Америка дөләт мәҗлисидә уйғур мәдәнийәт кәчлики өткүзүлди

Мухбиримиз әзиз
2018-03-06
Share
Amerika-dolet-mejliside-uyghur-medeniyet-kechliki.jpg Америка дөләт мәҗлисидә уйғур мәдәнийәт кәчликигә тизилған буюмлар. 2018-Йили 5-март, вашингтон.
RFA

5-Март күни кәчқурун америка дөләт мәҗлисидә уйғурларниң мәдәнийәт өрнәклири көргәзмиси вә бу һәқтики муһакимигә беғишланған мәхсус кәчлик йиғилиш өткүзүлди. Йиғилишқа вашингтон шәһири вә қошна штатлардин кәлгән бир қисим уйғурлар һәмдә бир қисим дөләт мәҗлиси әзалири қатнашти. Йиғинда сөз қилғучилар уйғурлар җәмийити нөвәттә дуч келиватқан еғир вәзийәт һәққидә мәхсус тохталди һәмдә бу әһвални дуняға техиму яхши аңлитиш зөрүрлүкини тәкитлиди.

Уйғурлар дияридики сиясий вәзийәт күнсери еғирлап, дунядики һәрқайси ахбарат васитилириниң қизиқ нуқтилиридин болуватқан әһвалда уйғур америка бирләшмиси вә америка дөләт мәҗлиси қармиқидики "том ләнтос инсан һәқлири комитети" бирликтә 5-март күни уйғур мәдәнийәт кечилики өткүзди.

Мәзкур паалийәт үчүн аҗритилған йиғин зали кәч саәт бәштила меһманларға лиқ толди. Залниң бир тәрипидики көргәзмә үстилигә тизилған уйғур мәдәнийитидики символлуқ амиллардин болған уйғур чалғу әсваблири, қол-һүнәр буюмлири, май бояқ рәсимләр тәбиий рәвиштә уйғур мәдәнийити һәққидә җанлиқ вә әмәлий учурлардин мәлумат бәрсә, тамдики чоң екранлиқ телевизорда қайтиланма шәкилдә көрситиливатқан көплигән рәсимләр уйғурлар һаятиниң охшаш болмиған саһәлирини рошән намайәндә қилмақта иди. Залниң йәнә бир тәрипигә болса виригинийә, мариланд вә башқа җайлардики уйғур аилилири түҗүпиләп тәйярлиған рәңгарәң вә ләззәтлик уйғур таамлири рәт-рети билән тизилған иди.

Паалийәт риясәтчиси, вашингтон шәһиридики уйғур адвокат нури түркәл алди билән бүгүнки паалийәтниң тәшкиллиниши һәмдә буниң мәқсити һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди. Шуниң билән биргә бүгүнки паалийәтниң рәңгарәң уйғур таамлиридин зоқ елиш билән биргә уйғур җәмийити нөвәттә дуч келиватқан сиясий бастурушлар вә алақидар бесимлар һәққидә муһакимә йүргүзүш икәнликини, буниң үчүн көплигән шәхсләрниң тәклип қилинғанлиқини тәкитлиди.

Арқидин нури түркәл бүгүнки паалийәтниң алди билән америкиниң дөләт марши вә "шәрқий түркистан марши" билән башлинидиғанлиқини ейтип, көпчиликни һөрмәт йүзисидин орунлиридин турушқа тәклип қилди.

Шуниңдин кейин паалийәтниң күнтәртипи бойичә америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән сөзгә чиқип, ечилиш нутқини сөзлиди. У нуқтилиқ қилип бүгүнки йиғинға қатнашқан д у қ ниң рәиси долқун әйсаға, шуниңдәк америка дөләт мәҗлиси вә том ләнтос инсан һәқлири комитетидин кәлгән алаһидә меһманларға өз тәшәккүрини билдүрди. У сөзиниң давамида уйғурлар дияридики сиясий вәзийәтниң һазир толиму хәтәрлик бир һалға келип қалғанлиқини, болупму ши җинпиң һакимийәт бешиға чиққандин буян уйғурлар диярида "етник тазилаш" ниң кәң көләмдә иҗра болуватқанлиқини, шуңа бундақ һалқилиқ әһвалда чәтәлләрдики барлиқ уйғурлар һәмдә уйғурларниң достлири болған барчә һакимийәт системилириниң сүкүтни бузуп ташлиши лазимлиқини билдүрди.

Арқидин сөзгә чиққан дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң мудири өмәр қанат нөвәттә пүткүл уйғур дияриниң исми-җисмиға лайиқ "сақчи дөлити" гә айлинип болғанлиқи, болупму чен чуәнго уйғурлар дияриға партийә секретари болуп йөткилип кәлгәндин кейин әң илғар пән-техника васитилиридин пайдилинип уйғурларни қаттиқ контроллуқ вә назарәт астиға алғанлиқи, нәтиҗидә һазир "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" намидики лагерларниң шиддәт билән көпийиватқанлиқи, шуниң билән биргә хитай һөкүмитиниң "тәрбийәләш" ниң сиртидики барлиқ уйғурларни мәдәнийәт җәһәттә толуқ хитайлаштуруштәк мәдәнийәт қирғинчилиқини мәҗбурий вә ашкара иҗра қиливатқанлиқини баян қилди. У сөзиниң ахирида навада дуня җамаити уйғурлар дуч келиватқан мәдәнийәт қирғинчилиқиға давамлиқ сүкүт қиливәрсә буниң пүткүл уйғур миллитиниң һалакитигә сүкүт қилғанлиқ болидиғанлиқини, шуңа америка һөкүмити вә явропа дөләтлириниң хитай һөкүмити иҗра қиливатқан бу вәһшийликләргә қарита хитай һөкүмитигә бесим ишлитиши лазимлиқини алаһидә тәкитлиди.

Бүгүнки паалийәтниң муһакимә қисмиға қатнашқанлар арисида чәтәлләрдә чоң болған уйғур яшлириниңму муәййән салмақни игилиши йиғин әһлини толиму сөйүндүрди. Әнә шундақ яшлардин ирадә кашғәри өзиниң америкида өсүп йетилиш җәрянида өзигә охшаш яшларни һәқиқәтәнму "тәләйлик" дейишкә болидиғанлиқини, өзлириниң америка туприқида адаләт, баравәрлик вә инсанлар бәһримән болушқа тегишлик әң әқәллий һәқ вә һоқуқларниң немиликини чүшәнгәнликини, шуниң билән биргә бу җәрянда өзлириниң уйғур кимлики чүшәнчисини һәмдә дуняға буни билдүрүштики мәҗбурийәтлирини һес қилип йәткәнликини баян қилди.

Ирадәгә охшаш уйғур яшлиридин йәнә бири, мәхсус бу қетимқи паалийәт үчүн австралийәдин учуп кәлгән шәһризат ғәйрәтму сөз қилип көпчиликниң қизғин алқишиға еришти. У өзиниң шәхсий кәчүрмишлиригә бирләштүргән һалда чәтәлләрдики уйғур яшлири дуч келиватқан уйғур кимлики кризиси һәмдә буниңға алақидар мәсилиләр һәққидә мәхсус тохталди. У нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғурлар диярида уйғур яшлирини хитайлаштуруш, шу арқилиқ уларниң уйғур миллий кимликини инкар қилишиға йол ечиш үчүн бар күчини ишқа селиватқанлиқини, чәтәлләрдики уйғурларниң болса билип-билмәй өзлири туруватқан мәмликәтләрниң мәдәнийитигә сиңип кетиватқанлиқи, буниң билән муһаҗирәттики ата-аниларниң буниңдин толиму тәшвишкә чүшүватқанлиқини баян қилди. Шуниңдәк йәнила аилә тәрбийәси, уйғур тарихиға даир китабларни оқуш, австралийәдики мәктәп муһити һәмдә өзиниң тиришчанлиқи қатарлиқ амилларниң ярдимидә ахири өзиниң уйғур кимликини қайтидин тепивалғанлиқини баян қилиш арқилиқ муһаҗирәттики уйғур яшлириниңму әркинлик вә башқа көплигән пурсәтләргә тоюнған муһаҗирәт муһитида буни тамамән қилалайдиғанлиқини һәмдә шундақ қилиши лазимлиқини тәкитлиди.

