. Xelqimizning söyümlük yazghuchisi turghan toxtemofning 'sergerdan' kitabi asasida Uyghur tiyatiri sehniside körsitildi. Zalda olturidighan, turidighan orun bolmay, buninggha qiziqish shunchilik yaxshi boldi. Tiyatir artisliri bu rollarni intayin yaxshi atqurup chiqti. Shuning üchün men yene bir qétim tiyatirning rehberlirige, bolupmu rézhissor hézimof muhitjan'gha köp rehmet éytqan bolar idim. Turghan maxtashqa özining hayat waqtida ige bolghan yazghuchilarning biri. Uning emgekliri xelq arisida yaxshi tarighan. 'sergerdan' dramisi buningdin kéyin tiyatirning qoyulumlar tizimidin orun alar dégen ümidim bar. Uyghurlarning yéziwatqan yazghuchiliri, sha'irliri köp. Hemmisi yaxshi dégen orunlarni éliwatidu. Biraq, méning oyumche, turghan toxtemof asasiy orunda turidu. Shunglashqa biz intayin xushalmiz we yene bir qétim Uyghur tiyatiri we artislargha özümning köp rehmitini éytimen."

Oyundin kéyin söz alghan turghanjan sopiyéf, "Atamura" neshriyati Uyghur rédaksiyisining bashliqi malik mehemdinof, alim alimjan hemrayéf, rézhissor muhit hézimoflar turghan toxtemofning ijadiy pa'aliyiti we uning insaniy xisletliri heqqide pikirlirini otturigha qoydi. Merhumning repiqisi risalet hede we oghli tughluqjan bolsa, pütkül méhmanlargha rehmet éytti.

Almatadiki "Atamura" neshriyati Uyghur rédaksiyisining bashliqi malik mehemdinofmu risalet hedining t. Toxtemofning eserlirini qayta neshr qilish boyiche élip barghan japaliq ishlirigha rehmitini éytip, bügünki weqedin alghan tesiratini mundaq dep bildürdi: "Japakesh xelqimizning köp esirlik tarixidiki qanliq sehipilerning birige béghishlan'ghan "Sergerdan" dramisi hemmimizni chongqur hayajan, qattiq héssiyatlar ilikide qaldurdi. Shuni ochuq tekitleshke toghra kéliduki, bügünki tangda seyyarimizde yüz bériwatqan weqeler, bimene urushlar, ipadilen'gen körünüshler, yeni dramining kirish qismi, xelqimizning qazaq diyarigha köchüp chiqishi we qelbi derya qazaqlarning Uyghurlarni quchaq échip qarshi élishi qatarliq körünüshler rézhissor muhit hézimofning tapqurluqidin, iqtidarining yene bir körünüshidin dalalet béridu. Drama dawamida yangrighan naxsha, sazlar qoyulum qimmitini téximu ashurghanliqi éniq. Démek bularni büyük yazghuchimiz t. Toxtemofning öz xelqige bexsh etken tengdashsiz muhebbitining yüksek pellide namayan qilinishi dep chüshinishimiz kérek. Shuning bilen mezkur eserning tiyatir sehniside qoyulushigha özining bibaha töhpisini qoshqan, dostluqning yarqin ülgisini namayish qilghan xelqimizning pexriy, merd-merdane, séxi-saxawetlik insani gérs aka islamofqimu özümning minnetdarliqini izhar qilmaqchimen. Memnuniyet bilen tekitleymenki, mezkur eser bizning edebiyatimizda, bolupmu uning ajralmas qismi bolghan dramatorgiye sahesidiki qolgha keltürülgen chong utuqlarning biri dep hésablaymen we bu eserning menggü ölmes eserler qataridin orun élip, dawamliq rewishte tiyatir sehniside qoyulidighanliqigha ishenchim kamil."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet