Télman nuraxunof: méning roman ijadiyitimge abduréhim ötkür qatarliq yazghuchilar tesir körsetken

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2017-10-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Almutada sha'ir we yazghuchi télman nuraxunofning "Béhishtiki dozax" namliq romanining muqawisi.
Almutada sha'ir we yazghuchi télman nuraxunofning "Béhishtiki dozax" namliq romanining muqawisi.
RFA/Oyghan

Yéqinda almutada sha'ir we yazghuchi télman nuraxunofning "Béhishtiki dozax" namliq romani yoruq kördi. Mezkur kitab "Körkem" neshriyati teripidin neshr qilin'ghan bolup, hejmi 16 basma tawaqtin ibarettur. Qazaqistan Uyghur yazghuchisi télman nuraxunof özining romanchiliq ijadiyitige qedem tashlishida Uyghur edebiyatidiki meshhur namayendilerdin abduréhim ötkür, ziya semidi, zordun sabir we bashqilarning ijadiyetlirining ilham bolghanliqini bildürdi.

Télman nuraxunof qazaqistan Uyghur edebiyatining shé'iriyet we proza saheside ottuz yildin oshuq waqit ijad qiliwatqan kéyinki ewlad wekilidur. Yigirme yil ichide yazghuchining alte kitabi yoruq kördi. Hazir qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi télman nuraxunofning shé'ir we hékayiliri metbu'at sehipiliride üzlüksiz élan qilinip turmaqta.

Yazghuchining roman zhanrigha muraji'et qilishigha néme asas boldi?

Télman nuraxunof kéyinki yillarda Uyghur edebiyatining proza saheside ijad qiliwatqan edibler sanining xéli shalangliship qalghanliqini, ene shu boshluqni toldurush meqsitide bu zhanirgha muraji'et qilghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Roman'gha teyyarliq qilish waqtim 'sewda' namliq powéstimdin bashlandi dep oylaymen. U toplamgha ikki chong powést we hékayiler kirgen. Roman zhanirigha bolghan ötkel yaki köwrük ene shu powéstlardin bashlandi. Shundaqla méni bu roman zhanirigha qiziqturup kelgen bügünki turmushimiz, zamaniwi hayatimiz, shuningdin barliqqa kéliwatqan bibaha dunyalirimdin dep hésablaymen".

Télman nuraxunofning éytishiche, uning proza saheside ijad qilishida ataqliq yazghuchilar ziya semidi, yüsüp iliyas, turghan toxtemof alahide orunni igileydu.

T. Nuraxunof mezkur edibler bilen ular téxi hayat waqtida yéqindin ariliship, shu jeryanda ularni ustaz tutqanliqini bildürüp, yene mundaq dédi: "Ular bille 'yazghuchi' neshriyatida ishliduq. Men ularning hemme eserlirini qurmu-qur, betmu-bet oqughan, ular manga nahayiti chong ülge-ibret bolghan yazghuchilardin dep hésablaymen. Bolupmu turghan toxtemofning eserliri méni bekmu qiziqturidu. Men özümni uning shagirtliridin dep hésablaymen. Tarixiy wetinimizdiki yazghuchilirimizdin bolsa, zordun sabir bilen abduréhim ötkürning ijadiyiti méni bekmu qiziqturidu. Chünki ularda tariximizni eynen keltürgen bolsa, ikkinchidin, til bayliqimizni shu eserlerde bayqighili bolidu".

T. Nuraxunof eser parchiliri gézit sehipiliride élan qilin'ghandin buyan kitabxanlarning romanning "Béhishtiki dozax" dep atilishidiki seweb néme? dégen bu so'alni köp qoyghanliqini, pursettin paydilinip, shuni chüshendürüp ötüshni xalaydighanliqini bildürüp, mundaq dédi: "Birinchidin, roman qehrimanliri özimizning zamandashliri. Romanimda hayatimizning ijtima'iy, iqtisadiy mesililirini körsetküm keldi. Shu meqsitimge yettim dep oylaymen. Ikkinchidin, hazir, mesilen, qazaqistan jumhuriyitimiz béhish bir el: nahayiti bay, güzel, körkem döletlerning biri. Mana mushu béhishtek elde yashawatqan addiy puqralarning dozaqtek turmushini körsetküm keldi".

"Örlé'u" namidiki mu'ellimlerning kespini mukemmelleshtürüsh institutining xadimi, filologiye penlirining kandidat doktori ruslan arziyéf eserdiki qehrimanlarning éghir qiyinchiliqlar üstidin qazan'ghan jismaniy jehettiki ghelibiliridin köre, ularning eqil-parasiti, pak wijdani, qeyser qelbi arqiliq qazan'ghan ghelibilirining muhimraq ikenlikini körsitip, mundaq dédi: "Her qandaq jem'iyetning hayatidiki siyasiy, ijtima'iy, iqtisadi özgirishler xelq üchün nurghunlighan qiyinchiliqlarni élip kélidu. Sabiq kéngeshler élining sotsiyalistik iqtisadtin bazar iqtisadigha, mustebitlik dewridin ashkariliq dewrige ötüsh jeryanida xelqning béshi xélila ganggirap qaldi. Télman qazaqistan Uyghur edebiyatida deslepkilerdin bolup mushundaq jiddiy we muhim bir dewrning bedi'iy obrazini yaritishqa tirishqan. Shundaqla bu roman mezmunidin chirip ghulash aldida turghan sotsiyalistik jem'iyetning axirqi deqiqilirini hem mushu jumhuriyitimiz musteqilliqining shepisini körüshke bolidu".

Ruslan arziyéfning qarishiche, mezkur roman yéngiche pikir éytish, yéngiche obraz yaritish, qazaqistan jem'iyitidiki chigish ijtima'iy hadisilerni yéngiche bedi'iy özleshtürüsh meqsitide yézilghan bolup, eser aptorimu meyli shé'iriyet, meyli proza saheside bolsun, da'im yéngiliq yaritishqa intilip kéliwatqan yazghuchidur.

R. Arziyéf shundaqla bügünki künde oqurmenlerning adette ilgiri köpchilik méngip, topisi chiqip ketken, emma ishenchlik yoldin köre, téxi köpchilikning ayighi bésilmighan, oyman-chongquri köp, nishani roshen emes, tewekkülchiliki köp yolda méngishni ewzel köridighan yazghuchilarning eserlirini qiziqip oquydighanliqini otturigha qoydi. Uning pikriche, télman nuraxunofning esiri shu jehette muweppeqiyet qazan'ghan bügünki kündiki tunji romandur.

Toluq bet