Шуниңдин кейин америка авам палатасиниң әзаси җеймис мекговерн сөз елип, өзи рәислик қиливатқан "том ләнтос инсан һәқлири комитети" ниң мушу қетимқи паалийәткә иштирак қилған һәр бир шәхс билән изчил түрдә инсан һәқлирини қоғдаш йолида һәмкарлишип маңидиғанлиқини ейтти. У өзиниң бүгүнки муһакимә нутуқлиридин бәкму тәсирләнгәнликини ейтқач, булардин нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қандақ зулум селиватқанлиқини йәнә бир қетим рошән көрүвалғили болидиғанлиқини ейтти. У ахирида бу хил һаләткә хатимә бериш үчүн өмлүктә иш көрүш, шу арқилиқ һәммила тәрәпниң авазини аңлитиш, шунчә сүлкәтлик уйғур мәдәнийитини шундақ оңайла йоқ қиливетишкә йол қоймаслиқ икәнликини, буниң һәрқандақ милләтниң түплүк һоқуқлиридин икәнликини тәкитлиди.

Шуниңдин кейин д у қ ниң рәиси долқун әйса, ләнтос инсан һәқлири вә адаләт вәхпиниң рәиси катрина ләнтос қатарлиқлар сөз қилип уйғурлар бир тарихий кризисқа дуч келиватқан бир пәйттә өзлириниң барлиқ күчләрни сәпәрвәр кәлтүрүп, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан етник вә мәдәнийәт җәһәтләрдики йоқитиш һәрикитини тосушқа тиришидиғанлиқини билдүрди.

Шуниңдин кейин меһманлар һәмдә паалийәткә иштирак қилғучилар һәрқайси уйғур аилилири халис тәйярлап кәлгән уйғур йемәклиригә еғиз тәгди һәмдә өзара қизғин сөһбәтләрдә болди.

Америкидики актип уйғур паалийәтчиләрдин рошән аббас бу қетимқи уйғур мәдәнийәт кечиликини тәшкилләштә зор күч сәрп қилған шәхсләрниң бири. У паалийәт арилиқида зияритимизни қобул қилип, өзлириниң немә үчүн мушундақ бир паалийәтни уюштуруш қарариға кәлгәнлики һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди.

Ахирида америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән зияритимизни қобул қилип, бу қетимқи паалийәтниң нөвәттики вәзийәттә зор иҗабий қиммити барлиқини муәййәнләштүрди.

Бу қетимқи паалийәткә йирақ җайлардин кәлгән меһманлар қатарида америка уйғур бирләшмисиниң һулини салғучилардин пешқәдәм устаз ғуламидин пахта ака, хәлқараға тонулған теббий дора пәнләр алими, уйғур академийәсиниң пәхри рәиси ришат аббас, ню-йорк шәһиридики коломбийә университети теббий мәркизидин доктор мәмәт имин, канаданиң едмонтон шәһиридин кәлгән мукәррәм ханим вә униң аилисидикиләр, шуниңдәк мәхсус австралийәниң сидней шәһиридин мушу паалийәт үчүн кәлгән айнур һашим һаҗи қатарлиқ меһманларниң көзгә челиқиши уйғур җамаитиниң һәрқачан һәмдәртлик билән иш қилалайдиған роһини йәнә бир қетим намаян қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт