Қирғизистан уйғурлири қирғизистан мустәқиллиқиниң 27-йилини қутлиди

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2018-09-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Иттипақ ансамбилиниң доппа уссули. 2018-Йили 31-авғуст, қирғизистан.
Иттипақ ансамбилиниң доппа уссули. 2018-Йили 31-авғуст, қирғизистан.
RFA/Féruze

31-Авғуст күни қирғизистан уйғурлири бу дөләттики қирғиз, өзбек вә башқа хәлқләр билән бирликтә қирғизистан мустәқиллиқиниң 27-йилини күтүвалди.

Бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилған сиясий пәнләрниң магистир намзати рәһимҗан һапизи қирғизистандики уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә тохтилип, мундақ деди: «бүгүн 31-авғуст күни қирғизистан өз мустәқиллиқиниң 27-йиллиқини нишанлаватиду. Бүгүнки байрам қирғизистан хәлқиниң әң чоң миллий байрими болуп һесаблиниду. Өткән 27 йил ичидә қирғизистан коммунистик реҗимидин қутулуп, дунядики мустәқил дөләтләр қатаридин орун алди. Ички вә ташқи сиясәтләрдә шундақла иқтисадий саһәләрдә өз мустәқиллиқини сақлиған һалда тәрәққий қиливатиду. Қирғизистан бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң бир әзаси сүпитидә дунядики һәрқайси мәмликәтләр билән болған сода, иқтисад, мәдәнийәт вә башқа саһәләрдики алақилирини йилдин-йилға кеңәйтмәктә. Қирғизистан мәркизий асия дөләтлири ичидә демократийәси әң күчлүк бир дөләт. Қирғизистанда йүздин артуқ милләт яшайду. Қирғизистандики милләтләр ичидә уйғурлар нопус җәһәттин төтинчи орунда туриду. Шуни тәкитләп өтүш керәкки, һазирқи қирғизистан җумһурийитидики уйғурлар башқа милләтләр билән бирликтә қирғизистан демократийәсидин толуқ бәһр елип, әркин яшап кәлмәктә. Бизниң уйғур тилидики«иттипақ» гезитимиз чиқиватиду. Гезитимиз сәһипилиридә вәтинимиз шәрқий түркистанда болуватқан қирғинчилиқ вәқәлири өз вақтида хәвәр қилиниватиду. Мана бу қирғизистандики мәтбуат әркинликиниң ярқин бир ипадиси. Буниңдин башқа йеқинқи йиллардин буян қирғизистан уйғурлириниң «иттипақ» җәмийити өз паалийәтлирини барғансери җанландуруп кәлмәктә.»

Игилишимизчә, нөвәттә қирғизистанда елип берилған һәр хил паалийәтләргә уйғурларму паал қатнашмақта. Қирғизистан мустәқиллиқиниң 27-йиллиқини қутлап җалалабад шәһириниң мәркизий мәйданида өткүзүлгән мурасимға уйғурларму актиплиқ билән қатнашти. Улар мурасимда өзлириниң миллий уссуллирини орундап, миллий таамлири вә мәдәнийәт буюмлирини көргәзмә қилди.

Мәлум болушичә,«интизар» ансамбилиниң гөдәкләр топи новопокровка йезисида қирғиз вә уйғур уссуллирини орундиған. Уйғурлар йәнә қирғизистан хәлқ бирләшмиси өткүзгән мубарәк консертиғиму паал қатнишип, уйғур миллий уссуллирини тамашибинларға тәқдим қилған. Уйғур җамаәтчилики йәнә өзлири турушлуқ кәң-булуң, қара балта, тоқмақ, белаводски катарлиқ йеза-шәһәрлиридә башқа милләтләр билән бирликтә миллий кийимлири билән маршқа қатнишип, сәһниләрдә уйғур уссулини ни орундиған.«Интизар» ансамбилиниң бәдиий рәһбири қәлбинур турдийева уйғур мәдәнийитиниң һазирқи тәрәққиятидики қийинчилиқлар тоғрисида тохтилип өтти.

Қирғизистан уйғурлири даим бу дөләттә өткүзүлгән алий дәриҗидики мурасимларға паал қатнишип, қирғизистандики милләтләргә вә дуняға уйғур мәдәнийитини тонуштуруп кәлмәктә. Улар йәнә «алтай көчмән қәбилилири», «йеңи йиллиқ президент байрами», «дуня көчмән оюнлири» қатарлиқ чоң типтики байрам вә мурасимларға қатнишип, өзлириниң миллий роһини намаян қилип кәлмәктә.

Қирғизистан оттура асиядики муһим бир дөләт болуп, тарихта бу дияр көплигән мурәккәп тарихий җәрянларға шаһит болған. 19-Әсирниң оттурилирида һазирқи қирғизистанниң шималий қисмидики қәбилиләр бир тәрәптин манҗур-хитай басқунчилириниң мудахилисигә учриса, йәнә бир тәрәптин қоқан ханлиқиниң бесимиға дуч кәлгән. 19-Әсирниң иккинчи йеримида оттура асияға қарап кеңәйгән чар русийә армийәси һазирқи қирғисзистан тәвәсидики җайларни ишғал қилған.

20-Әсирниң башлирида чар падишаһлиқи ғулиғандин кейин қирғизистан болшәвиклар һакимийитиниң идарисигә өтүп, оттура асиядики башқа иттипақдаш җумһурийәтләр қатарида совет иттипақиниң тәркибидин орун алиду. Шуниңдин кейинки 70 йил давамида қирғизистандики милләтләр совет иттипақиниң сиясий рамкиси ичидә өзлириниң һазирқи заман миллий кимликини шәкилләндүриду.

1991-Йили авғустта совет иттипақи йиқилиду. Шу йили 31-авғуст күни қирғизистан өз мустәқиллиқини елан қилиду. Буниң билән қирғизистанниң дөләтчилик тарихида йеңи бир сәһипә ечилиду.

Қирғизистан мустәқил болғандин кейин бу дөләттә яшаватқан һәрқайси милләтләрниң өз тил-йезиқи, диний-етиқади вә башқа һоқуқлириға толуқ әркинлик берилди. Алди билән қирғизистан хәлқ бирләшмиси тәшкил қилинип, һәрқайси милләтләрниң миллий кимликини, мәдәнийәт байлиқлирини вә өрп-адәтлирини қайтидин тәрәққий қилдурушқа йол берилди.

Қирғизистанда яшаватқан уйғурларниң нопуси қирғиз, өзбек вә оруслардин қалсила төтинчи орунда туриду. Гәрчә һөкүмәт саниқида қирғизистанниң җәнубий вилайәтлиридә уйғурларниң сани анчә көп болмисиму, әмма уйғурларниң өзи әмәлий нопус саниниң һөкүмәт саниқидин көп җиқ икәнликини илгири сүрүшмәктә.

Қирғизистандики уйғурларниң көп қисми 18-вә 19-әсирләрдә түрлүк тарихий сәвәбләр түпәйлидин уйғурларниң тарихий вәтини шәрқий түристандин көчүп чиққанлардур. 20-Әсирдин кейин, болупму сталин дәвридики миллий ассимилятсийә сиясити түпәйлидин қирғизистанниң җәнубий вилайәтлиридики уйғурлар шу йәрдики өзбек хәлқи билән арилишип, көп қисми өзбәклишип кәткән.

Җалалабад шәһиридики «иттипақ» җәмийитиниң актип паалийәтчиси, җалалабад вилайәтлик ақсақаллар кеңишиниң әзаси әлишир насирахуноф зияритимизни қобул қилип, мустәқил қирғизистанда, болупму қирғизистанниң җәнубий вилайәтлиридә уйғурлар өз ана тилини өгинишкә, өз миллий роһини көтүрүшкә башлиғанлиқини алаһидә тилға алди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт