Turpan oymanliqidin dunya boyiche eng qedimqi ishtan bayqaldi

Muxbirimiz qutlan
2014-06-13
Share
uyghur-qedimiy-ishtan.jpg Turpan oymanliqidin tepilghan dunyadiki eng qedimiy ishtan
German Archeological Institute, M. Wagner


Arxé'ologiye sahesidikiler turpan oymanliqidin dunya boyiche eng qedimqi ishtanning bayqalghanliqini ilgiri sürmekte.

Melum bolushiche, 2003 - yili turpan wilayitining tuyuq yézisi tewesidiki yangxiy qedimiy qebristanliqi qézilip, qebrilerdin nurghun buyumlar tépilghan. Bu yil 5 - ayda xitay bilen gérmaniye arxé'ologliri mezkur qebristanliqtin qéziwélin'ghan kiyim - kécheklerni birlikte analiz qilghan. Buning ichide qurughan jesetlerning bedinidiki ikki dane ishtan ularning diqqitini chekken. Karbon 14 arqiliq élip bérilghan analiz netijiside bu ishtanlarning yil dewrining 3300 yilliq tarixqa ige ikenliki békitilgen.

Arxé'ologiye sahesidiki bu yéngi bayqash dunya ilim sahesidikilerni merkiziy asiya, jümlidin tarim oymanliqining qedimqi medeniyiti heqqide qayta oylinishqa chaqirghan.

Melumki, insanlarning atqa minish tarixining buningdin 4000 ming yillar ilgiri bashlan'ghanliqi qeyt qilinidu. Mutexessisler insanlar tarixidiki eng deslepki ishtanning atqa minish éhtiyajidin keship qilin'ghanliqini ilgiri süridu. Undaqta, tarim oymanliqida yashighan qedimqi ahaliler dunyada eng deslep ishtanni keship qilip, at üstidiki hayatqa maslashturghan kishilerdin hésablinamdu?

Amérikida yashawatqan Uyghur bilim ademliridin doktor qahar barat bu xil mumkinchilikni ilgiri süridu.

Alimlar ilgiri ishtanning insaniyet medeniyet tarixining kéyinki mezgilliride meydan'gha kelgen yéngiliq ikenlikini ilgiri sürüp kelgen. Yeni hazirghiche eng qedimiy dep qaralghan ishtanlardin birining népaldin bayqalghanliqini, uning 2400 yilliq tarixqa ige ikenlikini tekitlep kelgen. Halbuki, aldinqi yillarda Uyghur élining cherchen nahiyesidiki zaghunluq qedimki qebristanliqidin qéziwélin'ghan yung toqulma ishtanning 2800 yilliq tarixqa ige ikenliki élan qilin'ghan. Nöwette turpan oymanliqidiki qedimiy qebrilerdin bayqalghan bu ikki dane ishtan dunya ishtan medeniyitining tarixini yene 500 yil aldigha sürgen. Bu heqte pikir bayan qilghan doktor qahar barat buning, insaniyet medeniyet tarixida muhim ehmiyetke ige ikenlikini alahide tekitlidi.

Yalquntaghning jenubiy étikidiki yangxiy qedimiy qebriler topi hazirghiche Uyghur élidin bayqalghan eng chong qedimiy qebristanliqlarning biri hésablinidu. Cherchen zaghunluqtiki qedimiy qebrilerge oxshashla bu qebristanliqtiki qedimiy jesetlermu qurghaq muhitning tesiri bilen esli halitini buzmighan halda saqlan'ghan we qurup qalghan. 3300 Yilliq tarixqa ige ikki dane ishtan mezkur qebrilerge depne qilin'ghan 40 yashlar chamisiki ikki erning jesitidin yighiwélin'ghan. Mezkur qebridin yene qamcha, yaghachtin yasalghan éghizduruq, jeng paltisi we oqya qatarliq buyumlarmu tépilghan.

Xelq'aradiki mutexessisler ishtanning charwichi milletlerning ijadiyiti ikenlikini, Uyghur élidin bayqalghan eng qedimiy ishtanning yil dewrining insaniyet tarixida atning köndurülüsh tarixi bilen bir dewrge yéqinlashqanliqini alahide tekitlimekte.

Gérman mutexesisliri turpan oymanliqidin tépilghan ishtanni tekshürüp tetqiq qilmaqta
Gérman mutexesisliri turpan oymanliqidin tépilghan ishtanni tekshürüp tetqiq qilmaqta

Turpan oymanliqidin bayqalghan dunyadiki eng qedimqi ishtanning toqulush uslubi, rextining alahidiliki we bashqa konkrét belgiliri heqqide tetqiqat netijiliri hazirche yoruqluqqa chiqmidi.

Qahar barat ependi, turpan oymanliqidin yaki zaghunluqtin bayqalghan qedimiy kiyim - kéchek we ishtanlar toqulma sen'iti jehettin eyni waqitta dunyadiki ilghar toqulma sewiyesige wekillik qilidighanliqini, yene bir tereptin yerlik özgichilikke ige ikenlikini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet