“Sherqiy türkistan: Uyghurlarning heqiqiy dunyasi” namliq kitab teywende yoruq kördi (1)

Muxbirimiz qutlan
2016.09.20
sherqiy-turkistan-uyghurlarning-heqiqiy-dunyasi.jpg “Sherqiy türkistan: Uyghurlarning heqiqiy dunyasi” namliq kitabning muqawisi.
RFA/Qutlan

Uyghurlar wetinide Uyghurlarning milliy mewjutluqi we heqqaniy heq-hoquqliri yolidiki küreshliri künsayin küchiyiwatqan, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatlirining siyasiy pa'aliyetliri barghanséri kölemlishiwatqan bir peytte xelq'ara jem'iyetning Uyghurlarning hazirqi ré'al ehwali, küresh tarixi we ularning milliy iradisini yorutup béridighan kitablargha éhtiyaji tughulmaqta.

Shu wejidin yéqinda teywendiki “Awan'gart” neshriyati neshr qilghan “Sherqiy türkistan: Uyghurlarning heqiqiy dunyasi” namliq yéngi kitab Uyghur mesilisige qiziqquchilarning diqqitini qozghimaqta.

Undaqta, teywende yoruq körgen Uyghurlar heqqidiki bu kitabta zadi némiler bayan qilin'ghan? mezkur kitab kim teripidin yézilip qandaq bir qandaq shara'itta yoruq kördi? teywendiki “Awan'gart” neshriyatining mezkur kitabni neshr qilishtiki chiqish nuqtisi shundaqla mezkur kitabta ilgiri sürülgen yéngiliqlar zadi néme?

Bu heqte radi'omiz ziyaritimizni qobul qilghan amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependi yuqiriqi bir qatar so'allar heqqide anglarmenlerge uchur berdi. Ilshat hesen ependi mezkur kitabning teywende neshr qilinish jeryanidin toluq xewerdar bolup, u aldi bilen bu kitabning xitay chong quruqluqida Uyghur tarixigha eng qattiq cheklime qoyuluwatqan bir peytte teywende yoruq körgenlikini alahide tekitlidi.

Mezkur kitab hür tengritagh texellusluq aptor teripidin xitay tilida yézilghan bolup, teywen we xongkongda ishlitilidighan addiylashturulmighan kona xitay yéziqida neshr qilin'ghan.

Bu kitab 10 babtin teshkil tapqan bolup, deslepki ikki babida xitaylar shinjang dep atawatqan bu zémindiki milletler we bu tupraqning xitay xeritisige qachan we qandaq shara'itta kirip qalghanliqi heqqide bayan bérilgen.

Kitabning asasliq mezmuni shimaliy militaristlar hökümiti, gomindang we xitay kompartiyisi hökümranliqi dewridiki Uyghurlarning milliy qutulush küreshliri yorutulghan. Axirqi ikki babida chet'ellerdiki Uyghur teshkilatlirining pa'aliyetliri we xitaylarning “Jungxu'a birliki” nezeriyisi asasidiki xitay milletchiliki heqqide mulahiziler élip bérilghan.

Ilshat ependi mezkur kitabning nöwettiki muhim ehmiyiti we Uyghur dewasini chüshinishtiki ré'al qimmiti heqqide öz qarashlirini bayan qildi.

“Awan'gart” neshriyatining mezkur kitab heqqidiki tonushturushida mundaq déyilgen: “Bu kitab xitay tili dunyasida birinchi qétim “Jungxu'a birliki” idiyisidin mustesna halda Uyghurlarning nuqtisidin sherqiy türkistanning tarixi, medeniyiti we siyasiy muhiti sherhlen'gen muhim eserdur.” bu heqte pikir bayan qilghan ilshat hesen ependimu bu nuqtini alahide tekitleydu. U, gerche bu kitabni mukemmel dégili bolmisimu, emma Uyghur tarixining xitay tili dunyasida “Sherqiy türkistan” dégen nam bilen sherhlinishining bir bashlinish nuqtisi bolup qalghusi, dep körsetti.

Mezkur kitabning asasliq nuqti'inezer, yeni kitabtiki yéngiliqlar heqqide pikir bayan qilghan ilshat ependi, aldi bilen mezkur kitabta “Sherqiy türkistan” dégen namining Uyghurlar wetini üchün hem tarixiy hem qanuniy nam ikenlikini sherhlep körsetkenlikini tilgha aldi.

Mezkur kitabning ikkinchi bir yéngiliqi heqqide toxtalghan ilshat ependi, bu kitabning xitay tili dunyasida Uyghur tarixi boyiche, bolupmu 20-esirde Uyghurlar wetinide qurulghan ikki qétimliq sherqiy türkistan jumhuriyiti tarixining Uyghurlar közidin yorutulghanliqini ilgiri sürdi.

Ilshat ependi axirida mezkur kitabning Uyghurlarning heqiqiy dunyasini xitay tili dunyasigha sherhlep körsetken bir eser bolup qalidighanliqini, téximu éniqraq éytqanda, Uyghurlar özi heqqidiki éytimini xitay démokratliri arqiliq xitay xelqige yetküzüshtiki bir bashlinish bolup qalidighanliqini tekitlidi.

Mezkur kitabning aptori, uning qandaq qilip teywende yoruq körgenliki shundaqla “Awan'gart” neshriyatining mezkur kitabni neshr qilishtiki chiqish nuqtisi qatarliq mesililer heqqide kéyinki programmimizda dawamliq melumat anglaysiler.

(Dawami bar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.