"Türk dunyasi en'eniwi tenterbiye pa'aliyiti" de Uyghur medeniyiti körgezme qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2018-05-14
Élxet
Pikir
Share
Print

Dunya en'eniwi tenterbiye fédiratsyesining uyushturushi bilen istanbulning yéngiqapi meydanida échilghan "Türk dunyasi en'eniwi tenterbiye pa'aliyiti" de Uyghur medeniyiti tonushturulup körgezme échildi. Bu qétimliq pa'aliyette "Sherqiy türkistan yashlar we medeniyet jem'iyiti" körgezme échip, Uyghur medeniyitini tonushturdi.

9-Maydin 13-mayghiche 5 kün dawam qilghan bu pa'aliyet 13-may küni kechte mukapat tarqtish bilen axirlashti. Bu yil 3 qétimliqi ötküzülgen bu pa'aliyetke türk dunyasi we bashqa döletlerdin bolup, jem'iy 43 dölet we rayondin kelgen kishiler qatnashti.

Türk dunyasi, bolupmu ottura asiya we anatoliyege xas tenterbiye pa'aliyetlirini ötküzüsh asas qilin'ghan bu féstiwalda en'eniwi türk tenheriket pa'aliyetliri we türklerning ijtima'iy hayat körünüshliri namayan qilin'ghan körgezmiler échildi. Qilichwazliq, at beykisi, oghlaq tartishish, at üstide maharet körsitish, oqya étish, chélishish qatarliq 19 xil en'eniwi milliy tenterbiye musabiqiliri ötküzüldi.

Pa'aliyet meydanigha kigiz öyler we chidirlar tikilgen bolup, türkiy xelqlerning her biri üchün birdin chédir öy ayrilip, ularning milliy medeniyetliri tonushturuldi. Uyghur, qazaq, qirghiz, özbék, türkmen, tatar we türk qatarliq xelqlerning wekilliri ayrim-ayrim chidirlarda k'örgezme achti.

Uyghurlargha ayrilghan chédirda "Sherqiy türkistan yashlar we medeniyet jem'iyiti" Uyghur medeniyitige alaqidar körgezme achti. Mezkur chédirgha ay-yultuzluq kök bayraq ésilghan bolup, "Sherqiy türkistan" dégen chong xetler alahide közge chéliqatti. Körgezmige Uyghur milliy kiyim kéchekliri, er‏-ayalche doppilar, chapan we könglekler, yémek-ichmeklerdin sangza, nan, péchine qatarliq yémeklikler, chalghu eswablar we chilapcha-aptuwa qatarliq her xil milliy buyumlar qoyulghan idi. Uyghur medeniyet chidiri aldida Uyghur yashliri sama ussuli oynap, kishilerning diqqitini tartti we alqishqa érishti.

Pa'aliyet meydanida yene "Uyghur méhman réstorani" mexsus ta'am teyyarlap, her küni nechche ming kishilik Uyghur polusi we tonur kawipini heqsiz tarqatti. Uyghur polusi polu kishilerge bekmu tétip ketkechke, kishiler polu yéyish üchün uzun sep bolup ketti. Uyghur ustamlar chong hejimlik sherqiy türkistan bayriqini üch orun'gha ésip, polu tarqatti. Muxbirlarmu "Türkistan polusi bek temilik iken," dégen mezmunda xewerler tarqatti.

5 Kün dawamlashqan türk dunyasi en'eniwi tenterbiye we medeniyet pa'aliyitining yépilish murasimida dunya en'eniwi tenterbiye fédratsiyesining re'isi, türkiye jumhur re'isining oghli bilal erdughan söz qilip, "Bir medeniyetni bashqa bir medeniyetning bésimi astida qaldurup, uning yoqilishigha seweb bolush-insaniyetning tebi'itige zit herikettur. Bu qilmish emeliyette tinchsizliqning uruqini tériydu," dédi.

U mundaq dédi: "Bizler netije étibari bilen ming yildin artuq bir jeryanida ottura asiyadin anatoliyige kelduq. Bu yerni özimiz üchün weten tuttuq. Biz hem yiltizimiz hésablan'ghan ottura asiya medeniyitining, hem anatoliyining olturaq medeniyitining hem shundaqla ötmüshtiki balqan (yunan) medeniyetlirining bir nuqtida uchrishishini bu yerde körduq. Biz shundaq deymizki, pütün medeniyetler hörmetke sazawer bolushi kérek. Emeliyette pütün medeniyetler dunyaning bayliqidur. Bir medeniyetning bashqa medeniyetlerning mewjutluq heqqini étirap qilmasliqi, ularni bésim astida tutup yoqilishqa mehkum qilishi insaniyetning tebi'itige zét bolghan herikettur. Bu insaniyetketinchsizliq élip kélidu."

Biz bu pa'aliyet toghrisida pikir-qarashlirini élish üchün mezkur pa'aliyetke qedem teshrip qilghan doktor perhat qurban tengritaghli ependini ziyaret qilduq. Doktor perhat qurban tengritaghli bu xil pa'aliyetning Uyghurlarni tonushturushta intayin ehmiyetlik ikenlikini bildürdi we bu yerde körgezme achqan Uyghur yashlarni tebriklidi.

Biz yene bu pa'aliyette Uyghur medeniyet körgezmisi achqan "Sherqiy türkistan yashlar we medeniyet jem'iyiti" ning re'isi ilxan turanli we mezkur jem'iyetning mu'awin re'isi kurshat aliptékin bilen söhbet élip barduq.

Ilxan turanli ependi Uyghur medeniyiti tonushturulghan körgezmining köpligen kishilerning diqqitini tartqanliqini, körgezmini köpligen türkler we Uyghurlarning ziyaret qilghanliqini, her qaysi sherqiy türkistan teshkilatliri mes'ullirining körgezmige kélip qatnashqanliqini shundaqla buningdin özining tolimu memnun bolghanliqini bildürdi.

"Sherqiy türkistan yashlar we medeniyet jem'iyiti" ning mu'awin re'isi kurshad aliptkin ependi bu pa'aliyet toghrisida toxtilip, mundaq dédi: "Bu yerge pütün türk dunyasidiki her qaysi xelqlerning oxshimighan medeniyetliri bir yerge jem boldi. Türk dunyasidiki qérindashlirimiz, dindashlirimiz bu yerge kélip özlirining medeniyetlirini tonushturdi. Bu pa'aliyet türk dunyasining bir-birini tonushi we chüshinishi jehette ehmiyetlik bir pa'aliyet boldi. Bügün bu yerde sherqiy türkistan körgezmisi échildi. Bu körgezmide biz Uyghurlarning en'eniwi yémeklirini, milliy qol-höner sen'etlirini, muzika we ussullirini tonushturush imkaniyitige érishtuq. Bu bek ehmiyetlik bir pa'aliyet boldi."

"Yawro-asiya türk jem'iyetler fédiratsiyesi" ning re'isi isma'il jén'gizmu ziyaritimizni qobul qilip, bu qétimqi pa'aliyetke türk dunyasidiki köpligen xelqlerning wekilliri kélip qatnashqanliqini alahide tilgha aldi.

Bu yil üchinchi qétimliqi ütküzülgen bu pa'aliyetning ilgiri ikki qétimliqigha "Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti" qatniship Uyghur medeniyitini tonushturup körgezme achqan idi.

Toluq bet