Ilshat hesen: barawerlik bolmay turup hörmet qilishni tekitleshning özi bir zulum

Muxbirimiz gülchéhre
2015-03-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghurlarning örp-adetlirige diqqet qilish toghrisida chiqirilghan xitayche kitabche.
Uyghurlarning örp-adetlirige diqqet qilish toghrisida chiqirilghan xitayche kitabche.
Social Media

Özige xas ésil örp-adetlerge hörmet qilish, bir birini étirap qilish, Uyghur élidiki Uyghurlar we bashqa az sanliq milletlerning tarixtin buyan dawamliship kelgen munewwer en'enisi. Shungimu ular intayin éjil-inaq yashap kelgen, halbuki xitay hökümiti 60 yildin buyan Uyghur élini idare qilish musapiside, türlük tedbir siyasetlerni qollinipmu xitaylar bilen bashqa az sanliq milletler otturisida milletler ittipaqliqini ishqa ashuralmay, izchil meghlup bolup keldi. Nöwette xitay hökümiti medeniyet, örp-adettiki oxshimasliqning, ijtima'iy mesile bolupla qalmay milliy ziddiyet nuqtisighiche chongqurlashqan bir mesile ikenlikini étirap qilip "Shinjangni idare qilish, muqimliqni saqlash" istratégiyiside ''besh achquch''tin yaxshi paydilinishta ching turup, örp-adetke hörmet qilish pozitsiyisi bilen mu'amile qilish kérek" dégenni köp tekitlimekte.

Halbuki, amérikidiki Uyghur pa'aliyetchilerdin ilshat hesen ependi "Xitay hökümiti bashqa milletlerning örp-aditige toluq hörmet qilishni öginiwélishtin burun bésishqa tégishlik tunji qedimi, özining bashqa milletlerni kemsitishtin ibaret chong xitaychiliqini tüzitish we milliy barawerlikni étirap qilishtur" dep körsetti.

Élshat hesen ependi mundaq qarashlirini otturigha qoydi: "Xitayda her qaysi milletler örp-aditi oxshash bolmasliq sewebidin xitayning siyasiti we jem'iyitide kemsitishke uchrap keldi. Xitay bashqa milletni étirap qilmighanliqi üchün ularning örp-aditige hörmet qilmaydu, ijra qiliwatqan siyasetliridimu milletlerning barawerlik hoquqigha hörmet qilishtin söz échish mumkin emes. Her bir millette özining örp-aditige nisbeten alahide sezgür héssiyati bolidu. Uyghurlarmu milliy héssiyati we ghururi küchlük millet. Milliy örp-aditimizge qilghan hörmetsizlik milletke qilin'ghan hörmetsizlik. Xitaylarning millitimizning örp-aditige sel qarishini millitimizni kemsitkenlik, dep qaraymiz. Xitay özining milliy örp-aditini ölchem qilip turup özidin bashqa milletlerge baha bérip we telep qoyup keldi. Bu, siyasetliridimu ipadisini tapqan. Xitayning özi bashqa milletlerning örp-aditini hörmet qilmay turup,bashqilardin öz örp-aditini hörmet qilishini telep qilishi yolsizliq. Xitay hökümitining milliy barawerlikni ishqa ashurmay turup,ularning örp-aditini qoghdashni qanuniy kapaletke ige qilmay turup, hörmet qilishni tekitlishining özimu bir xil milliy zulum."

U yene mundaq dédi: "Xitay da'irilirining muqimliq tedbiri süpitide, nöwette az sanliq milletlerning örp-adetlirige qandaq hörmet qilish, némilerge diqqet qilish toghrisida bezi qollanma, kitabchilarni chiqirip, teshwiqatliridimu buni tekitlewatqanliqini, xitayning özining medeniyet we örp-adetliridiki qalaq tereplirini étirap qilghanliqi dep chüshinishke bolidu. Lékin xitayning muqimliq éhtiyaji üchünla milletlerning örp-aditige hörmet qilishini sho'ar qilip kötürüp chiqish bilenla ziddiyetlerni hel qilishta rol oyniyalmaydu, oxshashla meghlup bolidu. Xitayning bashqilarni hörmet qilishni öginiwélishi üchün, emeliyette bésishqa tégishlik tunji qedem, özining bashqa milletlerni kemsitishtin ibaret chong xitaychiliqini tüzitish we milliy barawerlikni étirap qilishtur."

Toluq bet