Almutada tonulghan alim rabik ismayilof alemdin ötti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2018-06-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Tonulghan edebiyatshunas alim, neshriyatchi we jem'iyet erbabi merhum rabik ismayilof.
Tonulghan edebiyatshunas alim, neshriyatchi we jem'iyet erbabi merhum rabik ismayilof.
RFA/Oyghan

24-Iyunda almutada tonulghan edebiyatshunas alim, neshriyatchi we jem'iyet erbabi rabik ismayilof 83 yéshida alemdin ötti. 25-Iyunda sheherdiki yazghuchilar öyide merhum bilen xoshlishish murasimi bolup ötti. Uninggha qazaq we Uyghur ziyaliyliri, jem'iyetler wekilliri, yurt-jama'etchilik, merhumning a'ilisi, uruq-tughqanliri qatnashti.

Murasimni achqan qazaqistan yazghuchilar ittipaqi re'isining orunbasari bawurjan jaqip Uyghur edebiyatining, medeniyitining éghir judaliqqa uchrighanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Rabik aka qoligha qelem élip, mushu yazghuchilar jem'iyitini merkizide bolup, hayatini Uyghur edebiyatining rawajlinishigha béghishlighan adem. U 1934-yili 2-séntebirde emgekchiqazaq nahiyisining chélek yézisida dunyagha kelgen. Mektepni tamamlighandin kéyin tashkenttiki ottura asiya dölet uniwérsitétida bilim aldi. Andin u qazaqistan penler akadémiyesi til we edebiyat institutida ishlidi. 1963-Yildin bashlap 'mektep' neshriyatigha xizmetke yötkilip, korréktordin bash muherrir lawazimighiche ösüp, chong emgek qildi. U 1973-yili qazaqistan penler akadémiyisining edebiyat we sen'et institutida 'Uyghur sowét dramatorgiyesining shekillinishi we tereqqiyati' mawzusida doktor namzatliq dissértatsiyesini yaqilap chiqti. 1992-We 1997-yilliri jumhuriyetlik Uyghur medeniyet merkizini bashqurdi".

Bawurjan jaqipning éytishiche, rabik ismayilof bir qatar ilmiy monografiyelerning, Uyghur edebiyati we medeniyitining muhim mesililirige béghishlan'ghan 200din oshuq publistikiliq maqalilerning aptori iken. Bawurjan jaqip alimning öz waqtida Uyghur mektepliri üchün köpligen dersliklerni yazghanliqini, her xil saheler boyiche qabiliyetlik terjiman bolghanliqini ilgiri sürdi. U yene yazghuchilar ittipaqining bashqarmisi hemde katibati namidin pütkül Uyghur jama'etchilikige, merhumning uruq-tughqanlirigha teziye bildürdi we qazaqistan parlaménti aliy kéngishining ezasi, qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik milliy medeniyet merkizining re'isi shahimerdan nurumoftin, dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysadin teziye xéti kelgenlikini xewer qildi. 

Murasimda sözge chiqqan qazaqistan zhurnalistika akadémiyisining akadémiki yoldash azamatof, qazaqistan aptorlar jem'iyitining re'isi maral isqaqbay, tiyatirshunas proféssor exmetjan qadirof we bashqilar rabik ismayilofning qazaqistan ilim-penining, edebiyatining tereqqiyatigha qoshqan töhpisini, Uyghurlarning jem'iyetlik ishliridiki pa'aliyitini yuqiri bahalidi.

