Һөрлүккә төләнгән бәдәл: бир нәпәр уйғур шаһитниң шәрқий җәнуби асиядики қачқунлуқ һекайиси (4)

Мухбиримиз қутлан
2016.04.06
tayland-uyghur-balilar.jpg Тайланда тутуп туриливатқан уйғурлардин 4 яштики абдуллаһ абдувели кесәл сәвипи билән аләмдин өтти
RFA/Erkin Tarim

Түркийәниң қәйсәри шәһиридә туруп радиомиз зияритини қобул қилған, әмма нам-шәрипини ашкарилашни халимайдиған бир нәпәр уйғур шаһит өзиниң шәрқий җәнуби асиядики қечиш һекайисини мундақ башлиди:

‏- Биз тайландта бәш-алтә айчә туруп қалдуқ. Шу җәрянда тайланд сақчи тәрәпниң 400 дәк уйғур мусапирни тутуп лагерларға қамиғанлиқини аңлап турдуқ. Һәр җәһәттин еһтият қилишниң зөрүрлүкини һес қилдуқ. Шундақтиму күндилик һаятни давамлаштуруш үчүн һәрикәт қилишимиз, бир амал тепишимиз керәк иди. ююнуп-таринип, саяһәтчи шәклидә кийим кийип кочиларға чиқип турдуқ. Чүнки тайланд бир саяһәт дөлити болғачқа дуняниң һәр йәрлиридин кәлгән саяһәтчиләр көп икән. Шу сәвәбтин йүрүш-туруш вә кийим кечәклиримизни саяһәтчи посуниға охшитип кийип, паспортсиз йүрүвәрдуқ. Тайландтин башқа әлләргә кетиш мумкинчиликини тапалмиғачқа, ахири малайшияға бериш қарариға кәлдуқ.

Шундақ қилип, йәнә қачақ йоллар билән малайшияға қарап маңдуқ. 400 Нәччә қериндишимиз тутулуп қалған тайландниң җәнубидики орманлиқлардин йошурунчә өттуқ. Йенимизда чәтәлләрдики қериндашлар ярдәм қилған аз-тола пуллиримиз бар иди. Малайшия тәвәликигә өткәндин кейин “адәм қачақчилири” бизни үсти йепилған аптомобил билән елип маңди. Әпсуски, узақ өтмәйла аптомобиллар йол бойида тохтивалди. Биз уларниң немә үчүн тохтап қалғанлиқини сорисақ, башқа баһаниләрни көрситип маңғили унимиди. Көңлимизгә гуман чүшүп немә қиларимизни билмәй турсақ, алдимиздин туюқсизла сақчи машиниси пәйда болуп бизни қоршивалди. Шу минутларда андин “адәм қачақчилири” билән сақчиларниң тили бир икәнликини һес қилдуқ. Мән һаҗәткә киримән дегәнни баһанә қилип һаҗәтханида йенимдики әң ахирқи 1000 доллар пулни айиғимниң петики астиға йошурдум. 100 Доллар пулни айрип янчуқумға салдим. Сақчилар бизни айрим-айрим ахтуруп, янчуқимиздики пулларниң һәммисини еливалди. Биллә маңған бир қериндишимниң 2000 доллар пулини еливалди. Нөвәт маңа кәлгәндә янчуқумдики 100 долларни алди-дә, һәммә йеримни издәпму айиғим ичидики пулларни тапалмиди. Малайшия сақчилири бизни тутуп, һәммә пул-пүчәклиримизни мусадирә қилип қуп-қуруқ қилип қойғандин кейин, бизни ташлап кетип қалди.

Тайландниң җәнубий қисми мусулманлар райони болғачқа адәттә сәзгүр район һесаблинидикән. Қораллиқ сақчилар йол еғизлири вә муһим җайларни тинимсиз чарлап туридикән. Биз 3-4 тин болуп бөлүнүп меңип, аман-есән малайшия чеграсиға киргән болсақму, лекин малайшия сақчилири янчуқлиримизни пүтүнләй қуруқдап қойди. Малайшия гәрчә мусулман дөләт болсиму, лекин сақчилирида парихорлуқ еғиркән. Малайшияниң сақчи вә һөкүмәт хадимлирини қошна дөләт тайланд билән селиштурғанда мәлум пәрқләр мәвҗуткән. Мениң көзитишимчә, гәрчә тайланд буддист бир дөләт болсиму, лекин сақчи вә һөкүмәт хадимлириниң сүпити малайшиядин юқири икән.

Шундақ қилип малайшиядики мусапирлиқ һаятимиз башланди. Вақитниң өтишигә әгишип пулсизлиқ, моһтаҗлиқ вә мәниви җәһәттин қаттиқ қисилишқа учридуқ. Вақит қанчә узарғансери малайшиядин түркийә яки башқа әркин дөләтләргә кетишимизниң шунчә қийинлишип кетидиғанлиқини һес қилдим. Шуңа имканийитимниң йетишичә тәвәккүл қилишқа нийәт қилдим.

У, қечиш һекайисини мундақ давам қилди:

‏- Ахири 300 долларға бир данә сахта түркийә паспорти сетивалдим. Қешимда қалған бар-йоқ пуллиримниң һәммисини йиғиштуруп истанбулға учидиған айропилан белитини алдим. Бу мениң һиҗрәт сәпиридики әң ахирқи дәсмайәм шундақла тәвәккүл қилип беқиш йолидики ахирқи урунушум иди!... Шундақ, аллаһқа тәвәккүл қилип, куалалампур хәлқара айродромиға қәдәм бастим. Мән шу минутларда әгәр паспорт контролидин ама-есән өтүп кетәлисәм, әркин дуняға пәрваз қилидиғанлиқимни, әгәр тутулуп қалған тәқдирдә малайшия түрмисигә ташлинип, хитайға қайтурулуш хәвпидин вақитлиқ болсиму сақлинип қалидиғанлиқимни ойлидим. Бу ойлирим маңа тәсәлли вә күч бәрди.

‏Әпсуски, паспорт контролида қолумдики сахта түркийә паспорти компютерға сүркилиши биләнла сигнал берип сахтилиқи билинип қалди. Сақчи мени бир ишханиға башлап кирип, бирнәрсиләрни сориди. Мән чүшәнмидим дәп баш чайқап турувалдим. Ахири сақчи башлиқи қолумдики айропилан белитини йиртип икки парчә қилип паспорт билән биллә қолумға тутқузуп қойди һәмдә сиртқа чиқиривәтти. Мән уларниң мени түрмигә салмиғанлиқиға һәйран болдум. Қандақ қилишим керәк? бу йәрдә лағайлап йүрсәм болмайтти. Удулумдики бир компютер алдида бешиға яғлиқ салған бир малайшиялиқ қизниң олтурғанлиқини көрдүм. Ичимдә аллаһға ялвурдум, асанлиқ беришни тилидим. Мән қизниң алдиға берип “әссаламуәләйкум!” дәп салам бәрдим вә: “белитим еһтиятсизлиқтин йиртилип кәтти!” дедим. Қиз қолумдики паспорт билән йиртиқ беләтни елип бир қариғандин кейин, худди һәммини чүшәнгәндәк маңа йениккинә бир күлүмсириди-дә, айропиланға чиқиш картисидин бирни бәрди. Көз алдимда мөҗизә йүз бәргәндәк турупла қалдим. Қиз инглизчә сөзләп: “тез болуң, һазир саәт 12:00 ниң айропилани учиду!” деди.

‏Мән дәрһал һаҗәтханиға кирип кийимимни йөткидим-дә, паспорт контролиға иккинчи қетим бардим. Әпсус, паспортум компютерға тегиши билән йәнә сигнал бәрди. Әтрапқа бәш-алтә сақчи йиғилип, малай тилида бирнемиләрни дейишкили турди. Ичимдә аллаһдин асанлиқ тиләп тохтимастин дуа қилип турдум. Шу арилиқта яғлиқ салған бир аял сақчи пәйда болди. Бәлким башлиқи болса керәк. У юқири авазда маңа бирнемиләрни деди-дә, паспортумға тамға басти. Мән шу минутта паспортумға қара тамға бесилип, иккинчи қетим рәт қилинғанлиқимни һес қилдим. Һалбуки, аял сақчи мениң айропиланға чиқидиған тәрәпкә меңишимни ишарәт қилди. Мән мәңдигән петим ичигә кирдим. Оңумму яки чүшүмму билмәймән, паспорт контролидин өтүп кәткән идим. Аллаһға тохтимай дуалар қилип һәмдусанилар ейттим!...

Айропилан күтүш залидин пойизға чиқип бираз маңғандин кейин андин учушқа тәйярлинип турған айропиланниң қешиға баридикәнмиз. Пойиздин чүшүп, айропилан шотисиға дәссәй дәп турсам малайшия истиғбаратиниң икки нәпәр алаһидә хадими туюқсиз алдимда пәйда болуп мени тости. Бәдинимдин муздәк тәр чиқип кәтти. Улар мениң паспортумни көрүп униң сахта икәнликини ейтти. Вуҗудумдики ахирқи күч-мағдурумму ғайиб болди. Шу минутларда аллаһдин башқа һеч бир йөләнчүкүм вә башпанаһимниң йоқлуқини һес қилдим. Улар бир һазадин кейин мәндин: “сиз мусулманму?” дәп сориди. Мән “әлһәмдулилла, мусулманмән!” дедим. Улар гәп-сөз қилмастин мениң айропиланға чиқишимни ишарәт қилди. Аллаһға шүкриләр ейтип айропиланға чиқтим. Бу тасадипийлиққа қараң! айропиланда тайланд вә малайшиядики мушәққәтлик қачқунлуқ кәчүрмишлиридин кейин ишлири тоғрилинип түркийәгә учқан 89 нәпәр уйғур қериндишимиз бар икән. Мәнму уларниң бири болуп қошулдум. Айропилан һаваға көтүрүлди. Шәрқий җәнуби асия дөләтлиридә йилларчә тартқан мушәққәтлик күнлиримиз, инсан тәсәввур қилғусиз дәриҗидики қачқунлуқ кәчүрмишлиримиз арқимизда қәп қалди.

(Түгиди)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.