Merhumning sepdishi, neshriyatchi zérip molotofning éytishiche, rabik ismayilof 1963-we 1994-yillar ariliqida, yeni hörmetlik dem élishqa chiqquche "Mektep" neshriyatining Uyghur tehrirat bölümide emgek qilghan. Zérip molotof ziyaritimizni qobul qilip, rabik ismayilofning 30 yildin oshuq ömrini neshriyatqa, yeni Uyghur mektepliri üchün oqush qorallirini teyyarlashqa serp qilghanliqini tekitlep, mundaq dédi: "Men ishqa kirgen 1980-yilliri rabik 'mektep' neshriyatida bash muherrir, yeni Uyghur we rus tillirida chiqidighan oqush qorallirigha mes'ul idi. Rabik ishqa kelgendin tartip bu yerde chong bir kolléktip mewjut bolghan. Shu waqitlarda neshriyatta ikki Uyghur tehrirat bölümi bolghan. Til-edebiyat we ijtima'iy penler boyiche bir bölüm, matématika we tebi'iy penler boyiche yene bir bölüm. Bu bölümlerni sulayman ayupof we hézim nighmetoflar bashqurghan. Ular bilen yene 13 adem ishligen iken. Rabik Uyghur tilidiki dersliklerning süpetlik, zaman telipige layiq chiqishigha birdin-bir jawabkar adem bolghan dep bilimen."

Zérip molotof rabik ismayilofning peqetla alim, yazghuchi, tenqidchi süpitidila emes, belki jem'iyet erbabi rétidimu Uyghur jama'etchilikige yaxshi tonulghanliqini, uning uyushturushi bilen köpligen pa'aliyetlerning ötkenlikini bildürdi. 

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitétining oqutquchisi, edebiyatshunas gülnare awutowa rabik ismayilofning Uyghurshunasliq ilmide, shu jümlidin edebiyatshunasliq saheside köp yillar izden'genlikini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Ötken esirning 70-yilliridin bashlap Uyghur edebiyatshunasliqi yéngi basquchqa kötürüldi désekmu bolidu. Chünki, bu waqitta bu sahede murat hemrayéf, mehmud abduraxmanof, qurban toxtemofqa oxshash ismi köpchilikke yaxshi tonulghan alimlar ishlewatatti. Rabik akimu shularning qataridin orun aldi. U edebiyatimizda eng az tetqiq qilin'ghan dramatorgiye sahesi boyiche dissértatsiye yaqilap chiqti. Alim bu jehette 'Uyghur edebiyatini öginishning bezi mesililiri', 'izdinish yolida', 'zaman we qehriman', rus tilida 'Uyghur dramatorgiyesi' ge oxshash ilmiy monografiyelirini yoruqqa chiqardi. Buningdin tashqiri rabik aka ismayilof 'otluq musapiler', 'Uyghur drama eserliri' namliq toplamlarni, shundaqla kéyinki yilliri 'qelimini öz xelqige béghishlighanlar', 'isimliri untulmaydighanlar' we qazaqistan Uyghur sha'irlirining weten mawzusigha béghishlan'ghan 'hemmidin ela-weten' namliq kitablarni yoruqqa chiqardi."

Gülnare awutowa rabik ismayilofning Uyghur xelqining yene bir tonulghan perzenti, yazghuchi patigül sabitowa bilen uzun yillar dawamida bille ömür sürüp, bille xelqqe xizmet qilghanliqini, shundaqla yettisu Uyghurlirining béshidin ötken qanliq weqe "Atu" paji'esige deslep muraji'et qilghan ziyaliylarning biri ikenlikini, bu heqte onlighan maqaliler élan qilghanliqini ilgiri sürdi. 

Igilishimizche, rabik ismayilof qazaqistan xelqi assambléyesi kéngishining, qazaqistan yazghuchilar ittipaqining, xelq'ara qelemkeshler Uyghur kulubining ezasi. Uning xelq we dölet aldidiki xizmiti munasip bahalinip, qazaqistan aliy kéngishining, qazaqistan xelqi assambléyesining pexriy teqdirnamiliri, "Sana'etchiler, tijaretchiler we yéza igiliki xadimliri birleshmisi" ning "Ilham" mukapati bilen teqdirlen'gen. Rabik ismayilof shundaqla yene "Metbu'at elachisi" we "Qazaqistan ma'arip elachisi" dégen ataqlarghimu muyesser bolghan.

Toluq bet